Στην αξέχαστη Φάτσα του Πόντου τον Μάιο του 1904 - Μία συγκινητική φωτογραφία εποχής γεμάτη πόνο και ερωτήματα

Στην αξέχαστη Φάτσα του Πόντου τον Μάιο του 1904 - Μία συγκινητική φωτογραφία εποχής γεμάτη πόνο και ερωτήματα

Σαν το παλιό κρασί που όσο παλιώνει τόσο αυξάνει η αξία και η δύναμή του, έτσι και η φωτογραφία προσώπων, με κάθε χρόνο που περνά απ' τη στιγμή που ο φακός τα ζωγράφισε πάνω σ' ένα κομμάτι χαρτί, παίρνει και μεγαλύτερη αξία και σημασία για εκείνους που συνδέονται με το ιστορικό της, μα και για τους άλλους κάποτε. Κι όπως μας ευχαριστεί εξαιρετικά, μα και μας μεθάει πιο έντονα το παλιό κρασί, έτσι μας συγκινούν βαθιά μα και αυξάνουν την πίκρα της νοσταλγίας των περασμένων, οι αναμνήσεις που γεννά η ενατένιση εκείνων που τα εκπροσωπούν. Είναι δε τόσο εντονότερη η συγκίνηση και τόσο πικρότερο το νοσταλγικό δάκρυ όσο πιο μακριά βρίσκεται η εποχή όπου έζησαν αυτοί που μας ξαναπαρουσιάστηκαν με τη φωτογραφία τους· κι εμείς που τους βλέπουμε με τα πραγματικά και τα μάτια της ψυχής μας. Τα πολύ φυσικά αυτά συναισθήματα που γεννά στον καθένα «η παλιά φωτογραφία» πρέπει να ομολογήσουμε πως γίνονται σχεδόν καταθλιπτικά για μας τους Ποντίους, καθώς και για όλους τους ξεριζωμένους απ' τις παλιές των εστίες πρόσφυγες, γιατί κοιτάζοντας μια φωτογραφία —σαν αυτή που δημοσιεύουμε στην αντικρινή σελίδα— νιώθουμε να σφίγγει τη ψυχή μας μια πολύμορφη συγκίνηση με τα ερωτηματικά που διαγράφονται πάνω στο κάθε πρόσωπο που ατενίζουμε. Τι να έγινε αυτό το παιδί, με τα σγουρά τα μαλλιά και τα ζωηρά μάτια;
Ζει; Πέθανε κοντά στους δικούς του; Ή τον σκότωσε η εξορία του Τούρκου, ή ο Τούρκος στρατιώτης; Ή μήπως τον κρέμασαν;
Κι αν ζει, πού βρίσκεται;
Κι ο άλλος, κι ο άλλος... Όλα αυτά τα χαρούμενα νιάτα και οι ώριμοι άντρες, τι να γίνονται; Πού να είναι σήμερα; Θα γνωριζόμασταν αν ανταμώναμε;
Και το τελευταίο, το τραγικό ερώτημα: Τι να γίνεται ο τόπος όπου ζήσαμε μαζί τότε;
Θα τον ξαναδούμε; Θα ξαναϊδωθούμε καμιά φορά εκεί...; Εκφράζουμε θερμές ευχαριστίες στον συμπατριώτη μας, τον έξοχο Πόντιο κ. Γεώρμπεην Μ. Π. Παπαδόπουλον, γιατί μας χάρισε μια τόση ζωηρή συγκίνηση, με την φωτογραφία αυτή και με τον κατάλογο των ονομάτων των φωτογραφημένων που μας έστειλε απ' το Σικάγο της Αμερικής.

Κατάλογος Ονομάτων ΕικονιζομένωνΠαραθέτουμε τα ονόματα των εικονιζομένων στην φωτογραφία:
Πρώτη άνω σειρά: Αρ. Κ. Χιονίδης, Γ. Κ. Χιονίδης, Λαζ. Γ. Σεμερτζής, Ι. Α. Ποικιλίδης, Αλ. Γ. Σεμερτζής, Δαμ. Γ. Σεμερτζής, Ηλ. Βαρ. Τερζόπουλος (στο στήθος του ανωτέρω), Χρ. Ηλ. Τερζόπουλος, Αλ. Η. Τερζόπουλος, Νικ. Χαρ. Δεληγιαννίδης, Κ. Χ''Γιάννης Ταστζόγλου — Θεοδ. Προυσαεύς (φωτογράφος).

Δεύτερη σειρά: Κ. Χατζηναλπάντ (φαίνεται το μισό του πρόσωπο), Περ. Σ. Κουκούδας, Νικ. Ευστ. Τσατσικώστας, Ιωάν. Σιδηρόπουλος, Ν. Ι. Ποικιλίδης, Χατζ. Χ. Τερζόπουλος, Λαζ. Βαρ. Τερζόπουλος, Μανώλης Χοσής, Ζαχ. Ηλ. Τερζόπουλος, Περ. Ούσταπασίδης, Ευστ. Κ. Τσατσικώστας, Ζαχαρ. Χ. Τερζόπουλος (μεταξύ των δύο προηγουμένων), Κων. Έ. Σινωπίδης.

Τρίτη σειρά: Λαμ. Κ. Λαμπριανίδης, Ιωάν. Κοθουρίδης, Β. Κοντουργιάννης (διδάσκαλος), Θ. Δ. Θωμαΐδης, Γ. Κ. Ντεληγεώρογλους (αρχιτέκτων), Παύλος Παύλου Παπαδόπουλος, Ηλίας Μεϊμαρίδης, Ι. Χιονίδης, Ν. Γ. Δεληγιαννίδης, Δημ. Ε. Τενεκετζής, Εμμ. Κ. Σινωπίδης.

Τέταρτη σειρά καθήμενοι: Ουρ. Κ. Λαμπριανίδου, Κ. Λ. Τερζόπουλος, Πολ. Γ. Σεμερτζής, Χρ. Λ. Τερζόπουλος, Αν. Λ. Τερζόπουλος.

Οι καθήμενοι χαμηλότερα των άλλων δύο μικραί: Ν. Κ. Λαμπριανίδου και Βασιλική Παύλου Παπαδοπούλου. Συνέχεια: ΓΕΩΡΜΠΕΗΣ Μαρία Παύλου Παπαδόπουλος έχων προ αυτού την καθισμένη Βασιλ. Π. Παπαδοπούλου, Μιλ. Γρ. Καλεμκιαρίδης, Ζαχαρ. Ιω. Χιονίδης, Σωκρ. Ιω. Χιονίδης, Παρθ. Νικ. Δεληγιαννίδου (στα γόνατα του πατρός της), Ελ. Δ. Τενεκετζή και Αλέξ. Δ. Τενεκετζής.

Συνολικά 50 πρόσωπα, πάσης ηλικίας που προ ημίσεως και πλέον αιώνος φωτογραφήθηκαν ευτυχισμένα, ομαδικώς στον τόπο τους, που ήταν γραφτό να εγκαταλείψουν μια τραγική μέρα.

Στην αξέχαστη Φάτσα του Πόντου τον Μάιο του 1904 - Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957

Η συγκεκριμένη επιχρωματισμένη φωτογραφία αποτελεί το ιστορικό ντοκουμέντο στο οποίο αναφέρεται το παραπάνω κείμενο. Λήφθηκε στη Φάτσα του Πόντου τον Μάιο του 1904 και απεικονίζει 50 συνολικά πρόσωπα —άνδρες, γυναίκες και παιδιά κάθε ηλικίας— της ελληνικής κοινότητας της περιοχής. Στην φωτογραφία αποτυπώνεται μια ακμάζουσα, οργανωμένη και αστική κοινότητα. Ανάμεσα στους εικονιζόμενους περιλαμβάνονται δάσκαλοι (όπως ο Β. Κοντουργιάννης), αρχιτέκτονες (όπως ο Γ. Κ. Ντεληγεώρογλους), έμποροι, οικογένειες και ο ίδιος ο φωτογράφος Θεόδωρος Προυσαεύς. Οι ενδυμασίες τους (κοστούμια, γραβάτες, προσεγμένα παιδικά φορέματα) φανερώνουν το υψηλό βιοτικό και πολιτισμικό επίπεδο των Ελλήνων της Φάτσας στις αρχές του 20ου αιώνα.
Η Διάταξη των Προσώπων: Στην πρώτη (πάνω) & Δεύτερη σειρά: Νέοι και ώριμοι άνδρες της κοινότητας σε όρθια στάση. Τρίτη σειρά (καθήμενοι σε καρέκλες): Οι επιφανέστεροι και μεγαλύτεροι σε ηλικία άνδρες της κοινότητας. Τέταρτη σειρά & μπροστινό μέρος (στο έδαφος): Τα μικρά παιδιά, αγόρια και κορίτσια, τα οποία ο αρθρογράφος αναφέρει με ιδιαίτερη συγκίνηση («τι να έγινε αυτό το παιδί με τα σγουρά τα μαλλιά...»). Όπως σημειώνει το κείμενο, η φωτογραφία αυτή στάλθηκε από το Σικάγο των ΗΠΑ από τον Πόντιο Γεώρμπεη Μ. Π. Παπαδόπουλο (ο οποίος εικονίζεται κεντρικά ανάμεσα στα παιδιά). Αποτελεί ένα «πάγωμα του χρόνου» μιας ευτυχισμένης στιγμής πριν από τα τραγικά γεγονότα της Γενοκτονίας, της εξορίας και του ξεριζωμού που ακολούθησαν λίγα χρόνια αργότερα. Ο επιχρωματισμός της εικόνας δίνει μια ιδιαίτερη ζωντάνια στα πρόσωπα και τα βλέμματα, κάνοντας τη νοσταλγία και τα ερωτηματικά που θέτει το κείμενο ακόμα πιο έντονα για τον θεατή.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com