Τα Φυτίανα ή Φιτιανάντων της Χαλδίας του Πόντου. Γεωργίου Κανδηλάπτη (Κάνεως)

Κατά τον Γεώργιο Κανδηλάπτη Κάνιν, από την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους 1204 μέχρι του 1924 πέντε μετακινήσεις απ' τα παράλια προς τα μεσόγεια έλαβαν χώρα από τις οποίες η μεγαλύτερη είναι του 1665, όταν στην Τραπεζούντα οι τούρκοι κατέλαβαν τον Ιερό Ναό του Αγίου Φιλίππου και το 1685, όταν τούρκεψε η περιφέρεια του Όφη και ο επίσκοπος της Αλέξανδρος εξώμοσε  και μετατρέποντας το όνομα του σε Σκεντέρ, διορίστηκε διοικητής Τραπεζούντος.

Εκείνη την εποχή πολλά χωριά της Χαλδίας εποικίστηκαν από κατοίκους-φυγάδες των παραλίων χωριών. Τα Φυτίανα ή Φυτιάντων της Χαλδίας του Πόντου. Γεωργίου Κανδηλάπτη Κάνεως

Αναφέρω μερικά ονόματα επιφανών οικογενειών του χωρίου Φιτιανάντων Χαλδίας Πόντου:
- Σαραχίτες ή Σαρασίτες
- Σκριβαίοι
- Βαρτιγιαννάντ
- Χατζηακεψιμά.

Οι κάτοικοι του χωρίου Φιτιανάντων ήταν διαβόητοι φιλομαθείς, από τους οποίους, Αρχιερείς και Πατριάρχαι Αντιοχείας γίνονταν και διέπρεπαν στα γράμματα, στην παιδεία και στην αρετή, συντελούντες πολλά στην στήριξη των Χριστιανών του Πόντου. Από των Φιτιανάντων κατάγονταν:
• Ο Ιγνάτιος Χαλδίας, διαπρεπής Αρχιερεύς 1717, ο οποίος διετέλεσε και Διευθυντής της Ακαδημίας του Βουκουρεστίου και είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ίδρυση σχολείων. Απ' αυτόν ανεγέρθη εκ βάθρων ο Μητροπολιτικός Ναός Κανίου και καταρτίστηκε Κώδιξ. Στα εγκαίνια του ναού τον Σεπτέμβριο του 1727, συλλειτούργησαν μαζί του ο άγιος Σελευκείας Γρηγόριος (ο πάλαι ποτέ Χαλδίας), ο Τραπεζούντος Ανανίας και ο Θεοδοσιουπόλεως Αζαρίας εκ Χαλδίας.
• Ο Λάζαρος Σκρίβας σπούδασε μαζί με τον αδερφό του Ιγνάτιο (Χαλδίας) στην ακαδημία (Φροντιστήριο Τραπεζούντας) η οποία διοικείτο απ' τον περιώνυμο Σεβαστό Κυμινήτη τον Τραπεζούντιο όπου και δίδαξε για τα έτη 1710-1721. Ασπάστηκε το μοναχικό σχήμα και προχειρίστηκε απ' τον αδελφό του γραμματεύς και οικονομικός επόπτης της Μητροπόλεως Χαλδίας, συντελέσας τα μέγιστα στη μόρφωση του πληθυσμού της περιφέρειας. Κοιμήθηκε κατά τα μέσα του ΙΗ΄ αιώνα και υπήρξε αναμφισβήτητα διακεκριμένος λόγιος του ΙΗ΄ αιώνος στον Πόντο.
• Καλλίνικος ο Φιτιάνος, που μαθήτευσε στην Πάτμο όπου και έλαβε το ιερατικό σχήμα. Αρχικώς ασκήτευσε στο Αγιον Όρος και αργότερα στην Παναγία Σουμελά στην οποία άφησε πολλά βιβλία και χειρόγραφά του.  Φυτίανα και του Χουτουρά
• Θεόφιλος Παπαϊωάννου, οικονόμος και Πρωτοσύγγελος του Χαλδίας Διονυσίου
• Ιωάννης Οικονόμος, ανεψιός του Λαζάρου Σκλίβα, ο οποίος συνέγραψε το 1765 τον βίο του ήρωα στρατηγού Θεοδώρου του Γαβρά.
• Λάζαρος Περιστερεώτης, λόγιος της Μονής του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτη.  Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτας
• Βασίλειος Ακεψιμάς, ο οποίος εκπαιδεύτηκε στην Κωνσταντινούπολη και στη Βλαχία και δίδαξε στο Φροντιστήριο Αργυρουπόλεως 1845. 

Παραθέτω ολίγα περί των Φυτιάνων από τον λογιότατο αείμνηστο πατριώτη μας διαπρεπή εκπαιδευτικό κύριο Γεώργιο Κανδηλάπτη (Κάνιν) ο οποίος συνέβαλλε τα μέγιστα στην χαρτογράφηση της Επαρχίας Χαλδίας μέσα απο το μνημειώδες έργο του: Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της Επαρχίας Χαλδίας (Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη). Αναφέρει λοιπόν:
Τα Φυτίανα γράφονται και ως Φυτίαινα, ή Φυτίαννα ή Φειτίανα ενώ η τουρκική ονομασία του χωριού ήταν Πάσ̆-Κιλσέ. Πρόκειται για τη δεύτερη κώμη μετά την Αργυρούπολη η οποία ανάδειξε πλήθος λογίων οι οποίοι προέστησαν εις τη μόρφωση και προαγωγή ολόκληρης της επαρχίας. Βρίσκεται στο τμήμα της Μεσοχαλδίας και της υποδιοίκησης Τορούλ στο ποτάμι της Τζίτζερες ή Αμπρικάντων μεταξύ των χωριών Μαυρωνά, Χόψιας, Λετζούχ και Ματζεράς, σε καταπρανή γήλοφο του όρους Αχμούτ. Διαιρείται σε δύο ενορίες με τριάντα δύο (32) οικογένειες Ελλήνων και εβδομήντα (70) τουρκικών. Ο Ιερός Ναός που υπήρχε ετιμάτο στη μνήμη το Τιμίου Προδρόμου. Επίσης είχε Ιερά Μονή Καλογραιών και Δημοτικό Σχολείο. Οι κάτοικοι των δύο ενοριών μέτα την άλωση της Τραπεζούντας μετοίκησαν από το χωριό Φωτεινός του Όφεως στην περιφέρεια αυτή κατά το 1510. Πολλοί περισπούδαστοι άνδρες προερχόμενοι από τα Φυτίανα μορφώθηκαν στα ανώτερα κέντρα της Ευρώπης τους περασμένους αιώνες και αναδείχθηκαν Πατριάρχες, αρχιερείς, ηγούμενοι, διδάσκαλοι, ιατροί τόσο στην πατρίδα τους, όσο και στα ξένα.  Γεωγραφικόν Λεξικόν Χαλδίας 30ο Φελελίμ-δάγ, Φτελένια, Φυτίνα, Χαβραία, Χαβίανα

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com