Ζεμπιλλί – πασ̌ή - Μια νοσταλγημένη διαδρομή και λίγη ηθογραφία

’Σ σα 1900 τη χρονίας, χορτοθερί, έστειλεν ο πάπο μ’ ας σο Παιπούρτ τον ’Ιμπραΐμ αγάν, έναν γιοσμαν κατουρτσήν, παλαιον ναμλην κοντραπαντζήν, να παίρ’ την σχωρεμέντσαν την θεία μ’ την ’Αννίκαν, την σχωρεμέντσαν την μάνα μ’ κι’ εμεν και να φέρ’ μας εκει.

Τ’ άλλο την ημέραν ’ς σα ξημερώματα εσέβαμε ’ς σην στράταν. Τα δύο τα αγερλία άλογα εκαβάλκεψαν η μάνα μ’ και η θεία μ’ και σ’ σο τρίτον, το τεμπελίτ, σ’ σο καλάθ’ απέσ’ έβαλαν εμέν. Ους το Τελιουκλί-τασ̌ίν επαρέβγαλανε μας με τα φαϊτόνι͜α ο σχωρεμένος ο κύρη μ’ και οι συγγενοί εμουν. ’Απ εκει εκειν’ ας σου ευχέθανε μας καληδρομίαν κι εφιλέθαμε, εκλωσταν οπίς’ κι’ εμεις με τον ’Ιμπραΐμ-αγαν εντώκαμε ’ς σην ανεφορίαν. ’Σ σο μεσημέρ’ κιές’ έφτασαμε σο Τζεβιζλούκ. Εκάτσαμε έφαγαμε κι’ ας σου έφαγαν και τ’ άλογα κι’ ενεπάγαμε, ξάν’ εσήβαμε ’ς σην στράταν. Ο ’Ιμπραΐμ-αγας είπε μας, θ’ αφήνωμε το βασιλι͜ακόν την στράταν και θα πάμε ας σο κοφτόν τη Παναγίας Σουμελά ας σα ραχία απάν’, θα κερδίζωμε έναν ημέραν. Διαλεκτολογία Πόντου, Ιδιωματισμοί της Ποντικής Διαλέκτου, λήμματα, ερμηνεία, ετυμολογία, διηγήσεις, θρύλοι, μύθοι
Καμίαν ’κι θ’ ανασπάλω τ’ ορμανί ατ’ ’ς το σ̌ύριγμαν, του ποταμι ατ’ ’ς το τραγωδόπον, τ’ έμορφα τα καγγελόπατ’ς με το θαυμαστον παλάτ’νατ ’ς κρεμασμένος’ σο ραχ̌ίν κιάν. Με την σκοτίαν έφτασαμε ’ς σο μοναστήρ. Ο ’Ιμπραΐμ-αγας επέμνεν με τ’ άλογα αφκα σα σκάλας, για να βοσ̌κίζ’-άτα. Εμεις ας σου εξήβαμε απάν’ εντώκαμε του μοναστηρ’ την πόρταν. Ποιος είσθεν, ερώτεσεν αποπέσ’ ένας καλόγερος. ’Οντας είπαμ’ ατον τίνος φαμίλια είμεστην, εντώκεν κι ένοιξε μας κι έτρεξεν ’ς σον ηγούμενον κι ειπεν-άτον τα καθέκαστα. Κι’ εκεινος εδιέταξεν να βάλνε μας ’ς σο καλον την οτάν να ησυζάζωμε. Φαίνεται ο σχωρεμένος ο κύρη μ’ πολλά ευκολίας εποίνεν σ’ σο μοναστήρ, γιατί πολλα ετίμεσαν-εμας. Ας σου ησύχασαμε κι’ ύστερον έρθεν ο ηγούμενος, εκαλωσόρτσε μας, εκάτσεν ολίγον κι’ ερώτεσε μας που θα πάμε, πως’ έν ο κύρη μ’, τα νέα τη Τραπεζουντας, για τον δεσπότ’ κι επεκει εκαλονύχτεσε μας κι επήγεν να κοιμάται. Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο
’Σ σα ξημερώματα εντώκαν τα καμπάνας τ’ εκκλησίας. Εσκώθαμε κι επήγαμε, έψαμε κερία κι’ επροσκύεσαμε την χάρην ατ’ ’ς. Θαρρω ακόμαν ελέπω σου κερίων το φως, το σπέλεν τ’ εκκλησίας με τα θαυμαστά εικόνας ατ’ς σα τουβάρι͜α τ’ς, το χαλκωματένιον κοβούκλιον, τα σταλαγμίτας τα δάκρυα τ’ς, τρανά λαμπάδας τη Σουλτανίων χάρι̤α, το ταφιν των κτιτόρων και πόσα άλλα ακόμαν περνούν ας ομμάτι͜α μ’ εμπroστά. Το πουρνόν ευχαρίστησαμε τον ηγούμενον, τοι καλόγερτς κι’ εξήβαμε ας σο μοναστήρ’ κι’ εκατήβαμε τα σκάλας όπου επερμένε μας ο ’Ιμπραΐμ-αγας με τ’ άλογα. Φαίνεται καλον χάρ’ εδώκαν τ’ εμετέρ’ς σο μοναστήρ’, γιατί ους να κατηβαίνουμε τα σκάλας τη μοναστηρ’ εντούναν τα καμπάνας. ’Ας σο μοναστήρ’ ύστερον εξήβαμε σον ’Αεν-Ζαχαρέαν, όπου ενεπάγαμε ολίγον κι επεκει επήραμε τα ραχ̌ία. ’Σ σ’ ομμάτι͜α μ’ εμπroστά θαρρώ πως ελέπω τα λογίων λογίων τσ̌ιτσ̌έκια, τα κρύα τα νερά τουν. Με την σκοτίαν έφτασαμε ’ς έναν τουρκικόν χωρίον, τ’ όνομαν-άθε ενέσπαλα. ’Οντας έμπεσαμε’ς σο χωρίον, όλ, οι αγούρ κι οι γυναίκ’ με τα τσεμπέρια και τα παιδία τουν εσάρεψανε μας. Φαίνεται σ̌εχερλήδες ξαϊ ’κ̌ είδαν. Οι γυναίκ’ έσκωναν τα φυστάνι͜α τη γυναικίων-εμουν κι εμέτραναν τα φούστας-ατούν. Οι αγούρ’ κοτσαμάν σακαλήδες ανθρώπ’ έσκωναν την πελερίνα μ’ έφτυζαν τα κίτρινα τα παπούτσια μ’ για να τερούν αν εβγαιν’ η μπογιά-τουν, ετέρναν το ψάθινον το καπέλλο μ’ κι’ εκούζαν εμε ζεμπιλλί-πασ̌ή, και έλεγανε: ντο ατσαΐπκον φορεσίαν φορούν αγουτοίν οι ανθρώπ’. ’Εγω ας σον φόβο μ’ εκούϊξα τον ’Ιμπραΐμ-αγαν, εκείνος εθύμωσεν ατ ’ς και ειπεν ατ ’ς κι’ εντρέπεστην, σ̌εχερλήδες ξαϊ ’κ̌ είδετε, έν η φαμίλια του Χατζηγιάν εφέντη. Ο Χαντζής όταν έκ’σεν τ’ όνομαν του πάππο μ’, έτρεξεν να χουσμετεύ’ μας. ’Εκεινο την νύχταν ας σον φόβο μ’ ξαϊ ’κ̌ εκοιμέθα, όλον εφαντάσκουμουν τοι σακαληδες να κουϊζνε-με ζεμπιλλί-πασ̌η.  Ιστορία του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο

Ζεμπιλλί – πασ̌ή - Μια νοσταλγημένη διαδρομή και λίγη ηθογραφία – Πηγή: Ποντιακή Εστία 1963

Ζεμπιλλί-πασή = ο αγάς (ο προύχοντας) με το ψάθινο καπέλο

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com