Η Αργυρούπολις του Πόντου - Ιστορική Μελέτη του κ. Γεωργίου Κανδηλάπτη (Κάνι) - Θρησκευτική και εθνική κίνηση

Η Αργυρούπολις του Πόντου - Ιστορική Μελέτη του κ. Γεωργίου Κανδηλάπτη (Κάνι) - Θρησκευτική και εθνική κίνηση

Οι κάτοικοι της Αργυρουπόλεως, πρόσφυγες από διάφορα σημεία του Πόντου και ιδίως μετά την άλωση από την Τραπεζούντα, αφού βρήκαν εδώ καταφύγιο και τόπο σωτηρίας χάρη στα πλούσια μεταλλεία της, δεν λησμόνησαν τις ευχαριστίες τους προς τον Ύψιστο. Τεκμήρια αυτών έχουμε τους μεγαλοπρεπείς ναούς τους, τους οποίους διακόσμησαν με πολύτιμα κειμήλια. Δεν περιορίστηκαν μόνο στην Αργυρούπολη, αλλά επεκτάθηκαν και σε όλες τις μονές του Πόντου, καθώς και στα ιερά σκηνώματα της πίστεως στο Άγιο Όρος και στα Ιεροσόλυμα, όπως ανέφερα προηγουμένως και σημείωσαν ο Αθανάσιος Παπαδόπουλος-Κεραμεύς και ο Ακαδημαϊκός Νίκος Βέης (Αρχ. Πόντου, τόμ. ΙΔ. σελ. 124 - 160). Κατά τους παρελθόντες αιώνες, ο βίος των Αργυρουπολιτών διεπόταν από θρησκευτικό πνεύμα, σε βαθμό που να γίνει συνήθεια, όποιος είχε τέσσερα αγόρια, να αφιερώνει το ένα στη διακονία των Θείων. Υπήρξαν οικογένειες που αρίθμησαν 20–25 επιτραχήλια (δηλαδή ιερωμένους). Επειδή τότε στους ιερείς καλλιεργούνταν τα γράμματα, οι περισσότεροι από τους λογίους της πόλεως και της επαρχίας ήταν κληρικοί, οι οποίοι τελειοποίησαν τη μόρφωσή τους στην Ουγγροβλαχία, την Πάτμο, τα Ιεροσόλυμα, το Άγιο Όρος και την Κωνσταντινούπολη. Τόση δε ευλάβεια είχαν οι πατέρες μας προς τα θεία, ώστε μόλις ηχούσαν οι καμπάνες των εκκλησιών, οι μεν άνδρες έκλειναν τα καταστήματά τους και έτρεχαν σε αυτές, οι δε γυναίκες, εγκαταλείποντας κάθε εργασία, καλύπτονταν με καλύπτρες (σαλίου ή τσαρτσαφίου) και έτρεχαν στους ναούς. Και μετά την απόλυση από τον ναό, λέγεται ότι ο ειρμός των εκκλησιαζομένων φαίνεται πως ήταν αδιάκοπος μέχρι των Χανακάδων και του Κοτσορρυμίου, και ότι κατά το 1750, 17 ιερείς μόλις επαρκούσαν για τις ιεροτελεστίες του μητροπολιτικού ναού, καθότι η πόλη αριθμούσε 10 χιλιάδες ομογενείς. Η Αργυρούπολη έχει να επιδείξει πλείστους λογίους, ιερωμένους και λαϊκούς, προστάτες εκκλησιών, μονών, σχολείων και κοινοτήτων, όπως τους αρχιερείς Χαλδίας Δανιήλ Στρατικεύαν, Θεόκλητο Καλογεράντην, Ιγνάτιο Β' τον Κουθούρ, τον Αρκαδίας της Συρίας Ιωσήφ Χαλυβόπουλο ή Τσαλούγο, τον ευρυμαθή μητροπολίτη Θεοδοσιουπόλεως Αζαρία Γρηγοράντην, τον Αχταλίας Αζαρία εκ του οίκου Ανανανία ή Λαμπριανάντων, τον προκάτοχο αυτού Αχταλίας Δωρόθεο, τον Ιωαννίνων Γερβάσιο Ωρολογάν τον από Καισαρείας, τον Αλεξανδρουπόλεως Γερβάσιο Σαρασίτην, τον Βελλάς και Κονίτσης Πανάρετο Ξανθόπουλο, τους ηγουμένους Αγίου Γεωργίου Χουτουρά Σωφρόνιο Λογίζωνος (1675–1709), τον Δωρόθεο Σαρασίτην (1749–1772), τον Ιερόθεο Μεταλλόπουλο (1852–1853), τους ηγουμένους Αγίου Γεωργίου Χαλιναρά Πολύκαρπο Γρηγοράντων (1845–1860), τον Ιλαρίωνα Λευκόπουλον ή Τσίλ (1860–1900), τους προ του 1855 και από του 1723 και εντεύθεν διδασκάλους, Γρηγόριο Οικονόμου Συμεών, Δαβίδ τον Λογιώτατον, Δωρόθεον ιερομόναχον Σαρασίτην πρώην αδελφό της μονής Βαζελώνος, Γρηγόριον ιερομόναχον του οίκου Ανανίου Χουτουριώτην, Θεόδωρον Π' Ι. Κανδηλάπτην, Θεόδωρον Μπεχλιβάνη, Σεραφείμ Κουτσούς, Κοσμάν Π' Γεωργίου Οικονόμου, Παναγιώτην Παπαφιλίππου, Γεώργιον Ζουρνόπουλον ή Τσουρνίκ, Κωνσταντίνον Κουτσούφ, Πτολεμαίον τον εκ Χαλδίας, Μουράτ Κυριακίδην, Δημήτριον Π' Γ. Ζουντουρίδην, Παύλον Λευκόπουλον ή Τσίλ, Ιωάννην Χαρίβουλον ή Ουστόγλουν και τον δίκην φαεινού αστέρος λάμψαντα Γεώργιον Παπαδόπουλον, τον Κυριακίδην τον πολύ, για τον οποίο γράψαμε σε προηγούμενα κεφάλαια της παρούσης μελέτης. Προσθέτουμε μόνο ότι ο Κυριακίδης παρότρυνε και βοήθησε πολλούς φιλομαθείς νέους να ευρύνουν τις σπουδές τους τόσο στην Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη, όσο και στην Ευρώπη. Τέτοιοι υπήρξαν οι Ιωάννης Ακριτόπουλος, Ιωακείμ Ονουφρίου, Γεώργιος Π' Γ. Σουντουρίδης ή Παπαδόπουλος, καθώς και βραδύτερον στη Μεγάλη του Γένους Σχολή ο Νικόλαος Όν. Γιγαντίδης, ο Δημ. Αποστολίδης, ο Ανέστης Κ. Οικονομίδης, ο Νικόλαος Π. Λουκάς και ιδίως ο ευρυμαθής φιλόλογος και ελληνιστής Δημοσθένης Ηλ. Οικονομίδης, διδάσκαλος του Γένους, ο οποίος τυχών της προστασίας του Χαλδίας Γερβασίου Σουμελίδου και σπουδάσας στη Μεγάλη του Γένους Σχολή και είτα στη Λειψία της Γερμανίας τελειοποιηθείς δίδαξε επί 27 όλα έτη στη Μεγάλη του Γένους Σχολή και έπειτα προσκλήθηκε στην Αθήνα ως άριστος γλωσσολόγος και επιμελήθηκε της εκδόσεως του Ιστορικού Λεξικού της ελληνικής γλώσσης και εργάσθηκε για την ιστορία του Πόντου υπό όλες τις απόψεις, όπως δείχνονται σε πλείστα και πρωτότυπα συγγράμματά του και ιδίως στο «Αρχείον του Πόντου» και σε άλλα περισπούδαστα περιοδικά. Αλλά και εθνικώς εξεταζόμενοι οι Αργυρουπολίτες δεν υστέρησαν στην προάσπιση των εθνικών συμφερόντων. Μάρτυρες έχουμε τους αναφερθέντες εθνικούς παράγοντες στα προηγούμενα και μάρτυρες που προσέφεραν τον εαυτό τους στη Μεγάλη Εθνική Ιδέα, καθώς και τους μετασχόντες στη Φιλική Εταιρεία αρχιερέα Σίλβεστρον τον Β', τον γενικό αρχιμεταλλουργό Ιάκωβον Γρηγοράντην, καθώς και τη συλλογή 12.000 γροσίων για την εθνική εξέγερση του '21 και τις έκτακτες χρηματικές μυστικές αποστολές στην Ελλάδα, τις εξαγορές από το σκλαβοπάζαρο των Ιεροσολύμων πολλών αιχμαλώτων Ελλήνων υπό των κατά καιρούς πατριωτών προσκυνητών και ιδίως κατά την Κρητική επανάσταση του 1866 και την παντοιότροπη συνάφεια με τη μητέρα Ελλάδα. Αλλά μετά την παύση της λειτουργίας των μεταλλείων, όπως πολύ ορθώς παρατήρησε ο αείμνηστος Δημοσθένης Ηλ. Οικονομίδης, «η Αργυρούπολις έγινε, ως άλλη Μίλητος, άμεσος ή έμμεσος μητρόπολη πολλών ελληνικών αποικιών όχι μόνο στον Πόντο, αλλά και στη Μ. Ασία μέσω των αρχιμεταλλουργών, και όπου συντονίστηκαν ολόκληροι συνοικισμοί στα μεταλλοφόρα μέρη, διότι τέτοια ήταν η εντολή του ανωτάτου άρχοντος Σουλτάνου, ώστε ο Ούμουμι-Μαδνετζή-πασάς μετά του Μαδέν-Εμιρή να εξερευνήσει την επικράτειά του και να ανακαλύψει νέα μεταλλεία. Και οι αποικίες εκείνες όχι μόνο είχαν την πνευματική επικυριαρχία του μητροπολίτου Χαλδίας, όχι μόνο είχαν την επικοινωνία με τα της μητροπόλεως μέσω της λήψεως δασκάλων και εφημερίων, αλλά διατήρησαν και τη γλώσσα, τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις της πατρίδος, όπως είδαμε και γνωρίσαμε τους εκείθεν κατελθόντες στην Ελλάδα». Είχε λοιπόν δίκαιο ο πρώην Οικουμενικός Πατριάρχης Νεόφυτος ο Η' όταν στις 31 Δεκεμβρίου του 1895 έγραφε από τη νήσο Αντιγόνη σε φιλικό γράμμα προς τον ισάδελφο φίλο του Χαλδίας Γερβάσιο Σουμελίδη: «...Μανθάνω ότι η επαρχία Χαλδίας φιλογραμματεί, ναοί ηχολογούν, σχολεία δίκην φιλοπόνων μελισσών περιβομβούν, κοινότητες και χωρία θεοφρούρητου υμών επαρχίας υπό εθνικού οίστρου προωθούμενα την πρόοδον και ευημερίαν αυτών απεργάζονται και πάντα ταύτα χάρις τῇ ακαμάτῳ και φιλοπρόοδῳ υμών ενεργείᾳ και προσπαθείᾳ επί εθνική ανορθώσει και ωφελείᾳ...» Και όλα αυτά συντελούνταν, διότι η πόλη και η επαρχία είχαν τη συναίσθηση των λόγων του Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οικονόμων: «Μακράν από του μέσου σας ο φθόνος, η μνησικακία, η υπερηφάνεια, η πλεονεξία, όλα τα άγρια πάθη, όσα διακόπτουν τον σύνδεσμο της προς αλλήλους αγάπης». Χαλδία - Αργυρούπολις Πόντου Gümüşhane (Πόλεις, Κωμοπόλεις, Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα)

Η Αργυρούπολις του Πόντου - Ιστορική Μελέτη του κ. Γεωργίου Κανδηλάπτη (Κάνι) - Θρησκευτική και εθνική κίνηση - Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com