Τα Γράμματα στον Πόντο - Εκπαιδευτικά ζητήματα χωρίου Σταυρί Χαλδίας Πόντου του κ. Δημ. Κ. Παπαδόπουλου «Σταυριώτη» (β' μέρος)

Συνέχεια απο το προηγούμενο πρώτο μέρος.

Παράλληλα με τη λειτουργία του Κεντρικού Αλληλοδιδακτικού Σχολείου λειτουργούσαν και ατελή Δημοτικά Σχολεία σε κάθε ενορία, εκτός της Μαχαλά, όπου εδίδασκε σε σπίτι ο εφημέριος αυτής Παπαδημήτρης. Σχετικά με τη λειτουργία των σχολείων αυτών ο Ν. Ο. Γιγαντίδης από την Αργυρούπολη σε ανταπόκρισή του στον «Αστέρα του Πόντου» το 1886 μεταξύ άλλων αναφέρει και τα πορίσματα της εξεταστικής επιτροπής, αποτελούμενης από τους διδασκάλους Χαράλαμπο Σουμελίδη και Γεώργιο Σαρασίτη και την οποία διώρισε ο Σύλλογος «Μεταλλεύς», ως παρακάτω:
Ποτάμιον Σταυρίου
«Το χωρίον Σταυρί διαιρείται εις τας εξής τρεις ενορίας: α) Επάνω χώρα ('Απανωχώρ') με οικίας 30 άνευ σχολείου, ένεκεν διχονοιών και διαιρέσεων. β) Μονοβάντω (Μονοβάντων) με 20 οικίας, σχολείον μίας τάξεως με 16 μαθητές και γ) Κάτω Χώρα ('Αφκατωχώρ') εξ οικιών 50, έχει σχολείον με 4 τάξεις.
Περί του χωρίου Σταυρίου σημειωτέον ότι ένεκεν των υφισταμένων διαφωνιών ουδεμία πρόοδος ην δυνατή εν αυτώ. Οπωσδήποτε όμως έφετος διά των ενεργειών του Συλλόγου «Μεταλλεύς» κατωρθώθη και εις τας τρεις ενορίας να λειτουργώσι τα σχολεία, ελπίζεται δε η βελτίωσις των κακώς εχόντων». (Αστήρ του Πόντου έτος Β' σελ. 277–278 της 22/5/1886). Η ανταπόκριση αυτή δίνει ανακριβείς πληροφορίες, γιατί οι ενορίες του Σταυρί καμμιά φορά δεν είχαν τόσο λίγες οικογένειες και μάλιστα το 1886. Επίσης οι ονομασίες των ενοριών είναι εσφαλμένες και γι' αυτό παρατέθηκε κοντά μέσα σε παρένθεση το πραγματικό τους όνομα. Δεν αναφέρει την ενορία Μαχαλά, γιατί δεν είχε σχολείο. Η κατάσταση της εκπαιδεύσεως βελτιώθηκε πολύ, ύστερα από την κατάργηση του «Βασιλα̤κού» (του δημοσίου δρόμου, που περνούσε από το Σταυρί), γιατί διανοίχτηκε καινούργιος δημόσιος δρόμος από το όρος Ζύγανα (1875). Ακόμη και άλλοι παράγοντες συνετέλεσαν γι' αυτό. Η επίσκεψη στο Σταυρί του Μεγάλου Ευεργέτου της Αργυρουπόλεως αειμνήστου Γεωργίου Παπαδοπούλου, η περιοδεία του Μητροπολίτου Γερβασίου, οι ενέργειες του Συλλόγου «Μεταλλεύς» και προπάντων η εμφάνιση νέων δραστηρίων ανδρών έδωσαν νέα ώθηση στα εκπαιδευτικά της κοινότητος και έθεσαν τις βάσεις της απρόσκοπτης λειτουργίας δημοτικών σχολών. Στην εργασία αυτή πρωτοστάτησαν και οι ιερείς του Σταυρί Παπακωνσταντίνος Παπαδόπουλος (Παπαστεφάνου) της ενορίας Μονοβάντων, Παπαμωϋσής Μισαηλίδης της ενορίας Απανωχώρ’, Παπαγεώργιος Παπαδόπουλος της ενορίας Αφκατωχώρι και Παπαδημήτρης Παπαδόπουλος της ενορίας Μαχαλά.
Θα ήταν παράλειψη αν δεν πρόσθετα λίγες γραμμές για τη μεγάλη δράση του πρώτου από αυτούς. Ο Παπακωνσταντίνος Παπαδόπουλος (1836–1910) ήταν γιος του ιερέως Στεφάνου Κεσ̌ίσ̌ογλη. Προικισμένος με πολλά προτερήματα αναδείχτηκε γρήγορα στην κοινωνία. Διοργάνωσε καλύτερα τη Δημογεροντία, η οποία μαζί με τον μουχτάρη (τούρκο, κρυφό ή χριστιανό), έλυνε ειρηνικά όλες τις μεταξύ των κατοίκων διαφορές, ώστε σπάνια αναφέρεται περίπτωση προσφυγής σε τουρκικά δικαστήρια. Με διπλωματική επιδεξιότητα διαχειριζόταν τα λεπτά και πολύπλοκα ζητήματα των κρυφών. Ήταν εγκυκλοπαιδικότατος, εγνώριζε καλώς την τουρκική γλώσσα και κατείχε σπουδαίες γνώσεις πρακτικής ιατρικής και χειρουργικής. Επιστάτησε στην ανέγερση ναών, γεφυρών και άλλων κοινωφελών έργων (διάνοιξη δρόμων, αυλάκων προς διοχέτευση νερών για πότισμα κήπων, αναδάσωση τοποθεσιών κ.ά.). Μετά την χηρεία του προήχθηκε σε Αρχιμανδρίτη και τότε απέκτησε μεγαλύτερο κύρος και η επιρροή του έφθανε μέχρι Αργυρουπόλεως και Τραπεζούντας. Τα ανωτέρω αποτελούν σκιαγραφία μόνο της δράσεως του αειμνήστου Παπακωνσταντίνου. Ιδιαιτέρως αγωνίστηκε για την πνευματική εξύψωση των πατριωτών του. Κατώρθωσε να ιδρυθούν, παράλληλα με το Κεντρικό Αλληλοδιδακτικό Σχολείο, δημοτικές Σχολές σε κάθε ενορία. Αργότερα συνετέλεσε πολύ στην ανέγερση της Κεντρικής Ασσεριείου Αστικής Σχολής του Σταυρί. Οι Σταυριώτες για ευγνωμοσύνη τον ανακήρυξαν, μετά το θάνατό του (13-9-1918), Πρώτον ευεργέτην της Κοινότητος Σταυρί. Σταυρίν Χαλδίας Πόντου (Uğurtaşı). Ήθη, έθιμα, χοροί, δοξασίες των Ελλήνων Σταυριωτών της επαρχίας Αργυρούπολης του Νομού Τραπεζούντας του Πόντου
Από το 1891 και πέρα τα Δημοτικά σχολεία και των τριών ενοριών λειτούργησαν πια κανονικά, μέχρι του 1914 οπότε έκλεισαν εξ αιτίας του πολέμου.
Στη Δημοτική Σχολή της ενορίας Απανωχώρ’ δίδαξαν:
1. Νικόλαος Δαμιανίδης από Αργυρούπολη 1891–1893,
2. Αθανάσιος Κισσίδης από Βαρενού 1893–1894,
3. Κωνσταντίνος Κάσσιος (Κάτσ̌ον) από Σταυρί 1894–1898,
4. Θεμιστοκλής Κελεσίδης από Σταυρί 1896–1898,
5. Θεόδωρος Παπαδόπουλος από Σταυρί 1898–1899,
6. Λάζαρος Ούσταπασίδης από Αργυρούπολη 1899–1900,
7. Κωνσταντίνος Κάσσιος από Σταυρί 1900–1901,
8. Χαράλαμπος Σουμελίδης από Βαρενού 1904–1906,
9. Γρηγόριος Μισαηλίδης από Σταυρί 1906–1910,
10. Ελένη Μιανίδου από Σταυρί 1910–1913,
11. Νικόλαος Πουλτίδης από Σταυρί 1913–1914.

Συνεχίζεται στο τρίτο μέρος.

Τα Γράμματα στον Πόντο - Εκπαιδευτικά ζητήματα χωρίου Σταυρί Χαλδίας Πόντου του κ. Δημ. Κ. Παπαδόπουλου «Σταυριώτη» - Πηγή: Ποντιακή Εστία

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com