Τα Γράμματα στον Πόντο - Εκπαιδευτικά ζητήματα χωρίου Σταυρί Χαλδίας Πόντου του κ. Δημ. Κ. Παπαδόπουλου «Σταυριώτη» (γ' μέρος)

Συνέχεια απο το δεύτερο μέρος. Στη Δημοτική Σχολή της ενορίας Αφκατωχώρ’ εδίδαξαν:

1. Πέτρος Κυριακόπουλος από Σταυρί 1891–1893,
2. Γεώργιος Παπαδόπουλος από Σταυρί 1893–1896,
3. Νικόλαος Παπαχριστοδούλου από Αργυρούπολη 1896–1899,
4. Γεώργιος Παπαδόπουλος από Σταυρί 1899–1901,
5. Ισραήλ ... από Χουσ̌ιλή 1901–1903,
6. Παπαγεώργιος Παπαδόπουλος από Σταυρί 1903–1905,
7. Μιλτιάδης Οικονομίδης από Αργυρούπολη 1905–1907,
8. Αριστείδης Παναγιωτίδης από Σταυρί 1907–1908,
9. Αντίπατρος Ορφανίδης από Αργυρούπολη 1908–1909,
10. Παπαγεώργιος Παπαδόπουλος 1909–1910,
11. Παύλος Παπαδόπουλος από Σταυρί 1910–1911,
12. Θεμιστοκλής Αμανατίδης από Σταυρί 1911–1912.
Στην ενορία Μονοβάντων λειτούργησε Δημοτική Σχολή μέσα στο παλαιό κτίριο κοντά στο ναό του Αγίου Βασιλείου μέχρι του 1903, κατόπιν δε μέσα σε σπίτι μέχρι του 1905 οπότε μεταφέρθηκε σε καινούργιο οίκημα. Στο χρονικό αυτό διάστημα δίδαξαν οι παρακάτω διδάσκαλοι:
1. Δημήτριος (Διονύσιος) Παπαστεφάνου από Σταυρί 1891–1893,
2. Παναγής Παπαστεφάνου από Σταυρί 1893–1895,
3. Στυλιανός Θεοδώρου από Αργυρούπολη 1895–1898,
4. Ανδρέας Ανδρεάδης από Αργυρούπολη 1898–1899,
5. Νικόλαος Ηλ. Δαμιανίδης από Αργυρούπολη 1899–1901,
6. Θεμιστοκλής Βυζάντιος από Βαρενού 1901–1902,
7. Μιλτιάδης Γραμματικόπουλος από Βαρενού 1902–1903,
8. Νικόλαος Ξιφιλίνος από Αργυρούπολη 1903–1904,
9. Λάζαρος Ούσταπασίδης από Αργυρούπολη 1904–1905.
Από τη χρονιά αυτή το Σχολείο της ενορίας Μονοβάντων λειτουργεί σαν Κεντρικό και η παιδεία παίρνει μεγάλη πρόοδο. Σε όλα τα μεγαλοχώρια της Χαλδίας ιδρύονται Αστικές Σχολές ή Σχολαρχεία όπως λέγονταν αλλιώς. Και οι Σταυριώτες δεν μπορούσαν να μένουν αδρανείς. Με την πρωτοβουλία του Αρχιμανδρίτη Κωνσταντίνου τον Μάιο του 1909 συγκροτήθηκε μια ιστορική Γενική Συνέλευση των προκρίτων όλων των ενοριών του Σταυρί, η οποία αποφάσισε ομόφωνα την ίδρυση Κεντρικής Αστικής Σχολής. Το ευχάριστο γεγονός χαιρετίστηκε από όλους με χαρά. Μάλιστα οι πατριώτες, που ήταν ξενιτεμένοι στη Ρωσία συνέστησαν το «ΚΟΙΝΟΝ ΤΑΜΕΙΟΝ ΣΤΑΥΡΙ» και συνέλεξαν από εράνους το σεβαστό ποσό των 12.000 ρουβλίων με σκοπό να ανεγερθεί νέο διδακτήριο και να λειτουργήσει απρόσκοπτα Κεντρική Αστική Σχολή. Δυστυχώς στο μεταξύ παρουσιάστηκαν διαφωνίες για την τοποθεσία, όπου θα ανεγειρόταν το σχολικό κτίριο και ματαιώθηκε η εκτέλεση της αποφάσεως της Γενικής Συνελεύσεως.
Το 1904 το ετοιμόρροπο παλιό σχολείο Μονοβάντων καταστράφηκε. Οι κάτοικοι με την εισήγηση του Μιλτιάδη Τομπάζη αποτάθηκαν στον πλούσιο συμπατριώτη τους Χατζηπαναγιώτη Ασσερή, που διέμενε στο Κέρτς της Κριμαίας, ζητώντας την συνδρομή του για την ανέγερση σχολείου. Ο αείμνηστος Ασσερής με ευχαρίστηση ανέλαβε τις δαπάνες της ανεγέρσεως και με εντολή του αγοράστηκε κατάλληλο οικόπεδο μέσα στην ενορία Μονοβάντων. Την εικοστή Μαρτίου 1905 τοποθετήθηκε ο θεμέλιος λίθος του νέου κτιρίου με τρεις αίθουσες διδασκαλίας. Τον Σεπτέμβριο αποπερατώθηκε το διδακτήριο και άρχισε η λειτουργία του ως Κεντρικού Σχολείου μέχρι του 1909.
Τις χρονιές αυτές προσελήφθησαν διδάσκαλοι με ανώτερη μόρφωση οι παρακάτω:
1. Αθανάσιος Ελευθεριάδης από Αργυρούπολη 1905–1909, και Αριστείδης Παναγιωτίδης από Σταυρί,
2. 1907–1908 Αθανάσιος Ελευθεριάδης από Αργυρούπολη και Κοσμάς Παπαδόπουλος από Σταυρί,
3. 1908–1909 Αθανάσιος Ελευθεριάδης από Αργυρούπολη, Μιλτιάδης Οικονομίδης από Αργυρούπολη, και Αριστείδης Παναγιωτίδης από Σταυρί.
Το νέον σχολικόν κτίριον ήταν ανθυγιεινό γιατί είχε μικρά παράθυρα και ύψος μικρό.
Την άνοιξη του 1908 επισκέφθηκε την πατρίδα του ο Χ" Παναγιώτης. Λυπήθηκε πολύ για την κατάσταση του διδακτηρίου και αποφάσισε να επιστατήσει ο ίδιος στην ανέγερση ολότελα νέου Σχολείου με δικά του έξοδα. Άρχισε η προετοιμασία υλικών, υφίστατο όμως ακόμη διαφωνία για τον τόπο, όπου θα ανεγειρόταν η νέα Κεντρική Σχολή. Για να επέλθει συμφωνία όλων και να παύσουν οι έριδες μεταξύ των ενοριών, συγκεντρώθηκαν οι αντιπρόσωποι αυτών στην τοποθεσία Πλουζέν την οποία υποδείκνυαν σαν κεντρική τοποθεσία για την ανέγερση του Κεντρικού Σχολείου. Παρουσιάστηκαν σαν αντιπρόσωποι των ενοριών οι παρακάτω:
1. της ενορίας Απανωχώρ’: Παπαμωϋσής Μισαηλίδης, Δημήτριος Πουλτίδης, Δημήτριος Αλεπόπουλος και Παρασκευάς Κελεσίδης.
2. της ενορίας Μαχαλά: Ιωάννης Παπαδόπουλος, Λάζαρος Τσιρκινίδης, Χρήστος Μιανίδης και Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος.
3. της ενορίας Αφκατωχώρ’: Παπαγεώργιος Παπαδόπουλος, Ιωάννης Τσαλουχίδης, Ξενοφών Κωφίδης, Χαράλαμπος Κοκοζίδης και Θεοφύλακτος Θεοφυλακτίδης, και
4. της ενορίας Μονοβάντων: Παπαδιονύσιος Παπαστεφάνου, Παναγής Παπαστεφάνου, Γεώργιος Γατόγλης και Δημήτριος Αποστολίδης.
Στην συγκέντρωση παρευρίσκονταν και ο Αρχιμανδρίτης Κωνσταντίνος, ο ευεργέτης Χ" Παναγιώτης Ασσερής και ο υποφαινόμενος μαθητής τότε. Σαν ειδικοί εμπειρογνώμονες ήταν παρόντες και ο γυμνασιάρχης Ισραήλ Βασιλειάδης από Ναντζαράντων και ο ιατρός Αλκιβιάδης Σουμελίδης από Βαρενού.
Οι δύο επιστήμονες την τοποθεσία Πλουζέν θεωρήσαν ακατάλληλη, γιατί βρίσκονταν μακριά και από τις τέσσερις ενορίες και χρειάζονταν μεγάλες δαπάνες για την διάνοιξη δρόμων και ανέγερση γεφυρών, επίσης ήταν και ανθυγιεινή γιατί βρίσκονταν πολύ χαμηλά μεταξύ υψηλών λόφων. Επακολούθησε μεγάλη και μακρά συζήτηση κατά την οποία έφεραν πολλές αντιρρήσεις κυρίως οι αντιπρόσωποι του Αφκατωχώρ’. Έτσι παρά την καλή θέληση των περισσότερων αντιπροσώπων η συγκέντρωση διαλύθηκε άπρακτη. Ο κ. Ασσερής αποφάσισε πια να ανεγείρει το Κεντρικόν Σχολείον στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την ενορία Μονοβάντων, όμως επειχείρησε για τελευταία φορά να εξομαλύνει την κατάσταση. Γι' αυτό ανάφερε το ζήτημα στον Μητροπολίτη Χαλδίας, ο οποίος επισκέφθηκε το Σταυρί, συνεκάλεσε γενική συγκέντρωση όλων των προκρίτων του Σταυρί, τους οποίους συνέστησε να ομονοήσουν γιατί σπανίως βρίσκονται τέτοιοι ευεργέτες. Οι πρόκριτοι συνεφώνησαν και συνετάγη το παρακάτω πρακτικό, που διεσώθηκε από τον Οικονόμο Παπαγρηγόριο Μισαηλίδη.
Πρακτικόν ανεγέρσεως Κεντρικής Αστικής Σχολής εν Σταυρί.
«Σήμερα στην ενορία Μονοβάντων Σταυρίου την 21ην του μηνός Ιουλίου του έτους 1908, συνελθόντες απαξάπαντες οι πρόκριτοι του χωρίου Σταυρί υπό την προεδρίαν του διά πρώτην φοράν επισκεψαμένου το χωρίον μας Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Χαλδίας και Χεριανών κ.κ. Λαυρεντίου, παρόντος και του Μεγάλου Ευεργέτου της Κοινότητός μας κ. Χατζηπαναγιώτου Ασσερή κατόπιν συσκέψεως και ανταλλαγής γνωμών απεφάσισαν τα εξής:
Ο κ. Χ"Παναγιώτης Ασσερής αναλαμβάνει την ίδρυσιν της Κεντρικής Αστικής Σχολής ιδίαις δαπάναις ως και την διατήρησιν αυτής δηλαδή την μισθοδοσίαν του διδάσκοντος προσωπικού, μη αποκλείων και την συνδρομήν παντός φιλομούσου. Ως τόπον ανεγέρσεως της ως άνω Κεντρικής Αστικής Σχολής ορίζομεν κατά πρώτον λόγον την Συνοικίαν Τζάντων (της ενορίας Αφκατωχώρι) και κατά δεύτερον λόγον την ενορίαν Μονοβάντων χωρίς όμως να δεσμευθή η θέλησις του ευεργέτου. Ο κ. Χ"Παναγιώτης Ασσερής συμφωνεί απολύτως με τα αποφασισθέντα και αναλαμβάνει όπως προβή εις την ανέγερσιν της ως άνω Κεντρικής Αστικής Σχολής.
Προς τούτοις απεφασίσθη όπως συνεχισθή η λειτουργία εις εκάστην ενορίαν ήτοι Απανωχώρι, Μονοβάντων και Κατωχώρι των Δημοτικών Σχολείων μέχρι της Πέμπτης τάξεως, καταβαλλομένης της μισθοδοσίας του διδάσκοντος προσωπικού εκ των αποστελλομένων εκ του Κοινού Ταμείου της εν Κέρτς της Κριμαίας εδρευούσης Αδελφότης των Σταυριωτών, εκατόν ρουβλίων, εκ των εμβατικίων, των εσόδων των ιερών Ναών και των εισιτηρίων των ευπόρων μαθητών.
Το παρόν πρακτικόν εγένετο εις τριπλούν και υπογραφέν παρά πάντων των παρευρεθέντων ως και του ευεργέτου κ. Χ"Παναγιώτου Ασσερή και επικυρωθέν παρά του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου ημών κ.κ. Λαυρεντίου, κατετέθη εν εις την Ιεράν Μητρόπολιν και εκ των ετέρων δύο έλαβον ανά εν η Κοινότης του Σταυρί και ο ευεργέτης». Σταυρίν Χαλδίας Πόντου (Uğurtaşı). Ήθη, έθιμα, χοροί, δοξασίες των Ελλήνων Σταυριωτών της επαρχίας Αργυρούπολης του Νομού Τραπεζούντας του Πόντου
ΟΙ ΠΡΟΚΡΙΤΟΙ ΣΤΑΥΡΟΙ
• Οικονόμος Μωϋσής Μισαηλίδης
• Ιερεύς Διονύσιος Παπαστεφάνου
• Ιερεύς Γεώργιος Παπαδόπουλος
• Παναγιώτης Πιστοφίδης
• Ιωάννης Τσαλουχίδης
• Ανδρέας Φελεκίδης
• Ξενοφών Κωφίδης
• Θεοφύλακτος Θεοφυλακτίδης
• Απόστολος Δαβιτίδης
• Αλέξανδρος Παρασκευάς
• Χαράλαμπος Κοκοζίδης
• Γεώργιος Τσακαλίδης
• Παναγής Παπαστεφάνου
• Γεώργιος Γατόγλης
• Χ"Σάββας Τομπαζίδης
• Βασίλειος Τομπαζίδης
• Σπυρίδων Καλτσίδης
• Δημήτριος Αποστολίδης
• Ιωάννης Παπαδημητρίου
• Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος
• Παρασκευάς Κελεσίδης
• Λάζαρος Τσιρκινίδης
• Χρήστος Μιανίδης
• Ονούφριος Κοσμίδης
• Δημήτριος Πουλτίδης
• Αλέξιος Τσιρκινίδης
• Παναγιώτης Μαυρομματίδης
• Δημήτριος Αλεπόπουλος
• Χαράλαμπος Κασιμίδης
Ο Ευεργέτης: Χ" Παναγιώτης Ασσερής
Ο Πρακτικογράφος: Χαράλαμπος Σουμελίδης
«ΚΥΡΟΥΤΑΙ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ»
Ο Μητροπολίτης Χαλδίας και Χεριανών Λαυρέντιος(*)

(*) Ο Λαυρέντιος Παπαδόπουλος γεννήθηκε στη Βαρενού της Επαρχίας Χαλδίας του Πόντου το 1868. Υπήρξε πνευματικό ανάστημα του Μητροπολίτου Χαλδίας Γερβασίου. Σπούδασε τη Θεολογία στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, από την οποία αποφοίτησε το 1894. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους προσελήφθη στην Πατριαρχική αυλή ως Τριτεύων των Πατριαρχικών Διακόνων και εν συνεχεία προήχθη σε Δευτερεύοντα (1895) και κατόπιν (27 Ιουνίου 1899) σε Μέγα Αρχιδιάκονο. Στις 11 Μαΐου 1905, Τετάρτη της Μεσοπεντηκοστής, χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιωακείμ τον Γ΄. Στις 22 Μαΐου 1905 χειροτονήθηκε στον Ιερό Ναό Ζωοδόχου Πηγής Βαλουκλή Μητροπολίτης Χαλδίας. Τη χειροτονία τέλεσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ΄, συμπαραστατούμενος από τους Μητροπολίτες Κυζίκου Αθανάσιο, Νικομηδείας Φιλόθεο, Τραπεζούντος Κωνστάντιο, Πισιδίας Γεράσιμο, Χίου Κωνσταντίνο, Γάνου και Χώρας Κωνσταντίνο, Σηλυβρίας Διονύσιο, Δρυϊνουπόλεως Λουκά, Κολωνείας Πολύκαρπο και Βελλάς Κωνσταντίνο. Επί των ημερών του προσαρτήθηκε στη Μητρόπολη Χαλδίας η Κερασούντα, η οποία αποσπάστηκε από τη Μητρόπολη Τραπεζούντος. Στις 25 Οκτωβρίου 1922 εξελέγη Μητροπολίτης Δράμας. Εκοιμήθη αιφνιδίως στη Δράμα εκ συγκοπής καρδίας στις 24 Ιουλίου 1928.

Συνεχίζεται στο τέταρτο μέρος.

Τα Γράμματα στον Πόντο - Εκπαιδευτικά ζητήματα χωρίου Σταυρί Χαλδίας Πόντου του κ. Δημ. Κ. Παπαδόπουλου «Σταυριώτη» - Πηγή: Ποντιακή Εστία

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com