Το χωρίον Κόζπικι της περιφέρειας Κεπέκλησες της Τριπόλεως του Πόντου

Ένα απο τα χωριά της Κεπέκλησες ήτο και το Κόζπικι. Αποτελείτο απο πολλούς αμιγείς Ελληνικούς Συνοικισμούς, απέχοντας 10 λεπτά έως μια ώρα σχεδόν, μεταξύ τους.

Δίνομε τα ονόματα των Συνοικισμών αυτων, που ανήκουν πια, όπως και όλος ο Πόντος εις την Ιστορίαν: Πελεγέντων, οικογένειαι 4, Λευτεράντων η Ουσταπασ̌άντων 4, Δεκάντων ή Αρχιτεκτονίδη 4, Τοσουνάντων (Ταυρίδη) 6, Πισ̌τοφάντων 4, Άγιος Χαράλαμπος 22, Χαραλαμπάντων 2, Ζαπουνάντων 14, Μαχαράντων 5, Σσ̌απανάντων 8, Σύνολον συνοικισμοί 10, οικογένειες εβδομήκοντα τρεις (73).
Επί Αυτοκρατορίας Κομνηνών Τραπεζούντος δεν υπήρχε χωρίον, ούτε Συνοικισμός τις, εις την περιφέρειαν αυτήν. Οι κάτοικοι των ανωτέρω Συνοικισμών ήσαν απόγονοι μετοίκων απο την ξακουστήν περιφέρειαν Αργυροπόλεως, «Κιουμουσχανέ». Τον τόπον δε τουτον τον ηγόρασαν απο τους κατακτητάς Τούρκους, τους Σίχ—Ζατε εκ του χωρίου Τεκιέ· Ας προσθέσω, δια την σαφήνειαν, ότι το χωριον αυτό ευρίσκεται αριστερά του ποταμού Γιαγλι—Τερέ, όστις πηγάζει κυρίως εκ του όρους Ερμέζ—Ταγου, έχει δε πηγάς και εκ του Κούρτ—Πελι και Κούρκ—Χαρμάν. Και συμπληρωματικά: Το όρος Ερμέζ—Ταγου έχει ύψος περίπου 3.000 μέτρα και διαχωρίζει την περιφέρειαν Τριπόλεως απο την Νικοπόλιν (Γαράσαρην). Τρίπολη Πόντου (Tirebolu) - Ιστορία, Γεωγραφία, Πολιτισμός, Λαογραφία, Ήθη, Έθιμα
Το χωρίον Κόζπικι απέχει απο την Τρίπολιν 60 χ)μετρα, απο την Κερασούντα 55 απο δε την πολίχνην Έσπιαν 45. Ευρίσκεται δε ανατολικώτερα της Κεπέκλησες και απέχει μίαν ώραν εξ αυτής. Κατα το έτος 1915 το χωρίον αριθμούσε περί τας διακοσίας ογδοήκοντα (280) ψυχάς. Με την επελθούσαν όμως λαίλαπα του Α’ Ευρωπαϊκου πολέμου, το έτος 1916 και κατά μηνά Νοέμβριον οι κάτοικοι εξωρίσθησαν εις Σεβάστειαν, Νεοκαισάρειαν (Νίξαρ) και Κόμανα της Τοκάτης. Και απεβίωσαν όλοι απο κακουχίας, πείναν, και ασθενείας εκτός 30 περίπου ατόμων, τα οποία επέζησαν, ως φάσματα πλέον και σκιές του εαυτού τους. Τουτ’ άλλωστε υπήρξε ο πολυστένακτος επίλογος όλων των ελληνοποντιακών χωρίων καί, εις κλίμακα μετριωτέραν των παραλιακων, ιδίως, πόλεων του Πόντου.
Οι περισωθέντες εκ της εξορίας, αφού κατά το έτος 1918 επανηλθον εις τας εστίας των, και ευρον όλους σχεδον τους Συνοικισμους ερειπωμένους, συνεκεντρώθηκαν εις το κέντρον του χωριού «Άγιος Χαράλαμπος». Και επεδόθησαν εις την ανασυγκρότησιν και την καλλιέργειαν των εγκαταλειφθέντων αγρών τους. Άγρυπνον όμως ήτο το όμμα του επιβούλου ᾿Ασιάτου Δυνάστου. Και το 1920-21 άρχισε πάλιν η κατάταξις των ανδρων εις τα εξοντωτικά εργατικά Τάγματα της Κεμαλικής Κυβερνήσεως. Έως ότου το 1922 με την απέλασιν των Ελληνοποντίων κατήλθαν οι εναπομείναντες, εις την Ελλάδα και εγκατεστάθησαν εις διάφορα μέρη.
Το έδαφος των Συνοικισμών του χωρίου Κόζπικι ήτο μεν ανώμαλον, με ανωφερειακούς λοφίσκους και ρυάκια. Πλην όμως ητο ευφορώτατον. Εις την μνήμην των επιζώντων μένει αλησμόνητος η πλουσία απόδοσις των λεπτοκαρεώνων με τα εκλεκτά λεπτοκάρυα (φουντούκια). Ομοίως τα κεράσια των Ζαπουνάντων, τα ωραία απίδια, κριθάρια και σιτηρά εν γένει, τα σκόρδα, και τόσα άλλα προϊόντα.
Το όνομα Κόζ—πικι είναι λέξις τουρκική, και φρονούμε ότι προήλθε εκ της λέξεως Κιόζ (μάτι) και πίκ (=κάμπος), εκ του γεγονότος ότι, κάτωθεν, δεξιά του
ποταμού Γιαγλι—Τερέ και ακριβώς έναντι των αναφερομένων συνοικισμών υπάρχει ένας κάμπος, κτήμα του Χατζη Γιώρ Μαυρίδη εκ Τριπόλεως. Ο κάμπος ούτος είναι ολόκληρος ορατός εξ όλων των μνημονευθέντων συνοικισμών, που αποτελούσαν επομένως το μάτι του, τουρκιστί Κόζπικι.
Το χωρίον είχε πλήρη ᾿Αστική Σχολή εις την οποίαν εδιδάσκοντο μαθήματα μέχρι Γ’ τάξεως Γυμνασίου.
Διδάσκαλοι: Απο το Κόζπικι κατήγοντο οι Διδάσκαλοι: Ιωάννης Λευτεράντων η Ουσταπασ̌όγλους, Ιωάννης Λευτεράντων του Παπαλία επίσης ο Νικόλαος Πελεγέντων ή «Μίκρον». Νεώτατοι την ηλικίαν, άπαντες ούτοι, απεβίωσαν, πριν ίδουν τα δεινοπαθήματα των οικογενειών και των συμπατριωτών των.
Ιερείς: Απο το Κόζπικι εχειροτονήθησαν ιερείς, 1ον ο ᾿Αναστάσιος Τοσουνάντων ή Ταυρίδης, κοιμηθείς εν ειρήνη πριν επέλθουν τα εκ του Α’ Πολέμου δεινά. 2ον ο Παπα Κωνσταντίνος Πελεγέντων, ο οποίος πολύ νωρίς μετέβη εις τον Καύκασαν Ρωσσίας και εκει εκοιμήθει εν ειρήνη πλήρης ημέρων, 3ον ο Παπα’Ηλίας Λευτεράντων. Ούτος εξορισθείς μετά των συγχωριανών του το έτος 1916 απεβίωσεν εκ κακουχιών εις το ᾿Αρμενικόν χωρίον Ζέκερ περιφερείας Σου—Σεχήρ, 4ον ο Παπα Γεώργιος Πισ̌τοφάντων. Προσελήφθη εφημέριος εις το χωρίον ᾿Αρμενοχώρι και εξορισθείς εκείθεν απεβίωσεν. 5ον ο Παπα Χαράλαμπος Γ. Πισ̌τώφ. Ούτος εφημέρευε εις Λειβάδια Κεπέκλησες. Νεώτατος απεβίωσεν εις την εξορίαν. 6ον ο Παπα Νικόλας Τοσουνάντων ή Ταυρίδης. Ούτος εφημερεύων εν Κόζπικι εξωρίσθη μετά του ποιμνίου του. Κατόπιν πολλών περιπετειών επανήλθε εις την πατρίδα του το έτος 1919 και απήλθε ως εφημέριος εις ’Ελεβην Τριπόλεως. Εκεί συνελήφθη απο τας τουρκικάς ᾿Αρχάς μαζί με ομοεθνείς της ᾿Ελεβης, και απελάθηκε και εφυλακίσθη επι μήνας δια δήθεν ενεργείας του υπέρ της ᾿Ανεξαρτησίας του Πόντου. Κατά τας επαλλήλους όμως ανακρίσεις απεδείχθη η αθωότης του και αφέθη ελεύθερος, ενώ άλλους που εφυλακίσθησαν μετ’ αυτού, είχον θανατώσει δι’ αγχόνης και άλλων μέσων...
Ο Παπα Νικόλας Τοσουνάντων αφού αφέθη ελεύθερος, κατήλθε εις την Ελλάδα ως ᾿Ανταλλάξιμος, εγκατασταθείς αγροτικώς εις το προσφυγικό χωρίον Μπαμπαλιό ᾿Επαρχίας Βάλτου του Νομού Αιτωλίας—᾿Ακαρνανίας. Εφημέρευε εις τα διάφορα χωριά της ᾿Επαρχίας Βάλτου: Πατιόπουλον, ᾿Αμαργιανούς, Καστράκι, Μαλατέϊκα. ᾿Αποσυρθείς δε λόγω ηλικίας συνταξιοδοτείται ήδη. Ο περί ου ο λόγος ιερεύς μετέβαλε το επίθετόν του απο Τοσούν, σε Παπαδόπουλος. Τούτο αναγράφεται προς γνώσιν συγγενών του. Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο
Εκκλησίαι: Εις το Κόζπικι ενοριακός ναός ήτο ο «Άγιος Χαράλαμπος». Έκειτο εις το κέντρον των συνοικισμών. Εκεί γύρω ευρίσκοντο και τα περισσότερα σπίτια. Εκεί και η ᾿Αστική Σχολή. 2ον ο «Άγιος Παντελεήμων». Ήτο εξωκκλήσιον, όπου την 27 Ιουλίου ετελείτο θρησκευτική Πανήγυρις. Ευρίσκετο κάτωθεν του Συνοικισμού Δεπάντων. 3ον ο «Άγιος Κωνσταντινος». Έκειτο κάτωθι του Τουρκικου Συνοικισμου Ραματάντων και πλησίον του ποταμού Γιαγλι—Τερέ, δεξια. 4ον οι «Άγιοι Θεόδωροι» μεταξυ Ζαπουνάντων και συνοικισμού Σσ̌απανάντων. Ο συνοικισμός αυτός πηρέ το όνομα απο ένα Τούρκο εκχριστιανισθέντα ονόματι Σσ̌απάν, προστάτην των συνοικιωτών, που ήσαν όλοι Έλληνες. Ούτος, ως λέγεται είχε δύο εισέτι αδελφούς οίτινες δεν έγιναν μεν Χριστιανοί, πλην επροστάτευσαν τον αδελφόν των και δι’ αυτού τους χριστιανούς. 5ον Έτερον εξωκκλήσιον ερειπωμένον απο μακρού και επί των ημέρων μας ήτο του Άγίου Νικολάου. τούτο έκειτο εις την άκραν του οροπεδίου Τεπέλ—᾿Αλαν προς Κόζπικιν, εντος δάσους απο οξιές και σκλήθρα.
Κοινοτικά: Μουχτάρηδες—Δημογεροντία. Εις το χωρίον Κόζπικιν εχρημάτισεν
επι έν έτος ᾿Αρχιερατικος ᾿Επίτροπος ο Θεόδωρος Τοσούν, και επί τινα έτη ως Μουχτάρχης (Πρόεδρος Κοινότητος). Ούτος διετήρει πάντοτε στενάς σχέσεις και ασκούσε επιρροή επι του εκάστοτε Διοικητού Σταθμού Χωροφυλακής (Καραγκόλ), εδρευόντος εις την περιφέρειαν Κεπέκλησες.
Κοινοτικοι Σύμβουλοι (’Αζάδες). Τοιούτοι διετέλεσαν οι Πισ̌τοφάντων Δημήτριος, Καστανάντων ᾿Αμανάτης, Κουνάς Συμεών, και Δεπάντων Θόδωρος. Δεν ηδυνήθην να συλλέξω πληροφορίας δια τα ονόματα προγενεστέρων Κοινοταρχών και Συμβούλων.
Γεωργία — Κτηνοτροφία: Οι κάτοικοι κατεγίνοντο με την καλλιέργειαν γενικώς όλων των σιτηρών (σίτου, κρίθης, αραβοσίτου, βρίζας), επίσης καπνού, σκόρδων, κρομμυδιών και άλλων κηπευτικών. Σημαντικό ομοίως εισόδημα είχαν και απο την καλλιέργειαν λεπτοκαρεώνων, οπωρίων. Επίσης ασχολούντο και με την κτηνοτροφίαν, τρέφοντες πρόβατα, γίδια, αγελάδες (χτήνι͜α). Άγνωστος, μόνον, ήτο η διατροφή χοίρων, διότι αυτή απηγορεύετο εις την Τουρκίαν.
Άλλην προσοδοφόρον αποσχόλησιν είχαν και την μελισσοκομίαν. Τά μελίσσια τα είχαν μέσα στα λεγόμενα «Ζαμνία». Το «ζαμνίν» ητο κορμός δένδρου, μήκους ενός μέτρου με 40 πόντους πάχος. Ες τον εντός αυτού άδειον χώρον απέθεταν αι μέλισσαι τα γονίδια (δονάρ). Με όλην την πρωτόγονον κατάστασίν των τα «ζαμνία», αι κυψέλαι του τόπου, απέδιδαν ικανοποιητικό έσοδο εις μέλι και κηρόν (κερί).
Επί των αναγραφομένων πληροφοριών μας εβοήθησεν εν μέρει ο εκ του χωρίου τούτου καταγόμενος Ιωάννης Λευτεράντων ή ᾿Αρχιτεκτονίδης, κάτοικος σήμερον Κάτω Τούμπας Θεσσαλονίκης, δι’ ο καί τον ευχαριστούμεν. Ιστορία του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο
Μπαμπαλιό, 1962 - Θεόδωρος Θεοδωρίδης, Ιερεύς

Το χωρίον Κόζπικι της περιφέρειας Κεπέκλησες της Τριπόλεως του Πόντου - Πηγή κειμένου Ποντιακή Εστία 1963

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com