Ο Σαμοήλτς ο καλόερον – Διήγησις Τσίτης Αργυρουπόλεως Πόντου του κ. Ιωάννη Αβραμάντη

Ση Γουμεράς το μαναστήρ’ ση Τσίτες την Παναϊαν, να βοηθά, έτον είνας καλόερος ας’ ση Βαρτάντων, ο Σαμοήλτς.

Για τ’ ατόν έλεαν, όνταν έτον μικρόν παιδίν, εσκότωσεν έναν μουσκάρ’ κι ασ’ σό φόβον ατ’ επήεν έντον καλόερος. Γράμματα να εμαθάν’νεν ‘κ̌ επόρεσεν. Πολλά κοιμισμένος και τρανοκέφαλος έτον. Ο Γερμανόν τη Χατζηδα̤βιτάντων πά πολλά επολέμεσεν να μαθίζ’ ατόν, άμαν τιδέν ‘κ̌ έντον. Έναν ημέραν τη Τσίτες οι ποπάδες και οι καλοέρ’ τη μοναστηρί’ επήγαν σο Παλαιχώρ’ σ’ έναν μνημόσυνον και σο μαναστήρ’ επέμ’νεν ο Σαμοήλτς μαναχόν. Ο Σαμοήλτς ο καλόερον – Διήγησις Τσίτης Αργυρουπόλεως Πόντου του κ. Ιωάννη Αβραμάντη. Εκείνο την ημέρα, ΄κ̌ εξέρω πως, έτον ανάγκα̤ να βαφτίεται ση Τσίτεν έναν μωρόν. Άρρωστον μη έτον, γιόκσαμ εγόμωσαν τα οκτώ ημέρας, ΄κ̌ι ξέρω ατο τ’ εκά ενέσπαλα ‘το. Έστειλαν και έγκαν τον Σαμοήλ να βαφτίζ’ το μωρόν. Εκούϊξαν και τον ψάλτεν, τη Τσαταλίνας τον Δημήτρ’. Έγκαν την κολυμβήθραν, τα ιερατικά, τα χαρτία κι ούλα̤ τ’ εχρέσκουνταν κι ο Σαμοήλτς ένοιξεν τ’ ευχολόϊ κι ερχίνεσεν να ψάλλ’: «Ευλογητός ο Θεός…». Ο Δημήτρης έξερεν ατον ντο απελέκετον ξύλον έτον και ούνταν εκλώστεν σο χαρτίν κέσ’ ντο τερεί; Ο Σαμοήλτς ένοιξεν την ακολουθίαν του αρραβώνος! «Στα, να έχωμ’ την ευχ̌ή σ’», λέει ατόν, «μίαν ας βαφτίζομ’ ατο κι ύστερα σουμαδεύομ’ ατο», και ένοιξεν κι εδώκεν ατον την ακολουθία τη βαφτισματί. Το πως εβάφτισεν το κουρεμένον το μωρόν ο Σαμουήλτς και το πως ‘κ̌ εφούρκ’σεν ατο απέσ’ στην κολυμβήθραν, άμον τ’ εσκότωσεν κάποτε το μουσκάρ’, ατο εσείς εγροικάτ’ α̤το. Εγώ έναν πράμαν εξέρω. Ελήασεν ατον ο Θεός τον άκλερον, και το παιδίν κοτσά στραβά πα αν εβαφτίεν, μεράμ τιδέν ‘κ̌ έπαθεν. Αν ‘κ̌ έν’ άλλο μαναστήρ’ ακέσ’ σουμά ‘κ̌ έτον να επαίνεν και είντον αλλομίαν κι άλλο καλόερος. Για ας’ ση Παναϊας το ρακάν’ θα εκυλίουντον και εσκοτούντονε, για και θα έρουζεν σο ποτάμ’ κι εφουρκίουντον. Εκείνα τα δύο πα σουμά έταν. Η Σίδη ή Τσίτη ή Τσίτε της επαρχείας Χαλδείας του Πόντου

Λεξιλόγιο
Γουμερά = χωρίον της Χαλδίας και έδρα της ομωνύμου ιεράς Μονής της Παναγίας πλησίων του χωρίου της Τσίτης / Βαρτάντων = χωρίον της Χαλδίας / Σαμοήλτς = Σαμουήλ / τρανοκέφαλος = χοντροκέφαλος / Άρρωστον μη έτον = μήπως (ίσως) ήταν άρρωστο / εγόμωσαν τα οκτώ ημέρας = συμπληρώθηκαν οι οκτώ ημέρες σύμφωνα με το ορθόδοξο χριστιανικό έθος όπου έπρεπε το κάθε παιδί να βαπτίζεται / γιόκσαμ (τουρκική λέξη yoksa) = ή, μήπως / ατό τ’ εκά = αυτό το κοντά, αυτό το σημείο / ενέσπαλα = λησμόνησα, ξέχασα / έγκαν = έφεραν / τα χαρτία = τα βιβλία / εκλώστεν = γύρισε / σουμαδεύομε = αρραβωνιάζουμε (σουμάδα̤ = αρραβώνες) / κουρεμένον = κακόμοιρο – καημένο / εφούρκ’σεν = έπνιξε (φουρκίζω) / άμον = όπως / ελήασεν = λυπήθηκε / άκλερος = καημένος-άκλειρος / μεράμ = να που, καλά που / σκοπός = επιθυμία–πρόθεση / αν ΄κ̌ έν’ = αλλιώς-διαφορετικά / σουμά-σιμά = κοντά / ρακάν = ράχη ύψωμα ορεινού όγκου / έρουζεν = έπεφτε / εφουρκίουντον = πνιγόταν

Ο Σαμοήλτς ο καλόερον – Διήγησις Τσίτης Αργυρουπόλεως Πόντου του κ. Ιωάννη Αβραμάντη – Πηγή: Χρονικά του Πόντου Ιούνιος 1944 σελ.224 Εκδότης Άκογλους Ξενοφών Ιερά Μονή Παναγίας Γουμερά Τσίτη Άρδασας Πόντου (Επαρχία Χαλδίας) Α΄ Μέρος  / Πανηγυρισμοί εις την Ιερά Μονή της Παναγίας Γουμερά της Χαλδίας του Πόντου  /  Ιερά Σταυροπηγιακή Μονή της Παναγίας Γουμερά. Ιστορία Θρύλοι Παραδόσεις (Γ.Κανδηλάπτη) 

Διαλεκτολογία Πόντου – Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com