Ο Ελληνομνήμων του Πόντου - Ιστορικόν χρονικόν 1668 - 1690 του Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτου (Κάνεως)

1668. Διορισμός μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Ἰωάννου Β΄.

1669
1670. Παραίτησις τοῦ γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Ἀθανασίου Καστελιώτου καί ἀντικατάστασίς του ὑπό τοῦ Δημητρίου Λογίζωνος¹⁶⁸. Ἐπιτίμησις τῷ μητροπολίτῃ Καμάχου καί ἐπιτροπεύοντος Θεοδοσιουπόλεως ὑπό οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Μεθοδίου διά σφετερισμόν χωρίων ἀνηκόντων τῇ μητροπόλει Τραπεζοῦντος¹⁶⁹. Ἐκλογή μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως Λαυρεντίου ἐξ Ἄτρας μέχρι 1680¹⁷⁰.
1672. Διεύθυνσις Πατριαρχικῆς Σχολῆς ὑπό Σεβαστοῦ Κυμινήτου¹⁷¹. Παρακάθησις ἐν τοιαύτῃ συνόδῳ συγκληθείσῃ ὑπό οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Διονυσίου Δ΄ τοῦ Μουσελίμη, τοῦ Τραπεζοῦντος Ἰωάννου διά τό ζήτημα ἐρωτήσεων τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ Καλβινιστῶν¹⁷². Ἔκδοσις σιγιλλίου εὐκλείας τῆς μονῆς Σουμελᾶ ὑπό οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Διονυσίου Δ΄ ἤ Μουσελίμη¹⁷³.
1673. Μετοίκησις ἐκ Φυτιάνων εἰς Ἀργυρόπολιν τοῦ Κωνσταντίνου Σκρίβα υἱοῦ τοῦ ἀρχιεπ. Χαλδίας Εὐθυμίου, ἀδελφοῦ ἀρχιεπισκόπου Γρηγορίου καί πατρός Ἰγνατίου Χαλδίας τοῦ Α΄, Λαζάρου Σκρίβα ἰατροφιλοσόφου, καί Στεφάνου Σκρίβα πατρός Οἰκονόμου Ἰωάννου τοῦ ἐκ Καθαρῶν καί Κωνστ. Σκρίβα.
1674. Μεταβολή ναοῦ Ἁγ. Φιλίππου Τραπεζοῦντος εἰς τουρκικόν τέμενος κατά Παΐσιον πατριάρχην Ἱεροσολύμων (εἰς βιβλίον τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις πατριαρχευσάντων)¹⁷⁴.
1675.Ἔκδοσις ὑπό πατριάρχου Ἱεροσολύμων Δοσιθέου Νοταρᾶ σιγιλλίου εὐκλείας ὑπέρ μονῆς Σουμελᾶ, ἐλθόντος εἰς Πόντον χάριν ἐλέους καί βοηθείας ἐκ μεταλλείων. Διορισμός ἡγουμένου Χούτουρα Σωφρονίου Λογίζωνος ἐξ ἐνορίας Ἁγ. Θεοδώρου Ἀργυροπόλεως μέχρι 1700 καί ἀδελφοῦ ἄρχοντος γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Δημητρίου Λογίζωνος καί τοῦ λογίου Ἀθαν. Λογίζωνος¹⁷⁵.
1676. Παραίτησις γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Δημητρίου Λογίζωνος καί διορισμός τοιούτου μέχρι τοῦ 1691 τοῦ Στεφάνου υἱοῦ Χ΄΄Ἀθανασίου Τσελεμπῆ τοῦ Σαρασίτου¹⁷⁶. Διδασκαλία ἐν Κ/πόλει Σεβαστοῦ Κυμινήτου (βλ. Σάββαν Ἰωαννίδην). Ἐγκατάστασις Κωνσταντίνου ἐγγόνου Δαβίδ Κομνηνοῦ μετά μετανάστευσιν εἰς Κορσικήν καί ἐκεῖθεν εἰς Γένουαν. Ἐγκατάστασις Μουρούζηδων εἰς Πλάτανα καί Οἰνόην ἐκ τῆς Τραπεζοῦντος. Τελευτή γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Δημητρίου Καλλιμάχη.
1679. Εἴσοδος εἰς μονήν Σουμελᾶ ὡς μοναχοῦ τοῦ Ἰγνατίου (βραδύτερον Χαλδίας Β΄) Καρατζᾶ ἤ Κουθούρ. Τελευτή Ἑλένης Γεωργίου Μιχαήλ Στρατικεύα, εὐεργέτου μονῆς Χουτουρᾶ¹⁷⁷.
1680. Ἄφιξις εἰς Ἀργυρόπολιν χάριν ἐλέους καί βοηθείας πατριάρχου Ἀντιοχείας Κυρίλλου τοῦ Φυτιάνου, ἐπί ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Γρηγορίου τοῦ Α΄ τοῦ Φυτιάνου¹⁷⁸. Ἔκδοσις σιγιλλίου εὐκλείας μονῆς Σουμελᾶ ὑπό οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Ἰακώβου τοῦ Χίου¹⁷⁹. Ἔκδοσις σιγιλλίου εὐκλείας ὑπέρ μονῆς Σουμελᾶ ὑπό πατριάρχου Ἀντιοχείας Κυρίλλου¹⁸⁰. Ἐκλογή ἡγουμένου μονῆς Σουμελᾶ τοῦ ἱερομονάχου Νεκταρίου, εἶτα μητροπολίτου Τραπεζοῦντος. Ἐκτούρκευσις Θοανιτῶν ἤ Τογιανλιδῶν. Ἐκλογή μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως Εὐγενίου μέχρι 1705. Τέλος διδασκαλίας ἐν Κ/πόλει Σεβαστοῦ Κυμινήτου¹⁸¹.
1681. Ἐρήμωσις Τραπεζοῦντος καί Πόντου ἐξ ὁμογενοῦς στοιχείου διά τάς βιαίας ἐξισλαμίσεις καί περιγραφή αὐτῆς ὑπό πατριάρχου Ἱεροσολύμων Δοσιθέου¹⁸². Ἐξισλάμισις ὅλων τῶν Λαζῶν τοῦ Πόντου ἐπί στρατηγοῦ Ἰσκενιδέρ πασᾶ. Μετανάστευσις εἰς Σίδην, Πιβεράν, καί ἄλλων χωρίων ὁμογενῶν ἐκ περιοχῆς Σουρμένων¹⁸³.
1682. Ματαίωσις προσηλυτισμοῦ ὁμογενῶν ἐν Πόντῳ ὑπό δυτικῶν διενεργειῶν διά τοῦ Σεβαστοῦ Κυμινήτου¹⁸⁴. Ἔτος διδασκαλίας Σεβαστοῦ Κυμινήτου ἐν Τραπεζοῦντι καί καθιέρωσις τοῦ ὀνόματος «Φροντιστήριον» τῆς ἐκεῖ Σχολῆς¹⁸⁵. Σπουδή ἐν Τραπεζοῦντι τοῦ Ἰγνατίου Σκρίβα (εἶτα Χαλδίας τοῦ Α΄), υἱοῦ Κωνσταντίνου Σκρίβα καί Χατούνας ἀδελφῶν μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Παϊσίου μέχρι 1690. Ἐκλογή ἡγουμένου Σουμελᾶ Εὐθυμίου¹⁸⁶. Γέννησις ἐν Ἀργυροπόλει τοῦ μεγαλεμπόρου Μιχαήλ Κ. Σαρασίτου¹⁸⁷,¹⁸⁸,¹⁸⁹,¹⁹⁰.
1683. Δεύτερον ἔτος διδασκαλίας ἐν Τραπεζοῦντι τοῦ Σεβαστοῦ Κυμινήτου¹⁹¹. Ἐπιμελείᾳ τοῦ μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Ἰωάννου συνηρμόσθη καί ἀνεκαινίσθη ὁ ἐν ἔτει 1311 καταρτισθείς κῶδιξ τῆς μητροπόλεως Τραπεζοῦντος, ὅν ἐξηγόρασε Συμεών ὁ Ξιφιλῖνος οἰκουμενικός πατριάρχης καί ἐδώρησε τῇ δικαιούχῳ μητροπόλει Τραπεζοῦντος¹⁹². Ἀνόρθωσις οἰκονομικῶν μονῆς Χουτουρᾶ δι' ἐνεργειῶν ἡγουμένου Σωφρονίου Λογίζωνος καί εὐσεβεῖ δωρεᾷ τῶν ἐν Ἀργυροπόλει προκρίτων. Διονυσίου Ε΄ οἰκ. πατριάρχου γράμμα πατριαρχικόν καί νουθετικόν πρός τούς Χαλδιώτας περί ὑποστηρίξεως τοῦ ἀρχιεπισκόπου αὐτῶν Γρηγορίου τοῦ Α΄. Τελευτή ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Γρηγορίου τοῦ Α΄¹⁹³.
1684. Συνοδική παρεδρία μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Ἰωάννου¹⁹⁴. Ἐκλογή ἀρχιεπισκόπου Χαλδίας Γρηγορίου τοῦ Β΄ τοῦ ἀπό Ματσούκας, ἱεράρχου λογίου καί ποιμάναντος τήν ἐπαρχίαν ἐπί 11 μῆνας, τῆς χειροτονίας αὐτοῦ γενομένης ἐν τῷ ναῷ Ἁγ. Δημητρίου Ξυλοπόρτας τῇ 25ῃ Δεκεμβρίου ὑπό οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Διονυσίου Δ΄¹⁹⁵. Τοῦ αὐτοῦ πατριάρχου συστατική πρός τούς Χαλδιώτας περί ὑποστηρίξεως τοῦ ἀρχιεπισκόπου των.
1685. Παραίτησις Χαλδίας Γρηγορίου Β΄, μετάβασις εἰς Κ/πολιν καί προχειρισίς του ὡς μητροπολίτου Σελευκείας μέχρι 1702. Ἐκλογή εἰς διαδοχήν του Φιλοθέου Καστελιώτου, υἱοῦ τοῦ πρώην γενικοῦ ἀρχιμεταλλουργοῦ Ἀθανασίου Καστελιώτου, κυβερνήσαντος μέχρι 1717 καί καταγομένου ἐξ ἐνορίας τῆς Ἀργυροπόλεως Θεοτόκου¹⁹⁶. Ἄφιξις εἰς Ἀργυρόπολιν, χάριν ἐλέους καί βοηθείας τοῦ πατριάρχου Ἱεροσολύμων Δοσιθέου Νοταρᾶ μετά τοῦ ἀνεψιοῦ του Χρυσάνθου Νοταρᾶ (βραδύτερον πατριάρχου Ἱεροσολύμων)¹⁹⁷. Ἀκολούθησις τῷ Δοσιθέῳ τοῦ Ἰγνατίου ἱερομονάχου Σουμελιώτου Κουθούρ εἰς Ἱεροσόλυμα καί καταγραφή εἰς τήν Ἁγιοταφιτικήν ἀδελφότητα καί ἐκπαίδευσίς του ἐν ταῖς ἐκεῖ Σχολαῖς¹⁹⁸.
1686. Ἐκλογή νομάρχου Τραπεζοῦντος τοῦ Οὐτζιντζόγλη Χαϊρεττίν βέη. Ἐκτούρκευσις ἐπισκόπου Ὄφεως Ἀλεξάνδρου, συνεπείᾳ διαφορῶν του μετά τοῦ βουλιμιῶντος μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Ἰωάννου¹⁹⁹. Οι εξισλαμίσεις στον Πόντο και οι Κλωστοί (Β' Μέρος)  -  Όφις η αρχαία Όφια της Τραπεζούντας του Πόντου και ο εξωμότης επίσκοπος Αλέξανδρος (Ισκεντέρ πασά)
1687. Ἔκδοσις φιρμανίου ἀσυδοσίας ὑπέρ μονῆς Σουμελᾶ ὑπό σουλτάνου Σουλεϊμάν τοῦ Γ΄. Προχείρισις εἰς ἡγούμενον Παναγίου Τάφου τοῦ ἱερομονάχου Ἰγνατίου Κουθούρ ἤ Καρατσᾶ²⁰⁰.
1688. Ἐκλογή ἡγουμένου Ἁγ. Γεωργίου Χαλιναρᾶ μονῆς Παρθενίου ἱερέως τοῦ ἐκ Χάρσερας²⁰¹. Ἔσχατον ἔτος τῆς ἐν Τραπεζοῦντι διδασκαλίας Σεβαστοῦ Κυμινήτου²⁰²,²⁰³.
1689. Ἐκλογή μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Νεκταρίου ἀπό ἡγουμένου μονῆς Σουμελᾶ, συνεπείᾳ, λόγω γήρατος, παραιτήσεως Ἰωάννου Τραπεζοῦντος ἐπί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Καλλινίκου²⁰⁴. Συνοδική παρεδρία Νεκταρίου ἐν Κ/πόλει²⁰⁵. Ἀνάληψις σχολαρχίας τῆς ἐν Βουκουρεστίῳ Αὐθεντικῆς Ἀκαδημίας ὑπό Σεβαστοῦ Κυμινήτου²⁰⁶. Βιαία ἀφαίρεσις καί προσάρτησις τῇ Μητροπόλει Τραπεζοῦντος ὑπό μητροπολίτου αὐτῆς Νεκταρίου τοῦ εἰς τήν ἐποπτείαν τῆς μονῆς Βαζελῶνος τελοῦντος χωρίου Ζοῦζα ἤ Καπίκιοϊ²⁰⁷. Διορισμός εἰς διεύθυνσιν σχολαρχείου Τραπεζοῦντος τοῦ Θεοδώρου Συμεῶνος μέχρι 1692²⁰⁸.
1690. Δευτέρα μετανάστευσις εἰς Χαλδίαν καί ἰδίως εἰς Φυτίανα ὁμογενῶν τοῦ Ὄφεως συνεπείᾳ ἐκβιασμοῦ κατοίκων ἐκεῖ πρός ἐκτούρκευσιν²⁰⁹. Μετάβασις ἐκ Τραπεζοῦντος εἰς Βουκουρέστιον²¹⁰ Ἰγνατίου Σκρίβα τοῦ Φυτιάνου πρός συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν του ἐκεῖ. Ἀναγνώρισις ὡς ἐνοριακῆς μονῆς ὑπό ἀρχιεπ. Χαλδίας τῆς μονῆς Ἁγίου Γεωργίου Χαλιναρᾶ καί ἄδεια εἰσόδου εἰς αὐτήν μοναχῶν. Γέννησις Χ΄΄Πέτρου Ἰωάννου Σαρασίτου²¹¹ τοῦ Β΄ ἐκ γονέων Ἰωάννου Λογοθέτου καί Εὐγενίας Χ΄΄Κυπριανοῦ Ξαμανῶνος. Διορισμός ἡγουμένου Ἁγίου Γεωργίου Χαλιναρᾶ Ἰωαννικίου τοῦ Α΄, κατορθώσαντος διά συνδρομῶν εὐγενῶν Ἀργυροπολιτῶν ἐπισκευήν μονῆς, ἵδρυσις στερεοῦ τοίχου κάτωθεν τῆς μονῆς πρός πρόληψιν καταρρεύσεως τοῦ ἐδάφους²¹²,²¹³.

Σημειώσεις / Υποσημειώσεις
• ΛΓ (1975-1976), σ. 202.
• 167. Π.τ.ἐ. Ἔκδοση αὐτοκρατορικοῦ φιρμανίου ὑπέρ τῆς μονῆς Σουμελᾶ ἀπό τό σουλτάνο Μεχμέτ τόν Δ΄ (ἔτος ἐγίρας 1080), Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 88.
• 168. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Οἱ ἀρχιμεταλλουργοί, σ. 57. Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976), σ. 195.
• 169. Π.τ.ἐ. Ἀνάμεσα σέ Τραπεζουντίους λογίους καί ὁ «Γεώργιος προηγούμενος τοῦ Βαζελοῦ» (πιθανῶς Βαζελῶνος μονῆς), Παρανίκα Κ. Ματθαίου, Σχεδίασμα, σ. 111.
• 170. Σ.τ.ἐ. Τριανταφυλλίδου Περικλέους, Οἱ φυγάδες, σ. 140-141, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 156 κ.ἑ., 577.
• 171. Σ.τ.ἐ. Ὁ Ν. Βέης ὡς ἔτη διευθύνσεως τῆς Σχολῆς αὐτῆς θέτει τήν περίοδο 1671-1681/1682, Ἀρχεῖον Πόντου ΙΓ (1948), σ. 212.
• 172. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 577.
• 173. Σ.τ.ἐ. Βλ. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 88, 93.
• 174. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933) σ. 711-712.
• 175. Π.τ.ἐ. Τό ἔτος αὐτό γράφτηκε κώδικας «τῆς μονῆς Σουμελᾶ», ὁ ὁποῖος «κοσμεῖται δέ δι' ἐπιτίτλων καί περιτέχνων ἀρκτικῶν γραμμάτων» καί ἀπό τό 1755 «ἐναπέκειτο... ἐν τῇ βιβλιοθήκῃ τῆς Μονῆς Σουμελᾶ», Ἀρχεῖον Πόντου Θ (1939) σ. 204.
• 176. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Οἱ ἀρχιμεταλλουργοί, σ. 57, Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976) σ. 195.
• 177. Π.τ.ἐ. Σιγίλλιο τοῦ πατριάρχη Ἰακώβου τοῦ Α΄ ὑπέρ τῆς μονῆς Χουτουρᾶ μέ παραχώρηση σ' αὐτήν 5 χωριῶν τῆς μητροπάλαιως Χαλδίας (νά τά κατέχει καί νά τά νέμεται), Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Τό προσκυνητάριον, σ. 37.
• 178. Σ.τ.ἐ. Ὁ πατριάρχης Ἀντιοχείας ἦλθε στήν Ἀργυρόπολη τήν 1η Ἰουλίου Ἀρχεῖον Πόντου Η (1938), σ. 31, καί ΛΓ (1975-1976), σ. 204.
• 179. Σ.τ.ἐ. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 88, 93, 101.
• 180. Σ.τ.ἐ. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 103.
• 181. Π.τ.ἐ. Συνοδικό γράμμα τοῦ πατριάρχη Ἀλεξανδρείας Παρθενίου ὁρίζει ὁ μητροπολίτης Τραπεζοῦντας νά μήν ἔχει καμιά ἐξουσία στή μονή Σουμελᾶ, Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 101.
• 182. Σ.τ.ἐ. Στή Σινώπη παρέμεινε 11 μέρες, ἀπό 11 Μαρτίου ὥς τίς 22 καί, ἀφοῦ πέρασε ἀπό τίς ἄλλες πόλεις, παράλιες καί μεσογειακές τοῦ Πόντου (Ἀμισό, Νεοκαισάρεια, Ἀμάσεια, Κερασούντα, Τρίπολη), μπῆκε στήν Τραπεζοῦντα στίς 6-4-1681, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 711. Στήν Ἀργυρόπολη ἦλθε στίς 5 Μαΐου, Ἀρχεῖον Πόντου Η (1938), σ. 31. Ἡ ἄφιξή του ἀπέβλεπε καί σέ «ζητεία», βλ. ΛΓ (1975-1976), σ. 204.
• 183. Π.τ.ἐ. Ἐπίσκεψη τῆς Ἀργυρούπολης ἀπό τόν πατριάρχη Ἀντιοχείας Δοσίθεο «χάριν ζητείας», «ἀρχιερατεύοντος ἐν Χαλδίᾳ Γρηγορίου Φυτιάνου», Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 94.
• 184. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 720, 728. Τριανταφυλλίδου Περικλέους, Οἱ φυγάδες, σ. 119. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Βιογραφίαι, σ. 66.
• 185. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976), σ. 198. Ποντιακά φύλλα, τχ. 4-5 (1936), σ. 7.
• 186. Σ.τ.ἐ. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 115.
• 187. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Ζ (1937), σ. 40.
• 188. Π.τ.ἐ. Ὑπογραφή τοῦ πατριάρχη τῶν Ἁγίων Τόπων Δοσιθέου σέ τοῖχο τοῦ παρεκκλησίου τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, ὅταν ἐπισκέφθηκε τή μονή Βαζελῶνος, Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 45.
• 189. Π.τ.ἐ. Σέ κώδικα τῆς μονῆς Σουμελᾶ τοῦ ἔτους αὐτοῦ ὑπογραφόμενο ἀπό 18 μοναχούς, οἱ 16 ἦσαν κάτοχοι μεγάλης παιδείας, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 725.
• 190. Π.τ.ἐ. Γράμμα τοῦ πατριάρχη Ἱεροσολύμων Δοσιθέου ἐγκωμιαστικό γιά τή μονή τῆς Παναγίας Σουμελᾶ, τῆς ὁποίας καί τονίζει τήν ἐξουσία στά γύρω χωριά, Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 108.
• 191. Σ.τ.ἐ. Ὁ Σεβαστός Κυμινήτης διευθυντής τοῦ Φροντιστηρίου Τραπεζοῦντας, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 726.
• 192. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 578.
• 193. Σ.τ.ἐ. Βλ. Ἀρχεῖον Πόντου, Η (1938), σ. 20. Ὁ θάνατος συνέβη στίς 26-11-1683.
• 194. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 577.
• 195. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Η (1938), σ. 20. Ἐλευθεριάδου Π. Ἰωάννου, Ἱστορικόν σχεδίασμα, σ. 77.
• 196. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου ΛΓ (1975-1976), σ. 202. Ἐλευθεριάδου Π. Ἰωάννου, Ἱστορικόν σχεδίασμα, σ. 77.
• 197. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου ΙΕ (1950), σ. 94.
• 198. Ἀρχεῖον Πόντου ΚΖ (1966), σ. 115.
• 199. Π.τ.ἐ. Ὁδηγίες γιά τή διαχείριση τῶν χρημάτων τῆς μονῆς Σουμελᾶ σέ σύσκεψη τῶν μοναχῶν μέ πρόεδρο τόν καθηγούμενο Εὐθύμιο ἱερομόναχο (ὡς εἶδος ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ), Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 113.
• 200. Π.τ.ἐ. Ἐπιστολή Σεβαστοῦ Κυμινήτου πρός τό μαθητή του Χρύσανθο, μετέπειτα πατριάρχη Ἱεροσολύμων «Περί μετουσιώσεως ἐν τῇ θείᾳ εὐχαριστίᾳ», πού δημοσιεύθηκε το 1881 ἀπό τό μητροπολίτη Ἀγκύρας Βασίλειο, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 730.
• 201. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Τό Προσκυνητάριον, σ. 80.
• 202. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Βιογραφίαι, σ. 67.
• 203. Π.τ.ἐ. Ἔκδοση αὐτοκρατορικοῦ φιρμανίου ὑπέρ τῆς μονῆς Σουμελᾶ ἀπό τό σουλτάνο Σουλεϊμάν τόν Β΄ (ἔτος ἐγίρας 1099), Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Ἱστορία τῆς μονῆς Σουμελᾶ, σ. 88.
• 204. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 578. Ὁ Νεκτάριος ζήτησε ἀπό τό Πατριαρχεῖο «νά προσαρτηθῇ στή δικαιοδοσία του καί ἡ ἐξαρχία Κερασοῦντος», ΛΓ (1975-1976), σ. 201. Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 159.
• 205. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 583.
• 206. Σ.τ.ἐ. Ποντιακά φύλλα, τχ. 4-5 (1936), σ. 7.
• 207. Σ.τ.ἐ. Τοπαλίδου Παναρέτου, Ἱστορία τῆς μονῆς Βαζελῶν, σ. 246, σημ. 2.
• 208. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 752. Κυριακίδου Θ. Ἐπαμεινώνδα, Βιογραφίαι, σ. 83-84.
• 209. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου, ΚΖ (1966), σ. 104.
• 210. Σ.τ.ἐ. Τό ἔτος αὐτό μετέβη στό Βουκουρέστι καί ὁ Σεβαστός Κυμινήτης, συντελώντας στήν ἐξύψωση τῆς παιδείας στή Ρουμανία, Ἀρχεῖον Πόντου Δ-Ε (1933), σ. 729.
• 211. Σ.τ.ἐ. Ἀρχεῖον Πόντου Ζ (1937), σ. 40.
• 212. Σ.τ.ἐ. Κανδηλάπτου Θ. Γεωργίου, Τό Προσκυνητάριον, σ. 81.
• 213. Π.τ.ἐ. Διδάσκαλος στό Βουκουρέστι ὁ Τραπεζούντιος λόγιος Θεόδωρος Συμεῶνος, Παρανίκα Κ. Ματθαίου, Σχεδίασμα, σ. 111.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com