Τα χωριά της Ματσούκας του Πόντου μέσα από τον ποιητικό λόγο του χωρίου Καπίκιοϊ

Ήταν κάτι συνηθισμένο στα χωριά του Πόντου να περιγράφουν με στίχους πάντοτε με σατυρική διάθεση τις ιδιότητες προσώπων και πραγμάτων.

Δείγματα αυτού του είδους της λαϊκής μούσας, μας έστειλε και ο φίλος κ Ι. Αβραμάντης όπως τα άκουσε από τον πρεσβύτη κ. Νικ. Βασιλειάδη, Καπηκιοέτεν στην καταγωγή, διαμένων τώρα στα Αλωνάκια Ξηρολίμνης Κοζάνης τα οποία δημοσιεύουμε παρακάτω. Στο τέλος των στίχων αυτών που μας πληροφορούν πιο προϊόν παρήγετο κατεξοχήν σε κάθε χωριό, παραθέτει ακόμη τέσσερις με άλλη υπόθεση με την επιγραφή «θρύλος». Εφιστούμε ιδιαιτέρως την προσοχή στους στίχους αυτούς καθώς για πρώτη φορά ανταμώνουμε την λέξη Ελληνάδες δηλαδή Ελληνίδες καθώς και την λέξη Τροία, που στην ποντιακή μόνο ως Τρωάδα (της Τρωάδας τα κακά) απαντάται. Γεννάται το ερώτημα μήπως αυτοί οι στίχοι ανήκουν σε κανένα άγνωστο δημοτικό τραγούδι του Πόντου; Τα χωριά της Ματσούκας του Πόντου μέσα από τον ποιητικό λόγο του χωρίου Καπίκιοϊ

Τη Ματσούκας τα τζιτζέκια ανοίγνε στραβά ομμάτα̤,
παλαλώνε τα νυφάδα̤ κι’ απλούνταν αφκά σ’ αλάτα̤

Τη Ματσούκας τα ποτάμια̤ έχ’νε τα καλά τ’ οψάρια̤,
έχ’νε πλουμιστά τζιτζέκια και τα υψηλά χορτάρια̤.

Το Καπήκιοϊ φασούλα̤ και νυφάδα̤ άμον πατούλα̤,
τα τζαρούχ̌α μερακλία, ράφν’ ατά με τα πλουμία.

Τη Γαλλίανας τ’ ορμάνα̤ ‘βγάλ’ κοβλάκα̤,
βγάλ’ καρσάνα̤ και τραπέζα̤ και πινάκα̤,
για την έμορφον ρωμάναν, ρούπα, κότα και τεπούρα̤
έμορφα και μερα̌κλία για να έχ̌ η Γαλλιανίτ’σα και να καθαρίζ’ κοκκία.

Τη Κοσμά καλά κοσ̌κίνα̤, καλαθόπα και λανάρα̤
και μαχ̌αίρα̤ και καρνάλα̤ έχτιζαν τα παλληκάρα̤
και επούλ’ναν τα νυφάδα̤.

Τη Σπέλα̤ς το μιντζίν νόστιμον πολλά γλυκύν.

Χορτοκόπ’ κοντόν ακ̌ούλ’ παλαλόν γεγουνλούκ.

Τη Παπάρζας τ’ ορμάνα̤ κοβλάκ’ κούφας και δρουβάνια̤
Τη Χαψίκιοϊ το φάβαν είχ̌εν πολλά νοστιμάδαν
και σην Ζάβεραν αφκά το καρτόφ έναν οκάν.

Τη Κουνάκας τα τσουπάδια̤ κοτζ-κοτζα άμον ποστάλια̤

Τη Χαμουρή το κοκκίν, γίνεται καλόν ψωμίν.

Τη Σάντας τα παρχάρια̤ και τ΄έμορφα χωρία
έχ’νε τα καλά γα̤ζία και νυφάδα̤ μερακλία,
τρώει ωτία τρώει μυτία τη Σαντέτ’σας η λαλία.

Τη Σκόπα̤ς τα κριθάρια̤ εγόμοναν τ’ αμπάρια̤.

Άγουρσα με την κοψέαν (ρόκα) το ψωμίν με την ελέαν.

Λαραχανής βούτερον έμορφον και κίτρινον,
τα παιδία παλληκάρια̤, τα νυφάδα̤ ΄ς σα παρχάρα̤.

Ασή Κουσπιδή το κρέας, άλειμμαν σ’ ούλ’ τα μερέας.

Λιβερά κρύα νερά και νυφάδα̤ λιγερά. 
Πατρώνα μ’ ας ση Λιβεράν, Πατρώνα μ΄ Λιβερίτ’σσα,
απάν’ ΄ς σο λετζεκόπο σου τσ̌ίνιαξεν η πουλίτσα.
Τα ζά σειρία έλμεγαν, το γάλα ΄ς σα καρσάνα̤ 
εβγάλναν ασ’ σ’ ανθόγαλα βούτερον ΄ς σα δρουβάνα̤.

‘Σ σο Δζεβιζλούκ (Τζεβιζλούκ) ο Καϊμακάκης, εβάλνεν το παϊράκ κι’ εδίκαζεν με το στουράκ.

Θρύλος
Ελληνάδες είμες, είμες Ελληνάδες, ‘κ̌ι’ πέρετε μας νυφάδες;
Η Τρία εκάεν και το κάστρον εχαλάεν, τα παλληκάρα̤ εχάθαν και μακρά ΄ς σα μέρα ετάφαν. Ματσούκα - Macka (Επαρχία Ροδοπόλεως) Πόντου. (Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα) // Οι εξαρχίες και τα χωριά της Ματσούκας του Πόντου.

Πηγή: Ποντιακή Εστία, τεύχος 10ον

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com