Ο Αντωνόγιαννες και ο Σαρούγιαννες. Ανέκδοτες ιστορίες από το Αμπρίκ της Χαλδίας του Πόντου

Ο Αντωνόγιαννες έτον μουχτάρτ’ς σ’ Αμπρικάντων. Ο ερίφ’ς φτωχός έτον και είχεν πέντε αγουρόπα και δύο πά κορτσόπα σο κιφάλ’ν ατ’. Κι ένας έτον ατός και η γαρή ατ’, ένταν εννέα ψ̌ύα όλ’ εντάμαν.

Πως να φαϊζ και πως να ποτίζ’ ατόσα ψύα. Ο Αντωνόγιαννες, άμον μουχτάρτ’ς π’ έτον, έχπανεν α σοι χωρέτ’ τα φόρους, τεάμ να δί’ ατα σο κράτος, άμαν ατός μετζίτ’ ‘κ̌’΄εδίνεν, εξόδευεν ατα να φαϊζ’ και ποτίζ’ τη γαρήν και τα παιδία τ’. Ατόσα στόματα π’ είχ̌εν, εθέλνανε δέκα παρχάτσε χαβίτς και είκοσ’ πα σουρβάν, τσί τερεί το κράτος, πασκίμ εκείνο επείνανεν άμον τ’ ατουνού τα παιδία; Κάν εννέα – δέκα χρόνα̤ ο Αντωνόγιαννες ετοπλάεβεν τη χωρί’ τα παράδες, έτρωεν ατα κι’ επάχ̌υνεν και ετέρ’νεν την δουλείαν ατ’ και γάλε-γάλε εροκάνισεν αρ’ αέτσ’ εξήντα χρυσά ρεσάτα̤. Άμαν οι τουρκάντ τη Γκιουμουσχανές άμον ντο είδαν ατός παράδας ‘κ̌’ εστείλνεν ατ’ς ατόσα χρόνα̤, έστειλαν ατόν χαπάρ’ να κουβαλεί ατ’ς τα φόρους. Ο Αντωνόγιαννες ‘κ̌’ εκουβάλεσεν ατ’ς τα παράδας. Ξάν, έστειλαν κι άλλο χαπάρ’. Ξάν, τιδέν πα ‘κ̌΄έντον. Έστειλαν αλλομίαν, κι αλλομίαν, κι αλλομίαν. Εκείνος εποίνεν πως ‘κ̌’ έκουεν, ασ’ έναν το ωτίν ατ’ έμπαινεν κι ας άλλο έβγονεν. Αρ’ εβαρέθαν οι ανθρώπ’ να στείλνε χαπέρα̤ κι εδώκαν την υπόθεσην σον γιαγδάρμπεην (εισαγγελέα). Ερχίνεσεν ατότε ο γιαγδάρμπεης να στείλ΄ ατον χαπέρα̤. Έστειλεν μίαν, έστειλεν αλλομίαν, είδεν τιδέν ‘κ̌’ έντον, αρ’ έστειλεν έναν τσανταρμάν κι εκούϊζεν ατον να πάει σουμά τ’. Ο Αντωνόγιαννες ντο να εποίνεν; Επήεν. Άκ’σον Αντώγιαννε είπεν ατον ο γιαγδάρμπεης «μεριμπουαζοντά σού ίτσμε» δηλαδή από κυβερνητικό πηγάδι νερό μην πίνεις. Ο Αντωνόγιαννες εγροίξεν ασ’ σα λόγι͜α τ’ ντο εθέλ’νεν να έλεεν ο γιαγδάρμπεης άμαν ντο επόρ’νεν κι εποίνεν; Ζατί παράδες ‘κ̌ι είχ̌εν να πλερών, εδώκεν ατόν τον λόγον ατ’ κι έφυεν. Επέρασαν κάμποσα εβδομάδας τερεί ο γιαγδάρμπεης ο λόγος τ’ Αντωνόγιαννε ‘κ̌΄έντον. Ξάν στείλ’ ατον έναν χαπέρ. «Άκ’σον Αντώγιαννε, ίλεμ ΄κ̌ι φέρτ’ς τα παράδες, θα κατηβαίνω σο χωρίο σ’ και κατασχαίνω τ’ οσπίτι σ’ και εγώ ατό ‘κ̌ι θέλ’ ατό, γιατί πονώ τα παιδία σ’. Ο Αντωνόγιαννε ξάν τιδέν ‘κ̌ εποίκεν! Εκείνα τα ημέρας έντον κι έρθεν α σην Τασκέντ ο Εμπρικέτες ο Πανίκας ο Σαρούγιαννες. Παραλής ερίφ’ς έτον ο Πανίκας. Τρία φουρνία είχ̌εν σην Ρουσίαν και πολλά χρυσά ρούβλια επατήκωσεν ‘ς σο σαντούχ’ν ατ’. Έρθεν ας λέμε σ’ Αμπρίκ άμον σιλατζής (επισκέπτης) να ελέπ’ το σόϊν ατ’ και ξάν φεύ’, ‘κ̌ι έτον να μέν’ ΄ς σο χωρίον. Ο Αντωνόγιαννες ενούνεζεν, εύρεν ατο. Αρ’ ατώρα, είπεν απέσ’ ατ’, έρθεν ο καιρόν να πλερώνω τα χρέατα μ’ και γλιτώνω τ’ οσπίτι μ’. Εκούϊξεν όλτ’ς τοι φίλτ’ς ατ’ ‘ς σ’ οσπίτ’ν ατ’ να καλατσεύνε, ο αφορισμένον. Τερέστεν παιδία είπεν ατ’ς, ασ’ εβγαίνετεν απ’ αδακά οξωκά μερέαν, ίναν ελέπετεν σον δρόμον και με ίντιναν καλατσεύετε, να υβρίζετεν εμέν! Κι αν ελέπετε τον Σαρούγιαννεν, πέτεν και εκείνον πά πως ο Αντωνόγιαννες έν’ ανάξιος για μουχτάρτ’ς τη χωρί’ εμουν. Άξιος έν’ μανάχον εκείνος. Οι φίλ’ ατ’ ερχίνεσαν να λένε το έναν και το άλλον ατά π’ ορμήνεψεν ατ’ς ο Αντωνόγιαννες. Είπαν ατα και σο Σαρούγιαννεν και εκείνος εξύντζεν τα μουντζούρι͜α κι έφτυσεν αφκακές ‘ς σα ποδάρι͜α τ’. Το Αμπρίκ της Χαλδίας του Πόντου
Ο Αντωνόγιαννες, ασό ένταν τα πράματα όπως εθέλ΄νεν ατά, εποίκεν κι έναν τσομαάτ (συνεδρίαση) σήν Σόρσαν. Εκούϊξεν όλ’τς τοι φίλ’τς ατ’ τοι χωρέτες, εκούϊξεν και τον Σαρούγιαννεν, κι απάν’ π΄ ερχίνεσεν να καλατσεύ’ για το χωρίον, εσκώθεν το ζήτημα τη κοινότητος για να δίγ’ν ατό στον Σαρούγιαννε. «Εσύ είσαι ο άξιον Σαρούγιαννε, εσύ θα κρατείς ατό» είπαν ατόν όνταν εδέκεν ατο. Ο Αντωνόγιαννες τεάμ εφουρκίστεν ασό κακόν ατ’. Σκούται απάν’ τσ̌αϊζ και λέ’ ατ’ς. «Ασό θέλετε αέτ’ς να γίνεται, ας γίνεται». Ξάν κάθεται κά, παίρ’ έναν χαρτίν και γράφτ’ «Εγώ ο μουχτάρτ’ς ο Αντωνόγιαννες παραδίγω το μουχταρλίκι μ’ σον Σαρούγιαννεν κι απ’ αδά και μπροστά όλα̤ τα φόρους παλαιά που χρωστεί η κοινότητα και τα καινούρι͜α που θα μαζεύ’, θα παραδίνει ατα σην κυβέρνησην και θα έν’ ατός και ο υπεύθυνον, γιατί εγώ εκαθάρ’τσα τ’ εμόν τα λογιαριασμούς σ’ ατόν». Εδώκεν ατό σον Σαρούγιαννεν φουρκισμένος κι εκείνος ο αφορισμένον, χωρίς να δεβάζ’ ατό, υπέγραψεν ατό. Ατό εθέλ’νεν ο Αντωνόγιαννες. Επέρεν ατό και πουρνόν πουρνόν εκάλκεψεν το γαϊδίρ’ν ατ’ κι επήγεν στην Γκιουμουσχανέν κι εδέκεν ατο σον γιαγδάρμπεη. Άμαν το πρωϊ σίτα έφεβεν απέντεσεν τον Σαρούγιαννεν εμπροστά ς’ σ’ οσπίτ’ν ατ’. «Ε! Σαρούγιαννε ας είσαι καλά! Έρθες σο χωρίον εμουν κι επήρες ασο χ̌έρι μ’ το χρυσόν βραχ̌άλ’ (χρυσό βραχιόλι εννοώντας το μουχταρλίκι). Ας τερούμε ντο θα εφτάς ντο ‘κ̌’ εποίκα» είπεν κι επροχώρησεν με το γαϊδίρ’ν ατ’. Ο γιαγδάρμπεης άμον ντ’ επήρεν το χαρτίν ‘ς σο χ̌έρ’ν ατ’ κι εδέβασεν ατό, εκούϊξεν αμέσως τοι τζανταρμάδες κι έστειλεν ατ’ς να ευρίκ’νε τον Σαρούγιαννεν και παίρ’νε τα εξήντα λίρας που εχρωστήνεν η κοινότητα. Επήγαν οι τζανταρμάδες εράεψαν και εύραν ατόν σήν ενορίαν ατ’ Αϊ Γιώρ’ σ’ Αμπρίκ. «Σαρούγιαννε, είπαν ατόν, για δίεισ’ μας τα παράδες, για δένομε ‘σε». Ατόν έν’ το θέλημαν του γιαγδάρμπεη». Εκείνος έχασεν την λαλίαν ατ’. «Όλαν εγώ ίντζεμ δύο ημέρας είν’ π’ εποίκαν εμέ μουχτάρ, που θα ευρίκω ατόσα παράδες να δίγω σας;» «Εμάς για δίεις τα λίρας, για κουβαλούμε ‘σε δεμένον». Ντο να εποίνεν ο Σαρούγιαννες, άσκεμα επερδεύτεν σ’ αυτό την δουλείαν. Επήγεν εδανείστεν ασόν έναν κι ασόν άλλον και επλέρωσεν το χρέος τη κοινότητας σοι τζανταρμάδες κι εγλίτωσεν. Άμαν πολλά εφουρκίστεν ασ’ ατό την δουλείαν. Έσκωσεν κι έσυρεν την σφραγίδαν τη κοινότητας κι εχπάστεν να πάει σήν Άρδασαν κι επεκεί στον Μουζούραν κι επεκεί σήν Ρουσίαν. Θα επένεν να πουλεί έναν φουρνίν ασά τρία ντο είχ̌εν, να εξοφλά τα χρέατα π’ εποίκεν σην κοινότητα ασά δανεικά π’ επέρεν. Σον δρόμον σίτ’ επέγνεν για την Άρδασαν έκ’σεν οπίσ’ ατ’ έναν λαλίαν. «Ε, Σαρούγιαννε, ατόσον έτον το μεράκι σ’; Τεμέκ επέρες ασ’ σο χ̌έρι’ το χρυσόν το βραχ̌άλ’ κι ατώρα φεύ’σ! Άτσαπα μέρ’ πάς;». Γυρίζ’ το κιφάλ’ν ατ’ ο Σαρούγιαννες κι ελέπ’ τον Αντωνόγιαννε και λέει ατόν «Τη μάνα σ’ να γαμώ, Αντωνόγιαννε! Δέκα χρόνα̤ ετοπλαύες κι έτρωγες τοι χωρετίων τα παράδες κι ενέμενες εμέν’ να έρχουμαι ασ’ σην Ρουσίαν να πλερώνω τα φόρους τη κοινότητας. Αρ’ ατώρα δέβα ξάν να τοπλαεύ’ς κάν δέκα χρόνα̤ κι άλλο, και τρώς και μη τρώει ‘σε το μεράκ’ τη μουχταριλούκ. Εσύ γράψο ‘με κι εγώ ξάν έρχουμαι και πλερών’ ατα. Τη μάνας σ’ να γαμώ Αντωνόγιαννε!» Είπεν κι εχπάστεν σην Ρουσίαν. Εκεί επούλ’τσεν το έναν το φουρνίν ατ’ κι επλέρωσεν τ’ ανθρώπ’ς π’ εδανείστεν.  Η Ιερά Μονή της Γέννησης της Θεοτόκου του χωρίου Αμβρικάντων (Αμπρίκ) της Χαλδίας του Πόντου.
Η παραπάνω ιστορία είναι αληθινή. Από τα αναφερόμενα πρόσωπα, ο μέν Αντών’τς ο Γιάννες (Αντωνόγιαννες) πέθανε το 1906 στο χωριό Γονοκόλ (Αμπρίκ), ο δε Σαρούγιαννες (Ιωάννης Σαρηγιαννίδης) πέθανε στην κατοχή (1943-1944) στην Πτολεμαϊδα. Γεωγραφικό και Ιστορικό Λεξικό επαρχίας Χαλδίας (Μ) Μεσοχάλδιον

Ο Αντωνόγιαννες και ο Σαρούγιαννες. Ανέκδοτες ιστορίες από το Αμπρίκ της Χαλδίας του Πόντου.

Διαλεκτολογία  Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com