Εκκλησίες και Σχολεία του Ελληνισμού της Ρωσίας - Ο εν Ρωσία Ελληνισμός, του Θεολόγου Γ. Παναγιωτίδη

Ἐκκλησίαι καὶ Σχολεῖα τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Ρωσσίας - Εἰς παρομοίαν δυσχερῆ θέσιν εὑρίσκεται ὁ θέλων νὰ δώσῃ ἀκριβῆ στατιστικὴν τῶν Σχολείων καὶ Ἐκκλησιῶν τοῦ ἐν Ρωσσίᾳ Ἑλληνισμοῦ:

Εἶνε πασίγνωστος ἡ εὐλάβεια τοῦ Ἕλληνος πρὸς τὸ Θεῖον καὶ ἡ φιλομουσία. Αὐτὰ τὰ διακριτικὰ γνωρίσματα φέρει καὶ ὁ ἐν Ρωσσίᾳ Ἕλλην. Εἶνε πολὺ συγκινητικὴ ἡ ἱστορία τοῦ εἰς Ρωσσίαν μετοικοῦντος Ἕλληνος. Ἀποχαιρετᾷ τὴν ἑστίαν του τὴν προσφιλῆ, ἀφήνει τὴν περιουσίαν του, ἀποσπᾶται ἀπὸ τὰ χωράφια του, τὰ ὁποῖα ἐπότισε μὲ τὸν ἱδρῶτά του, ἐξέρχεται ἐπὶ τέλους εἰς τὸν δρόμον χωρὶς σκεπάσματα, δὲν λησμονεῖ ὅμως νὰ παραλάβῃ μεθ' ἑαυτοῦ τὰς ἱεράς του εἰκόνας, τοὺς ἐφεστίους Θεούς. Αὐτὴ ἡ ὀνομασία τῆς Μαριανουπόλεως ἐξηγεῖται ὅτι ἐδόθη εἰς τὴν πόλιν ἀπὸ τὴν θαυματουργὸν εἰκόνα τῆς Μαρίας, τὴν ὁποίαν οἱ ἀπὸ Κριμαίας εἰς Μαριανούπολιν ἀποσυρθέντες εἶχον φέρει μεθ' ἑαυτῶν. Ὁ περιοδεύων ἀπεσταλμένος τοῦ Κεντρικοῦ Συμβουλίου κ. Λ. Ἰασονίδης συναντᾷ ἐν Αἰκατερινοδὰρ πρόσφυγας ἐκ τοῦ χωρίου Καρά—κουρούτ τοῦ Ἀντικαυκάσου, περὶ τῶν ὁποίων γράφει: «Ὀλίγας ὥρας πρὸ τῆς πανοικεὶ καὶ πανικοβλήτου ἐκ τῶν ἑστιῶν των ἀναχωρήσεως, ἔσπευσαν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ παρέλαβον μεθ' ἑαυτῶν τὰ ἱερατικὰ ἄμφια, τὸ ἀντιμήνσιον, τὸν Ἐπιτάφιον, τὸ Δισκοπότηρον! Μοὶ τὰ ἐπιδεικνύουσιν ἐν τῷ σταθμῷ Τουνέλναγιας. Πλήρης δακρύων ἀποκαλύπτομαι πρὸ τῶν τιμίων τούτων συμβόλων τῆς θρησκείας ἡμῶν, καταστάντων καὶ τούτων προσφύγων.» (Αἰκατερινοδὰρ 6 Ἰουλίου 1918). Ὅταν δὲ ὁ μέτοικος Ἕλλην ἐγκατασταθῇ εἰς ἕνα τόπον, εἰς τὴν νέαν χώραν καὶ πατρίδα του, ποία νομίζετε ὅτι εἶνε ἡ πρώτη του φροντίς; Δὲν εἶνε φυσικὸν νὰ στεγασθῇ ὁ ἴδιος; Καὶ ὅμως τὸ πρῶτον μέλημά του εἶνε νὰ ἀνεγείρῃ, δι' ἰδίων χειρῶν πολλάκις, εὐκτήριον οἶκον ἔστω καὶ πενιχρόν, ἔστω καὶ ξύλινον, τὸν ὁποῖον ὅμως ἐν πρώτῃ εὐκαιρίᾳ εὐρύνει καὶ καλλωπίζει διὰ νὰ καθησυχάσῃ καὶ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἐσωτερικήν του εὐλάβειαν. Οι μεταναστεύσεις των Ελλήνων εκ Πόντου στην Ρωσία κατά τον 19ο αιώνα - Οι Καυκάσιοι Έλληνες του Γρ. Π. Τηλικίδη
Ἐν τῇ ἐκτιμήσει τοῦ μετοίκου Ἕλληνος ἐν Ρωσσίᾳ, τὸ σχολεῖον εἶνε ἐξ ἴσου σχεδὸν ἱερὸν καθίδρυμα. Μεταξὺ τῶν πρώτων καταβάλλει φροντίδας νὰ ἀνεγείρῃ παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ σχολεῖον. Ὁ διδάσκαλος καὶ ὅταν ὀλίγα γνωρίζει καὶ διδάσκει εἶνε δι' αὐτὸν κἄτι τι ἀπαραίτητον, εἶνε παρηγορία, διότι ἡ ὕπαρξίς του καὶ ἡ λειτουργία τῆς σχολῆς ἀναπληροῦσι κενόν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀνεχθῇ. Δεῖγμα τῆς φιλομουσίας τῶν Ἑλλήνων τῆς Ρωσσίας δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ὑπὸ ἡμερ. 7 Ἰανουαρίου 1918 γράφουν ἀπὸ Ντουποβοπάλκα: «Ἡ ἐπαρχία Ἀλεξάνδρα εἶχε ἀρκετὸ σπίρτο Βασιλικό· φοβηθείς (!) ὑπὸ τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων διεμοίρασεν αὐτὸ εἰς τὰ χωρία· ἐδῶ ἔστειλε 25 βέτραις. Οἱ Ἕλληνες φυσικῷ τῷ λόγῳ ἀγαποῦν τὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν πειθῶ, δὲν ἤθελον νὰ πίνωσιν ὡς τὰ ἄλλα χωρία, ἀλλὰ κτίζωσι κάτι χρήσιμον· ἄλλοι ἠθέλησαν μύλον, ἄλλοι νὰ φέρωσι νερὸ στὸ χωριό, καὶ ἄλλοι δὲ νὰ κτίσωσι σχολεῖον Ἑλληνικόν. ... τὰ 60 οἰκογενείας ἔλαβον τὸ μερίδιο τους, τὰ δὲ 80 θέλωμεν νὰ κτίζωμεν σχολεῖον. Στὸ βέτρο τὸ σπίρτο μᾶς πληρώνουν 500 ρούβλια. ...»
Διὰ τοὺς λόγους τούτους κάθε χωρίον τῆς Ρωσσίας καὶ πόλις, εἰς τὸ ὁποῖον ζῇ Ἕλλην, ἔχει Ἐκκλησίαν καὶ σχολεῖον ἐκτὸς ἐκεῖ ὅπου ἠμποδίσθη ὑπὸ τῶν Ρωσσικῶν ἀρχῶν καὶ τοῦ πρώην καθεστῶτος καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑπερβῇ τὰ ἐμπόδια.

Σημείωση: 'Εχει διατηρηθεί η σύνταξη και η ορθογραφία του αρχικού κειμένου. Παρακάτω δίνεται στην δημοτική γλώσσα και σε μονοτονικό σύστημα γραφής. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός

Εκκλησίες και Σχολεία του Ελληνισμού της Ρωσίας 
Σε παρόμοια δύσκολη θέση βρίσκεται όποιος θέλει να δώσει ακριβή στατιστική των Σχολείων και των Εκκλησιών του Ελληνισμού στη Ρωσία:
Είναι πασίγνωστη η ευλάβεια του Έλληνα προς το Θείο και η αγάπη του για τη μάθηση (φιλομουσία). Αυτά τα διακριτικά γνωρίσματα φέρει και ο Έλληνας της Ρωσίας. Είναι πολύ συγκινητική η ιστορία του Έλληνα που μεταναστεύει στη Ρωσία. Αποχαιρετά την προσφιλή του εστία, αφήνει την περιουσία του, αποσπάται από τα χωράφια του, τα οποία πότισε με τον ιδρώτα του, βγαίνει τελικά στο δρόμο χωρίς σκεπάσματα, δεν λησμονεί όμως να πάρει μαζί του τις ιερές εικόνες του, τους εφεστίους Θεούς. Αυτή η ονομασία της Μαριούπολης εξηγείται ότι δόθηκε στην πόλη από τη θαυματουργή εικόνα της Μαρίας, την οποία είχαν φέρει μαζί τους όσοι αποσύρθηκαν από την Κριμαία στη Μαριούπολη. Ο περιοδεύων απεσταλμένος του Κεντρικού Συμβουλίου κ. Λ. Ιασονίδης συναντά στο Αικατερινοντάρ πρόσφυγες από το χωριό Καρά—κουρούτ του Αντικαυκάσου, για τους οποίους γράφει: «Λίγες ώρες πριν από την πανικόβλητη αναχώρηση με όλη την οικογένειά τους από τις εστίες τους, έσπευσαν στην Εκκλησία και πήραν μαζί τους τα ιερατικά άμφια, το αντιμήνσιο, τον Επιτάφιο, το Δισκοπότηρο! Μου τα επιδεικνύουν στον σταθμό της Τουνέλναγια. Πλήρης δακρύων βγάζω το καπέλο μου (αποκαλύπτομαι) μπροστά σε αυτά τα τίμια σύμβολα της θρησκείας μας, τα οποία έγιναν κι αυτά πρόσφυγες.» (Αικατερινοντάρ 6 Ιουλίου 1918.) Όταν δε ο Έλληνας μέτοικος εγκατασταθεί σε έναν τόπο, στη νέα χώρα και πατρίδα του, ποια νομίζετε ότι είναι η πρώτη του φροντίδα; Δεν είναι φυσικό να στεγαστεί ο ίδιος; Κι όμως, το πρώτο του μέλημα είναι να ανεγείρει, συχνά με τα ίδια του τα χέρια, έναν οίκο προσευχής, έστω και φτωχικό, έστω και ξύλινο, τον οποίο όμως στην πρώτη ευκαιρία διευρύνει και καλλωπίζει για να καθησυχάσει και να ικανοποιήσει την εσωτερική του ευλάβεια. Μετανάστευση των Ελλήνων του Πόντου στη Ρωσία
Στην εκτίμηση του Έλληνα μετοίκου στη Ρωσία, το σχολείο είναι σχεδόν εξίσου ιερό ίδρυμα. Μεταξύ των πρώτων φροντίδων του είναι να ανεγείρει δίπλα στην Εκκλησία και σχολείο. Ο δάσκαλος, ακόμη κι όταν λίγα γνωρίζει και διδάσκει, είναι γι' αυτόν κάτι το απαραίτητο, είναι παρηγοριά, διότι η ύπαρξή του και η λειτουργία της σχολής αναπληρώνουν ένα κενό που δεν μπορεί να ανεχθεί. Δείγμα της αγάπης των Ελλήνων της Ρωσίας για τη μάθηση μπορεί να χρησιμεύσει το εξής, το οποίο με ημερομηνία 7 Ιανουαρίου 1918 γράφουν από τη Ντουποβοπάλκα: «Η επαρχία Αλεξάνδρα είχε αρκετό κρατικό (βασιλικό) οινόπνευμα· επειδή φοβήθηκε (!) από τις ανώμαλες περιστάσεις, το μοίρασε στα χωριά· εδώ έστειλε 25 βέτρα (μονάδα μέτρησης). Οι Έλληνες, όπως είναι φυσικό, αγαπούν την οικονομία και τη σύνεση, δεν ήθελαν να πίνουν όπως τα άλλα χωριά, αλλά να χτίσουν κάτι χρήσιμο· άλλοι θέλησαν μύλο, άλλοι να φέρουν νερό στο χωριό, και άλλοι να χτίσουν ελληνικό σχολείο. ... οι 60 οικογένειες πήραν το μερίδιό τους, ενώ εμείς οι 80 θέλουμε να χτίσουμε σχολείο. Για κάθε βέτρο οινόπνευμα μας πληρώνουν 500 ρούβλια. ...». 
Για τους λόγους αυτούς, κάθε χωριό και πόλη της Ρωσίας στο οποίο ζει Έλληνας, έχει Εκκλησία και σχολείο, εκτός από εκεί όπου εμποδίστηκε από τις ρωσικές αρχές και το προηγούμενο καθεστώς και δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τα εμπόδια.

Πηγή: Ο εν Ρωσία Ελληνισμός, του Θεολόγου Γ. Παναγιωτίδη μέλους της επιτροπής του Κεντρικού Συμβουλίου του Συνδέσμου των εν Ρωσσία Ελλήνων.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com