Τα Μωμοέρα̤ (Μωμοέρια) των Κομνηνών Πτολεμαΐδας σε μεταπολεμικές παραστάσεις
Αυτή η εξαιρετική φωτογραφία αποτυπώνει την ουσία, την ιστορία και την κοινοτική αλληλεγγύη του ποντιακού ελληνισμού!
Σχολιασμός της Φωτογραφίας - Ο Θίασος & τα Πρόσωπα: Οι Μωμόγεροι (Χορευτές): Διακρίνονται οι άνδρες που φορούν τα εντυπωσιακά ψηλά καπέλα στολισμένα με καθρέφτες, χάντρες, κορδέλες και πολύχρωμα στοιχεία, καθώς και τις παραδοσιακές φουστανέλες/γιλέκα. Κοτσαμάνια - Μωμόγεροι - Καπνάντ' και Τιτιντζίδες στην Λιβερά της Ματσούκας του Πόντου
Οι Κεντρικοί Χαρακτήρες (Δρώμενο): Ανάμεσά τους διακρίνονται ο Γέρος, ο Αρκουδιάρης, η Νύφη (την οποία υποδύεται παραδοσιακά άνδρας) και ο Διάβολος/Αλατσάς.
Οι Μουσικοί: Στο κάτω δεξιά μέρος διακρίνεται ο λυράρης με την ποντιακή λύρα (κεμεντζέ), ο οποίος δίνει τον ρυθμό για το χορευτικό και θεατρικό μέρος.
Η Ιστορική Σημασία (Λεζάντα): Όπως αναφέρει η λεζάντα («Τα Μωμοέρα̤ των Κομνηνών Πτολεμαΐδας σε μεταπολεμικές παραστάσεις...»), η ομάδα αυτή δραστηριοποιήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κοινωνική προσφορά: Τα έσοδα από τις παραστάσεις διατέθηκαν για την ανέγερση του Ιερού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στα Κομνηνά Πτολεμαΐδας, αποδεικνύοντας πώς το έθιμο λειτούργησε ως συνδετικός κρίκος και εργαλείο ανασυγκρότησης της τοπικής κοινωνίας. Σημειώσεις τινές περί του Καρνάβαλου στον Πόντο - του μοναχού Ευθύμιου Διονυσιάτη
Το Έθιμο των Μωμόγερων (ή Μωμόερων είναι ένα από τα αρχαιότερα και πιο ζωντανά λαϊκά δρώμενα του δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα έως Θεοφάνεια), με ρίζες που ανάγονται στην αρχαία Ελλάδα και την ευετηρία (ευγονία της γης).
1. Προέλευση & Συμβολισμός. Ετυμολογία: Η λέξη προέρχεται από το «Μώμος» (ο θεός του γέλιου, της σάτιρας και της κατάκρισης στην αρχαία ελληνική μυθολογία) + «γέρος».
Συμβολισμός: Πρόκειται για ένα δρώμενο γονιμικής και ευετηριακής λατρείας. Συμβολίζει την αναγέννηση της φύσης, το διώξιμο των κακών πνευμάτων της χειμερινής περιόδου και την υποδοχή του νέου έτους με υγεία, ευημερία και καρποφορία.
2. Οι Χαρακτήρες του Θιάσου - Ο θίασος χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη:
Τους Χορευτές-θίασο (Μωμόγερους): Φορούν τις φουστανέλες και τα εντυπωσιακά περικεφαλαία-καπέλα με τους καθρέφτες (για να αντανακλούν το κακό/κακό μάτι) και τα κουδούνια στη μέση (ώστε ο θόρυβος να ξυπνά τη γη και να διώχνει τα κακά πνεύματα). Τα Μωμοέρια̤ (Μωμογέρια - Κοτσαμάνια) στο Καπή κιοϊ της Ματσούκας
Τα Θεατρικά Πρόσωπα (Σάτιρα): Η Νύφη: Συμβολίζει τη γονιμότητα, τη βλάστηση και τη νέα ζωή. Ο Γέρος / Γηραιός: Συμβολίζει τον χρόνο που φεύγει και τον χειμώνα. Ο Νέος / Γαμπρός: Συμβολίζει την άνοιξη και την αναγέννηση. Ο Αρκουδιάρης & η Αρκούδα: Συμβολίζουν τη δύναμη της φύσης. Ο Γιατρός & ο Διάβολος: Προσθέτουν το στοιχείο της διακωμώδησης και της θεραπείας/ανάστασης.
Η Διατήρηση του Εθίμου στην Ελλάδα & η UNESCO. Στον Πόντο το έθιμο γιορταζόταν σε πολλά χωριά σε όλη την επικράτεια κατά τη διάρκεια των γιορτών του Δωδεκαημέρου. Μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών (1922-1923) οι Έλληνες πρόσφυγες απο τον Πόντο μετέφεραν το έθιμο στις νέες τους πατρίδες στην Ελλάδα, κυρίως στη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία (Πτολεμαΐδα, Κοζάνη, Καστοριά, Κιλκίς, Ημαθία κ.ά.).
Διεθνής Αναγνώριση: Το 2016, το έθιμο των «Μωμόγερων» εγγράφηκε στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO, αναγνωρίζοντας την παγκόσμια πολιτισμική του αξία! Τα Μωμοέρια - Έθιμα των μεγάλων εορτών στον Πόντο του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτου)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com