Σημειώσεις τινές περί του καρνάβαλου στον Πόντο του μοναχού Ευθυμίου Διονυσιάτου
Στα τελευταία τεύχη της Ποντιακής Εστίας, οι καλοί λαογράφοι μας εφαίδρυναν με τις δημοσιεύσεις των Ποντιακών Καρνάβαλων, επαναφέροντας στην μνήμη μας τις γλυκές παιδικές αναμνήσεις της πατρίδας, τις οποίες πολλοί εγκατέλειψαν από των μαθητικών ακόμα θρανίων και δεν καταξιωθήκαμε να τις ξαναδούμε.
Σημειώσεις τινές περί του καρνάβαλου στον Πόντο – Ευθυμίου μοναχού Διονυσιάτου. Χωρίς να έχουμε να προσθέσουμε κάτι στα καλώς κείμενα περί του Ποντιακού Καρνάβαλου δημοσιευθέντα μεταφέρουμε παρακάτω εκ του ανά χείρας μας κώδικα σχετικές πληροφορίες αναφορικά με το έθιμο αυτό με τις αμφιέσεις και τις προσωπίδες, οι οποίες λέγεται ότι επιβλήθηκαν ή διαφορετικά πώς έγιναν γνωστές και χρησιμοποιήθηκαν στις ελληνικές χώρες από τον καιρό της Ενετοκρατίας. Οι απόκριες ήτανε οι κυριότερες γιορτές της Βενετίας οι οποίες προσέλκυαν πολλούς ξένους και είναι βέβαια αλήθεια ότι από τον περασμένο αιώνα υπερτερεί της Βενετίας (ως προς τις εορτές αυτές) η Ρώμη κατά τον 17ο αλλά και 18ο αιώνα, καμία πόλη του κόσμου δεν μπορούσε να φτάσει τη λαμπρότητα και την κίνηση της βασιλεύουσας κατά τις εορτές αυτές στη Βενετία. Και αυτό διότι όλοι μεταμφιέζονταν, νέοι, γυναίκες γέροντες και παιδιά. Το δικαίωμα δε να φέρει κανείς προσωπείο ήταν γενικό και αναγνωρισμένο σε αυτή την πόλη. Η αστυνομία μάλιστα εκτελούσε τους νόμους της πολιτείας και προστάτευε κατά πάντα τους προσωπιδοφόρους. Το βαθύτερο αίτιο του εθίμου της μεταμφιέσεως ήταν όπως φαίνεται η πολυζήτητος για τους βενετούς ισότητα, η οποία επιτυγχάνετο με το προσωπείο. Το άγνωστο έφερε την ισοτιμία του πλουσίου και του ζητιάνου. Με το προσωπείο ο Πατρίκιος κατέρχεται μέχρι των λαϊκών τάξεων. Ο άνθρωπος του λαού μπορούσε να υψωθεί στο επίπεδο του Πατρικίου. Η περίοδος των διασκεδάσεων άρχιζε από την εποχή των Χριστουγέννων και συνέχιζε μέχρι της τελευταίας εβδομάδας της Απόκρεω. Κατά τις τελευταίες επίσημες γιορτές στην πλατεία του Αγίου Μάρκου, με το πλήθος των μεταμφιεσμένων συνέρρεε πλήθος ξένων ως θεατών εκ των οποίων κατά τον χρονογράφο και πολλοί Έλληνες από τους εγκατεστημένους εκεί έχοντας ως κέντρο την Ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Αλλά το προσωπείο δεν ήτανε νέα επινόηση. Το γνώριζαν αυτό οι Αιγύπτιοι και οι αρχαίοι Έλληνες. Προσωπεία από χρυσό έλασμα βρέθηκαν και στους τάφους των Μυκηνών τα οποία βρίσκονται στο Μουσείο των Αθηνών. Και ο ημέτερος Ποντιακός Καρνάβαλος με τις μεταμφιέσεις και τα προσωπεία υποδυόμενος πρόσωπον ή και ζώον με τις φωνές και τις ζωηρές κινήσεις κατά πολύ επαύξανε την ευφροσύνη και το γέλιο του λαού. Αναμφίβολα είναι υπόλειμμα αρχαίου θρησκευτικού καθαρώς ελληνικού εθίμου της επιρροής των Ρωμαιο-Ενετικών εορτών, περιορισθέν μάλλον στα πλησίον της Ιταλίας εβρισκόμενα ελληνικά μέρη και δη στα Ιόνια νησιά. Στη Ζάκυνθο, όχι προ πολλού καιρού θα μπορούσε να δει κανείς τις κυρίες με προσωπεία να κυκλοφορούν στους δρόμους τα απογεύματα και να επισκέπτονται τα καταστήματα της αγοράς σαν να βρίσκονταν στη Βενετία του παρελθόντος αιώνος.
Σημειώσεις τινές περί του καρνάβαλου στον Πόντο – Ποντιακή Εστία τεύχος 51 - Άγιον Όρος, Ιούνιος 1953 Ευθύμιος Διονυσιάτης μοναχός.
Ποντιακή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
