Αναμνηστική φωτογραφία της πολυμελούς αστικής οικογένειας του Αθανασίου Τσαπακίδη - αρχές 1900 - Πόντος
Αναμνηστική φωτογραφία της πολυμελούς αστικής οικογένειας του Αθανασίου Τσαπακίδη - αρχές 1900 - Πόντος
Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, καταγωγή, χρόνος και τόπος φωτογράφησης τους. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Αυτή η φωτογραφία αποτελεί μία από τις πιο δυνατές οικογενειακές φωτογραφίες απο τον Πόντο. Συνολικά δώδεκα πρόσωπα, τρείς γενιές, τραβηγμένη σε φωτογραφικό ατελιέ - πιθανότατα της Τραπεζούντας ή της Κερασούντα γύρω στο 1905-1912. Βλέπουμε μια αστική, εύπορη οικογένεια. Αυτό φαίνεται αμέσως από τη διπλή ενδυμασία. Οι άνδρες φορούν ευρωπαϊκά σκούρα κοστούμια της εποχής, με λευκό πουκάμισο και γραβάτα. Οι δύο μεγαλύτεροι φορούν φέσι - το σκούρο μπορντό φέσι ήταν το επίσημο κάλυμμα κεφαλής των αστών Ρωμιών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι το 1923. Είναι ένδειξη κοινωνικής τάξης, όχι θρησκευτική. Οι γυναίκες: Εδώ είναι όλη η ιστορία του Πόντου. Φορούν την ζουπούνα / ζιπούνα. Η ζουπούνα είναι η παραδοσιακή φορεσιά που φορούσαν οι Ελληνίδες του Πόντου των αστικών κέντρων (και όχι μόνο) και θεωρείται βυζαντινής καταγωγής. Βλέπουμε όλα της τα κομμάτια, Το κοντογούνι - η κοντή γούνα με βελούδο απ' έξω (χρωματικά φαίνεται πράσινο σκούρο και μαύρο-καφέ), που φορούσαν τον χειμώνα, ομοίως και τα μακρυγούνια. Το υποκάμισο / καμίσι με τη δαντέλα, την ποδιά (φοτά)- η κεντρική ηλικιωμένη έχει τη χαρακτηριστική ριγωτή, υφαντή ποδιά (φοτά) με καφέ-μπεζ ρίγες Το τεπελίκι - το μικρό σκούρο κάλυμμα κεφαλής με τα χρυσά φλουριά στο μέτωπο, που φορούν οι τρεις νεότερες γυναίκες. Τα φλουριά ήταν η προίκα, το αποδεικτικό πλούτου της οικογένειας. Ακριβώς αυτό το μείγμα είναι που χρονολογεί τη φωτογραφία: Οι νεότερες γυναίκες στο πίσω μέρος (με το ψηλό γιακά και τα ευρωπαϊκά μανίκια) έχουν ήδη αρχίσει να υιοθετούν την δυτική μόδα από το 1900 και μετά, ενώ οι μεγαλύτερες γυναίκες και οι γυναίκες της υπαίθρου συνέχισαν να φορούν συντηρητικά την ζιπούνα μέχρι το 1923 και την Ανταλλαγή. Τα παιδιά: Τα δύο αγόρια κάτω φορούν ευρωπαϊκά - ο ένας μικρό κοστούμι με βιβλίο (μαθητής), ο άλλος στρατιωτικού τύπου στολή με κουμπιά. Τα κοριτσάκια στη μέση φορούν σκούρα βελούδινα φορεματάκια με άσπρους φιόγκους στα μαλλιά. Η σύνθεση των ανθρώπων της φωτογραφίας μαρτυρά την ιεραρχία: Στο κέντρο κάθεται η γιαγιά - η μητριάρχης με τη μαύρη μαντήλα και το μεγάλο γούνινο παλτό. Δεξιά και αριστερά της οι παππούδες. Γύρω τους οι παντρεμένες κόρες με τις γούνες τους, και όρθιοι πίσω οι γαμπροί ή οι γιοί ενώ μπροστά κάθονται τα εγγόνια. Κλασική πατριαρχική διάταξη σε ατελιέ στον Πόντο. Η κολόνα ζωγραφισμένη στο φόντο είναι ψεύτικη, σκηνικό του φωτογράφου για να δείχνει αστικό μεγαλείο. Αυτή η φωτογραφία είναι λίγο πριν το τέλος. Τέτοιες πολυμελείς οικογενειακές λήψεις σταμάτησαν σχεδόν εντελώς μετά το 1915-1922. Το ότι σώθηκε και γράφει πάνω "Οικογένεια Αθανασίου Τσαπακίδη" την κάνει ιστορικό τεκμήριο πρώτης γραμμής. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
