Το Λύκειον της Ιεράς Μονής Παναγίας Γουμερά Χαλδίας Πόντου, του Σωκράτη Γ. Κλαδά Πουταχίδη
Δεκαπενταύγουστος του 1913. Μεγάλο πανηγύρι για τους Ανεφορίτες (όπως λέγονταν ή μετά την Ζύγανα κατοικούντες) στο μοναστήρι της Παναγίας Γουμερά.
Με το όνομα τούτο ιδρύθηκε προ ολίγων ετών σωματείο στην Καλλιθέα Αθηνών. Οι Κατηφορίτες γιόρταζαν τον δεκαπενταύγουστο στην Παναγία Σουμελά. Το λέει και ο δημοφιλής στίχος: «Κατέφαρα ΄ς σην Παναγιάν πάγω και στεφανούμαι». Το Λύκειον της Ιεράς Μονής Παναγίας Γουμερά Χαλδίας Πόντου του Σωκράτη Γ. Κλαδά Πουταχίδη
Η Γουμερά ήταν χτισμένη στο ύψωμα ενός απόκρημνου βουνού απέναντι από το χωριό Σίδη, πρίν από αιώνες, στο κέντρο του Μεσοχαλδίου. Απειράριθμοι προσκυνητές από όλα τα χωριά έφτασαν από την παραμονή. Η Ιερά Μονή με τα πολλά κτίσματα της φιλοξενούσε όλους και στο ύπαιθρο. Σε σειρά από μεγάλα καζάνια ψηνόταν η καθιερωμένη φασουλάδα. Στο μεγάλο από έξω προαύλιο κάτω από την πανύψηλη καρδιά ο περίφημος λυριτζής Θόδωρος Δεμερτζής από την Άδισα, συνοδευόμενος στο νταούλι από τον γέρο πατέρα του, σκορπούσε διαρκώς τους ρυθμικούς ήχους της λύρας του και γιοσμάδες με ζίπκες και κοπέλες με τις περίφημες ποντιακές φορεσιές χόρευαν γύρω γύρω. Το τουφεκίδι ήταν ακατάπαυστο και τούρκοι ακόμα ντελικανλήδες που σέβονταν την Παναγία (Μεϊράμ – ανά) έρχονταν στο πανηγύρι και έπαιρναν μέρος στους χορούς και προπάντων στο Λάζικον ή Σέρρα. Τον πανηγυρικό της ημέρας μετά τη Λειτουργία εξεφώνησε ο Στέφανος Πουταχίδης, μετέπειτα διευθυντής του λυκείου Γουμεράς, ο οποίος μεταξύ άλλων μνημόνευσε την δολοφονία του Μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανού, η θυσία του οποίου προκάλεσε πανελλήνια συγκίνηση προ πάντων διότι έλαβε χώρα υπό το κράτος του νέου Συντάγματος. Ο εξαιρετικός όμως χαρακτήρας που δόθηκε στον πανηγυρισμό της χρονιάς αυτής είχε και έναν άλλο υψηλότερο εθνικό σκοπό. Εκεί με συναίνεση του Μητροπολίτου Χαλδίας Γερβασίου και με έγκριση όλων των Ελλήνων προκρίτων της περιοχής σε ένα είδος Γενικής Συνελεύσεως υπό την προεδρία του κατόπιν εις Θεσσαλονίκη εγκατασταθέντος ιατρού Θεοφύλακτου Θεοφυλάκτου, αποφασίστηκε η ίδρυση και λειτουργία στην Ιερά Μονή Λυκείου (Μέσης Γυμνασιακής Σχολής). Ιερές Μονές (Μοναστήρια) Ναοί, Παρεκκλήσια, Προσκυνήματα στον Πόντο Ήδη αρκετά από τα γύρω χωριά όπως η Άδισα, η Τσίτε, η Χαβίανα, η Τσολόχ̌αινα και λοιπά χωρία είχαν πλήρη σχεδόν αστικά σχολεία και η δίψα περαιτέρω μαθήσεως ήταν έντονη. Οργασμός επικρατούσε στους Έλληνες του Πόντου για την παιδεία και την ίδρυση σχολείων σαν βασικού στοιχείου για την εθνική, κοινωνική αλλά και οικονομική πρόοδο. Παρά την σημειωθείσα ευεξήγητη αντίδραση των καλογήρων της Μονής με επικεφαλής τον εξαιρετικά μορφωμένο και επαγγελλόμενο και τον χειρουργό ιατρό Διονύσιο, το λύκειο ιδρύθηκε και λειτούργησε επιτυχώς ως Ημιγυμνάσιο, οι τάξεις του οποίου θα συμπληρώνονταν με την προαγωγή κατ’ έτος των μαθητών των πρώτων τάξεων. Ως πρόγραμμα μαθημάτων εφαρμόστηκε εκείνο του Φροντιστηρίου της Τραπεζούντας. Το Λύκειο συγκέντρωσε τριάντα και πλέον μαθητές από όλη την επαρχία. Ήταν όλοι εσωτερικοί με καταβολή χαμηλών τροφείων και διδάκτρων. Μεταξύ των μαθητών ήταν και ο υπογράφων αυτό το κείμενο. Στο λύκειο δίδαξε και ο προ τινός αποθανών στην Πτολεμαϊδα Παντελής Μελανοφρύδης, ο οποίος διετέλεσε ύστερα διευθυντής της εφημερίδας «Αργοναύται» στο Βατούμ, όπου το 1910 είχε εκδώσει και την πρώτη του λαογραφική εργασία με τίτλο «Η εν Πόντω ελληνική γλώσσα», πολύτιμη και δυσεύρετη συλλογή τραγουδιών και παροιμιών του Πόντου. Το λύκειο της Γουμεράς έκλεισε μετά από διετή λειτουργία λόγω της Εθνικής Καταστροφής και η Μονή κείται τώρα σε ερείπια όπως διαπίστωσαν ιδίοις όμμασι μεταπολεμικοί προσκυνητές εκεί. Χριστιανισμός στον Πόντο / Θρησκευτικές Παραδόσεις
Το Λύκειον της Ιεράς Μονής Παναγίας Γουμερά Χαλδίας Πόντου, του Σωκράτη Γ. Κλαδά Πουταχίδη. Πηγή: Ποντιακή Στοά 1971
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
