Σανταίοι απο τις ενορίες Κοσλαράντων και Πινιατάντων στο Σοχούμι
Σανταίοι απο τις ενορίες Κοσλαράντων και Πινιατάντων στο Σοχούμι - απο το αρχείο του κ Αφεντουλίδη απο το Κιλκίς
Η εγκατάσταση των Ελλήνων από την ιστορική Σαντά (Σάντα) του Πόντου στην ευρύτερη περιοχή του Σοχούμι (Σόχουμ) και της Αμπχαζίας (στη σημερινή Γεωργία) αποτελεί μια από τις σημαντικότερες πτυχές της ποντιακής προσφυγής και διασποράς στον Καύκασο. Τα βασικά στοιχεία που αφορούν αυτή τη μετακίνηση και εγκατάσταση περιλαμβάνουν:
1. Τα Κύματα και οι Λόγοι της Μετανάστευσης. Ιστορικό Πλαίσιο: Αν και υπήρξαν παλαιότερες, μικρότερης κλίμακας εμπορικές και επαγγελματικές μετακινήσεις Ρωμιών προς τα παράλια του Εύξεινου Πόντου και τη Ρωσική Αυτοκρατορία, ο μαζικός ξεριζωμός συντελέστηκε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και αμέσως μετά, καθώς και την περίοδο της κορύφωσης των διώξεων και της Γενοκτονίας από τους Νεότουρκους (1914–1922). Η Φυγόδικη Έξοδος από τη Σάντα: Η Σαντά, λόγω του ορεινού και απροσπέλαστου γεωγραφικού χαρακτήρα της, λειτούργησε ως «νέο Σούλι» και καταφύγιο χιλιάδων διωκόμενων. Ωστόσο, μετά την κατάσταση ασφυξίας που δημιουργήθηκε και ιδιαίτερα μετά την καταστροφή της (1921), πολλοί Σανταίοι που δεν κατέφυγαν στην ελεύθερη Ελλάδα αναγκάστηκαν να πάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς προς τη Ρωσία και τον Καύκασο, όπου υπήρχαν ήδη οργανωμένες ελληνικές κοινότητες. Σαντά (Σάντα - Dumanlı, Gümüşhane) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα.
2. Η Άφιξη και η Ίδρυση Οικισμών γύρω από το Σοχούμι. Η «Μικρή Ελλάδα» της Αμπχαζίας: Το Σοχούμι και τα περίχωρά του αποτελούσαν περιοχή όπου από τον 19ο αιώνα είχαν εγκατασταθεί Έλληνες (τόσο από τα νησιά του Αιγαίου όσο και μαζικότερα από τον Πόντο). Δημιουργήθηκαν πάνω από 50 ελληνικά χωριά στην ευρύτερη περιοχή. Οικισμοί των Σανταίων: Πρόσφυγες από την Σαντά του Πόντου ίδρυσαν ή στελέχωσαν οικισμούς στα ορεινά και ημιορεινά έξω από το Σοχούμι.
3. Κοινωνική, Οικονομική και Πνευματική Δραστηριότητα. Επαγγελματική Ένταξη: Οι πρόσφυγες από τη Σαντά, γνωστοί για την εργατικότητα, την αντοχή και τις τεχνικές τους δεξιότητες (πολλοί ήταν εμπειροτέχνες, χτίστες, μεταλλωρύχοι ή γεωργοί στα ορεινά του Πόντου), ενσωματώθηκαν γρήγορα στον αγροτικό και αστικό ιστό της Αμπχαζίας. Ασχολήθηκαν με τη γεωργία (καλλιέργεια καπνού, αμπελουργία, κηπευτικά) και το εμπόριο. Πνευματική Ηγεσία & Προσωπικότητες: Από τους κόλπους των Ελλήνων του Σοχούμι και με καταγωγή από τη Σαντά αναδείχθηκαν σημαντικές προσωπικότητες. Εμβληματική μορφή υπήρξε ο Γιάννης Πασαλίδης (γεννημένος στη Σάντα το 1885), ο οποίος σπούδασε ιατρική στην Οδησσό και τη Μόσχα και εγκαταστάθηκε ως χειρουργός-μαιευτήρας στο Σοχούμι, αναπτύσσοντας παράλληλα έντονη πολιτική και κοινωνική δράση. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
4. Η Σοβιετική Περίοδος και οι Διώξεις. Όπως ολόκληρος ο ελληνισμός της Σοβιετικής Ένωσης, έτσι και οι Σανταίοι του Σοχούμι βίωσαν αρχικά μια περίοδο πολιτιστικής άνθησης (με τη λειτουργία ελληνικών σχολείων και πολιτιστικών δομών τις πρώτες δεκαετίες μετά την Επανάσταση του 1917). Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των σταλινικών διώξεων (ιδίως τη δεκαετία του 1930) και αργότερα, πολλοί Έλληνες της περιοχής υπέστησαν διώξεις, κλείσιμο των σχολείων τους, ενώ αρκετοί εκτοπίστηκαν προς τη Σιβηρία και την Κεντρική Ασία (Καζακστάν). Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και τις γεωπολιτικές αναταραχές-εθνοτικές συγκρούσεις στην Αμπχαζία στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι εναπομείναντες Έλληνες του Σοχούμι αναγκάστηκαν εκ νέου σε προσφυγιά, με τη μεγάλη πλειονότητα να μεταναστεύει είτε προς τη Ρωσία (π.χ. περιοχή Κρασνοντάρ, Σότσι, Ροστόφ) είτε να επαναπατρίζεται στην Ελλάδα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Για την παραπάνω ιστορική φωτογραφία να αναφέρω τέλος κι ένα σχόλιο του κ Χρήστου Αηδονίδη εκ μέρους της "Ψηφιακής Σάντας" με ημερομηνία 3 Δεκεμβρίου του 2025: "Καλησπέρα Βασίλη. Αρχικά να πω ότι είδα την συγκεκριμένη φωτογραφία στο αρχείο του καθηγητή Κωνσταντίνου Φωτιάδη. Εγώ έχω βρει ακόμα μια αλλά πιο μικρή από απόγονο ενός από τους εικονιζόμενους. Πολλοί από τους εικονιζόμενους γεννήθηκαν στην Σαντά του Πόντου και συγκεκριμένα στις ενορίες Κοσλαράντων και Πινιατάντων. Έχω ταυτοποιήσει μερικούς προσπαθώ να τους βρω όλους. Ωραία επεξεργασία !"
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
