Αναμνηστική φωτογράφηση της αστικής οικογένειας Σταύρου Γεωργιάδη το 1911 στον Πόντο.
Αναμνηστική φωτογράφηση της αστικής οικογένειας Σταύρου Γεωργιάδη το 1911 στον Πόντο.
Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, καταγωγή, χρόνος και τόπος φωτογράφησης τους. Αυτή η φωτογραφία του 1911 είναι ένα σπάνιο, σχεδόν κινηματογραφικό παράθυρο στον Πόντο περίπου μια δεκαετία πριν τον ξεριζωμό. Πρόκειγια για μια αστική οικογένεια, κάτι που αναγνωρίζεται σε κάθε λεπτομέρεια. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή της τοποθέτηση αλλά θα μπορούσε να είναι στην Τραπεζούντα την Αμισό, την Κερασούντα ή και σε κάποιο άλλο αστικό κέντρο του Πόντου. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία καταρρέει, οι Έλληνες του Πόντου είναι στο απόγειο της οικονομικής και πολιτιστικής τους ακμής. Σε λίγα χρόνια ξεκινούν οι διωγμοί. Αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε στην τελευταία περίοδο της ειρήνης και αποπνέει τον αέρα της υπερηφάνειας της ελληνικής φυλής.
Η ιεραρχία στην τοποθέτηση αυτών των φωτογραφιών είναι αυστηρά στημένη, όπως και στην αγιογραφία:
Στο κέντρο ο Σταύρος Γεωργιάδης: Καθιστός, με φέσι, μουστάκι, δυτικού τύπου σακάκι. Στα γόνατα κρατάει τον γιο του και το ψάθινο καπέλο του. Είναι ο πατέρας-αυθέντης. Το φέσι ήταν ακόμα υποχρεωτικό για τους άνδρες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι το 1925, αλλά το φοράει με ευρωπαϊκό κοστούμι. Σύμβολο μετάβασης. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Οι τρεις γυναίκες με την ποντιακή φορεσιά: Αυτό που βλέπουμε είναι η αυθεντική αστική φορεσιά του Πόντου: Το Τεπέλικ: Το μικρό στρογγυλό κάλυμμα στο κεφάλι, κεντημένο, πράσινο σκούρο. Το φορούσαν οι παντρεμένες. Η Ζιπούνα: Το αυθεντικό κυρίως ένδυμα των ελληνίδων του Πόντου, σκούρο βελούδινο κατηφέ (σακάκι) με την γούνα (κοντογούνι). Το Πεσταμπάλ / Φοτά: Η μακριά, ριγέ μεταξωτή ποδιά με πλούσιο φυτικό διάκοσμο, υφαντό και κεντημένο στο χέρι, περιουσία ολόκληρη. Όσο πιο περίτεχνη, τόσο πιο εύπορη η οικογένεια. Τα Κοσμήματα: Τα μεγάλα φλουριά με τις μπλε πέτρες στο στήθος. Ήταν η προίκα της κάθε γυναίκας. Η γυναίκα καθιστή δεξιά κρατάει βρέφος τυλιγμένο με την παραδοσιακή φάσα. Η άλλη γυναίκα όρθια στο κέντρο έχει το χέρι στον ώμο του άνδρα της - κίνηση σπάνια για την εποχή, δείχνει οικειότητα και σιγουριά. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Οι δύο νέοι άνδρες στα άκρα: Είναι τα αδέλφια ή οι σύζυγοι. Αριστερά με την παραδοσιακή φορεσιά (ζίπκα) : κοντό σακάκι, πουκάμισο με κέντημα, πλατύ ζωνάρι-ταραπουλούζ' και μπότες. Η ζίπκα θεωρείται αγροτικός τύπος ένδυσης και δεν αποτελεί επίσημη πολυτελή εμφάνιση. Δεξιά με το αστικό κοστούμι, παπιγιόν, μαντηλάκι στην τσέπη και ρολόι με αλυσίδα δηλώνει τον νέο που έχει πάει στο σχολείο, που εμπορεύεται, που ταξιδεύει, δηλώνει την νέα γενιά. Τα παιδιά: Δύο ξανθά αγγελούδια με λευκά φορεματάκια. Το ξανθό ήταν πολύ χαρακτηριστικό σε πολλές περιοχές του Πόντου. Κοιτούν τον φακό χωρίς χαμόγελο, όπως επέβαλλε η σοβαρότητα της στιγμής. Με λίγα λόγια, πρόκειται για μια οικογένεια που στέκεται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Κρατάει το φέσι και το πεσταμπάλ' αλλά φοράει ήδη το ευρωπαϊκό κοστούμι και το παπιγιόν. Είναι Έλληνες, Ορθόδοξοι του Πόντου, υπήκοοι του σουλτάνου και ταυτόχρονα Ευρωπαίοι αστοί. Γι' αυτό είναι τόσο πολύτιμη. Είναι η αστική τάξη του Πόντου που σε λίγα χρόνια θα χάσει τα πάντα και θα ξαναρχίσει από το μηδέν στην Ελλάδα.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
