Το χωριό Βαρενού, φωλιασμένο στις απόκρημνες πλαγιές των Ποντιακών Άλπεων στην επαρχία Χαλδίας, αποτελούσε έναν από τους πιο ζωντανούς και ιστορικούς οικισμούς του Πόντου μέχρι τον ξεριζωμό. Το χωρίον Βαρενού της επαρχίας Χαλδίας του Πόντου
Πριν από την τραγωδία του 1922 και τον ξεριζωμό, η Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά αποτελούσε το αδιαμφισβήτητο πνευματικό, εθνικό και πολιτισμικό προπύργιο του Ποντιακού Ελληνισμού. Ιερά Μονή Παναγίας του Όρους Μελά (Σουμελά) - Ματσούκα Τραπεζούντας Πόντου - Ιστορία, Κειμήλια, Θαύματα, Διηγήσεις
Η επεξεργασμένη αυτή φωτογραφία του Νίκου Πασαλίδη στην πρωτότυπη της μορφή είναι φυσικά ασπρόμαυρη και με χαμηλή ανάλυση. Η λεζάντα που την συνοδεύει αναφέρει: «Ο Νίκος Πασαλίδης από την Αργυρούπολη (1908).Αντάρτικο Πόντου / Αγώνες ανεξαρτητοποίησης / Αντίσταση κατά των Τούρκων
Στο Σταυρί και στα γύρω χωριά, κατά τις διάφορες τελετές ή εορτές εφαρμόζονταν και μερικές ιδιόρρυθμες δοξασίες ή έθιμα, τα οποία δεν συναντώνται αλλού. Τέτοια ήταν:
Οι Κοτυωρίτες, σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής τους, ήταν μάλλον απλοί και στη δίαιτα μάλλον λιτοί. Εντούτοις, το παραθέρισμα αποτελούσε αναγκαιότητα ακόμα και για τους μη εύπορους.
Οικήματα – Οικίες. Τα διάφορα κτίρια (σπίτια, στάβλοι, αχυρώνες) ήταν λιθόκτιστα με πηλό και σπανίως με ασβέστη, έχοντας αντί για στέγη δώμα (βλέπε σχετική πραγματεία μας «Αι οικίαι Σταυρίου», Ποντιακά Φύλλα, τεύχος 23ο, σελ. 453-457).