Ο Ιορδάνης Σουρμελής, έμπορος στην Κερασούντα. Απαγχονίστηκε στην Αμάσεια το 1921 απο τους κεμαλικούς
Ο Ιορδάνης Σουρμελής, έμπορος στην Κερασούντα. Απαγχονίστηκε στην Αμάσεια το 1921. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου
Τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας της Αμάσειας ήταν ειδικά δικαστήρια που οργανώθηκαν από το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ. Στόχευαν στην μαζική εξόντωση των Ελλήνων εκπροσώπων του Πόντου, κάτω από ένα νομιμοφανές πλαίσιο. Ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 1921. Δεν παρουσιάστηκαν ποτέ συγκεκριμένα στοιχεία από το κατηγορητήριο που να συνδέει τους κατηγορούμενους με αντιτουρκική δραστηριότητα. Ύστερα από συνοπτικές διαδικασίες, στις οποίες εκτοξεύτηκε σωρεία ύβρεων και εξευτελιστικών σχολίων προς τους κατηγορουμένους από τον δικαστή, οι καταδικαστικές αποφάσεις προέβλεπαν θάνατο δι' απαγχονισμού. Ως αφορμή για αυτές τις αποφάσεις παρουσιάστηκε η υποτιθέμενη σύνδεση των κατηγορουμένων με το κίνημα αυτοδιάθεσης του Πόντου. Οι θανατικές ποινές εκτελέστηκαν άμεσα. Ως αποτέλεσμα 117 αντιπρόσωποι των Ελλήνων του Πόντου απαγχονίστηκαν. Ο συνολικός όμως, αριθμός των θυμάτων στην Αμάσεια είναι άγνωστος, ενώ εκτιμάται ότι συνολικά περίπου 400 με 450 Έλληνες του Πόντου εκτελέστηκαν στην κεντρική πλατεία της πόλης. Στις 25 Σεπτεμβρίου, τοπική τουρκική εφημερίδα δημοσίευσε το ονόματα 155 εξεχουσών προσωπικοτήτων των Ελλήνων του Πόντου που απαγχονίστηκαν σε αυτό το μέρος. Οι εκτελεσθέντες ήταν πολιτικοί, δημοσιογράφοι και εκπρόσωποι του θρησκευτικού βίου της τοπικής Ελληνικής κοινότητας. Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου (playlist) Ιστορικός & Κοινωνιολογικός Σχολιασμός: Ιορδάνης Σουρμελής (Κερασούντα – Αμάσεια 1921)
Η φωτογραφία του Ιορδάνη Σουρμελή, τόσο στο πρωτότυπο ασπρόμαυρο τεκμήριο όσο και στην εξαιρετικά επιμελημένη επιχρωματισμένη εκδοχή της, αποτελεί μια συγκλονιστική προσωπογραφία της αστικής τάξης του Πόντου, αλλά και ένα τραγικό σύμβολο της εξόντωσης της Ελληνικής ηγεσίας στον Πόντο.
1. Ενδυματολογική & Κοινωνική Ανάλυση
• Ευρωπαϊκή Αστική Ενδυμασία: Ο Ιορδάνης Σουρμελής εμφανίζεται με την κλασική ευρωπαϊκή αμφίεση των εύπορων Ελλήνων αστών των παραθαλάσσιων αστικών κέντρων του Πόντου (όπως η Κερασούντα) των αρχών του 20ου αιώνα: Σακάκι & Γιλέκο: Σκουρόχρωμο, καλοραμμένο κλασικό κοστούμι υψηλής ραπτικής. Γραβάτα/Φουλάρι & Μαντηλάκι: Φορά περίτεχνο μεταξωτό φουλάρι/γραβάτα με διακριτικό μοτίβο και φέρει μεταξωτό μαντηλάκι στο τσεπάκι του σακακιού, στοιχεία που υποδηλώνουν κομψότητα και ευρωπαϊκό αέρα. Κοσμήματα & Αξεσουάρ: Στο χέρι του διακρίνεται δαχτυλίδι (σεβαλιέ/σφραγιδόλιθος), ενώ το ένα του χέρι ακουμπά επάνω σε μια στοίβα από βιβλία, υπογραμμίζοντας όχι μόνο την οικονομική του επιφάνεια ως εμπόρου, αλλά και την καλλιέργεια, την παιδεία και το πνευματικό εκτόπισμα της τάξης του.
• Στάση & Φυσιογνωμία: Το στιβαρό, σοβαρό βλέμμα, το επιβλητικό μουστάκι και η ευθύτητα της στάσης του εκπέμπουν αξιοπρέπεια, κύρος και αυτοπεποίθηση ενός ευγενούς ηγέτη της τοπικής κοινωνίας.
2. Ιστορικό Πλαίσιο: Τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας της Αμάσειας (1921). Το ιστορικό σημείωμα που παραθέτεις αποτυπώνει με απόλυτη ακρίβεια τη σκοτεινή περίοδο της οργανωμένης εξόντωσης της Ελληνικής ελίτ στον Πόντο:
• Η Στοχοποίηση της Ηγεσίας: Ο Ιορδάνης Σουρμελής, ως επιφανής έμπορος της Κερασούντας, ανήκε στην κατηγορία των ανθρώπων που το κεμαλικό κίνημα θέλησε να εξοντώσει πρώτους: τους οικονομικούς, πνευματικούς και θρησκευτικούς ηγέτες του Πόντου. Η αποκεφάλιση της ηγεσίας άφηνε τους τοπικούς πληθυσμούς απροστάτευτους και ανήμπορους να οργανώσουν οποιαδήποτε άμυνα ή διεκδίκηση.
• Νομιμοφανής Γενοκτονία: Τα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» (İstiklâl Mahkemeleri) στην Αμάσεια λειτούργησαν ως μηχανισμός εκτέλεσης με προσχηματικό νομικό μανδύα. Χωρίς αποδείξεις, με συνοπτικές διαδικασίες, βασανισμούς και εξευτελισμούς, καταδίκασαν σε απαγχονισμό εκατοντάδες εξέχουσες προσωπικότητες (βουλευτές, εμπόρους, δημοσιογράφους, κληρικούς και εκπαιδευτικούς).
• Το Τραγικό Τέλος: Ο απαγχονισμός του Σουρμελή το 1921 στην κεντρική πλατεία της Αμάσειας μαζί με δεκάδες άλλους συμπατριώτες του σφράγισε μια από τις πιο τραγικές σελίδες της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού.
3. Η Αξία της Εικόνας. Η φωτογραφία αυτή συμπυκνώνει την τραγωδία του Πόντου: βλέπουμε έναν άνθρωπο δημιουργικό, αρχοντικό και καλλιεργημένο, που αποτελούσε πυλώνα της προόδου και της οικονομίας του τόπου του, να οδηγείται στον απαγχονισμό αποκλειστικά λόγω της εθνικής και θρησκευτικής του ταυτότητας. Ο επιχρωματισμός της εικόνας αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευεργετικός, καθώς αποκαθιστά τη ζωντάνια του προσώπου και των ενδυμάτων, κάνοντας την ιστορική μνήμη πιο άμεση, ανθρώπινη και συγκινητική. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
