Περίοδος Α'. Την 15ην Απριλίου του έτους 1916 αι στρατιωτικαί Αρχαί του Καζά "Μάτσκας" του Βιλαετίου Τραπεζούντος διέταξαν να εκτοπισθώσι προς την περιφέρειαν Αργυρουπόλεως-Κιουμούνχανέ-
Ο κ. Χάρης Τσιρκινίδης στο βιβλίο του "Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ" ιδιαιτέρως αναφέρεται στην αφήγηση του θείου του Ευριπίδη.
Το σκληρό και απάνθρωπο μήνυμα είχε έρθει από την Άγκυρα. Να κοπεί σύρριζα να ξεπατωθεί πέρα για πέρα το καρκίνωμα αυτό που μεγάλωνε ξαπλωνόταν έπαιρνε διαστάσεις και απειλούσε αυτό το θεμέλιο του ντοβλετιού. Έτσι τουλάχιστον παράστησαν στην Άγκυρα τη θέση και την κατάσταση της Σάντας μέσα στο τουρκικό κράτος.
Ήταν Παρασκευή 11 Αυγούστου του 1917. Απ' τα χαράματα ακόμα φαινόταν μακριά στο βάθος μια μαυρίλα που σε λίγο όλο και μεγάλωνε. Δεν αργήσαμε να διακρίνουμε καθαρά πια τα καπνισμένα φουγάρα του ρωσικού στόλου ο οποίος σε λίγη ώρα έφτασε στ' ανοιχτά του λιμανιού κι αμέσως άρχισε να βομβαρδίζει.
Πουθενά δεν έγινε συστηματικότερη σφαγή και εξόντωση, διότι πουθενά δεν υπήρχε τόσο πυκνός Ελληνισμός τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο. Η έκταση της καταστροφής και του ολέθρου είναι τόσο μεγάλη που αδυνατεί να τη συλλάβει η φαντασία. Η δημοσιευμένη έκθεση της εφημερίδας «Μεταρύθμιση» δίνει μία αμιδρή εικόνα της καταστροφής:
