Ο Γεώργιος Καραογλανίδης (αριστερά) με την μητέρα του Δέσποινα και τον πατέρα του Παναγιώτη (δεξιά) με καταγωγή το Μουζαράτ του Κυβερνείου Κάρς φωτογραφίζονται περί το 1900 σε φωτογραφείο στο Κάρς
Ο Γεώργιος Καραογλανίδης (αριστερά) με την μητέρα του Δέσποινα και τον πατέρα του Παναγιώτη (δεξιά) με καταγωγή το Μουζαράτ του Κυβερνείου Κάρς φωτογραφίζονται περί το 1900 σε φωτογραφείο στο Κάρς.
Ήρθαν στην Ελλάδα με την Ανταλλαγή το 1922. Πρόκειται για την οικογένεια (προγόνους) του ανηψιού μου Αλέξανδρου Πατουλίδη (γονείς της Γιαγιάς του Κατερίνας (Κατίνας) Καραογλανίδου - Πατουλίδου η οποία ζεί ως σήμερα στην Θεσσαλονίκη. Το επώνυμο Καραογλανίδης μεταφραζόμενο στα ελληνικά σημαίνει Μαυρόπουλος. Γεώργιος Καραογλανίδης, Δέσποινα & Παναγιώτης στο Μουζαράτ Κυβερνείου Κάρς το 1900 - Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου Πρόκειται για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και σπάνια οικογενειακή φωτογραφία η οποία κουβαλά βαριά ιστορία από τον Ελληνισμό του Πόντου και του Καυκάσου.
Ακολουθεί μια συνοπτική ανάλυση σε διάφορα επίπεδα:
1. Σύνθεση & Συμβολισμός
• Κεντρική Μορφή (Η Μητέρα - Δέσποινα): Η μητέρα βρίσκεται στο κέντρο, καθιστή, αποτελώντας τον συνδετικό κρίκο και τον πυρήνα της οικογένειας. Φοράει παραδοσιακά, σκούρα ρούχα με μαντήλα (λετσ̌έκι - τσ̌ίτ), εκπέμποντας ηρεμία, αξιοπρέπεια αλλά και την δυσκολία της εποχής.
• Η Στάση των Χεριών: Τόσο ο γιος (Γεώργιος) όσο και ο πατέρας (Παναγιώτης) ακουμπούν το χέρι τους στους ώμους της μητέρας. Αυτή η χειρονομία δεν είναι μόνο φωτογραφικό στάνταρ της εποχής για τη σταθερότητα των μοντέλων, αλλά συμβολίζει την προστασία, την ενότητα και τον σεβασμό προς την μητέρα/σύζυγο.
2. Ενδυμασία & Ιστορικά Στοιχεία
• Ο Γεώργιος (Αριστερά): Φοράει στρατιωτική στολή του Τσαρικού Ρωσικού Στρατού (καθώς το Καρς τελούσε υπό ρωσική διοίκηση από το 1878 έως το 1918). Διακρίνονται επωμίδες (αξιωματικού ή υπαξιωματικού), παράσημα/μετάλλια στο στήθος (που μαρτυρούν πολεμική δράση ή ανδραγαθία), ψηλές δερμάτινες μπότες, σπαθί/ξίφος και το χαρακτηριστικό Καυκασιακό Παπάχ’ (ψηλό μάλλινο καπέλο).
• Ο Παναγιώτης / Πατέρας (Δεξιά): α) Φοράει ένα αστικό ευρωπαϊκό κοστούμι (σακάκι και παντελόνι), το οποίο όμως συνδυάζεται με το παραδοσιακό Καυκασιακό μάλλινο καπέλο (παπάχ’). β) Αυτός ο συνδυασμός δείχνει την μετάβαση της κοινωνίας του Καρς προς τον δυτικό/αστικό τρόπο ζωής, διατηρώντας παράλληλα τα τοπικά πολιτισμικά στοιχεία του Καυκάσου.
3. Ιστορικό Πλαίσιο & Ατμόσφαιρα
• Το Φωτογραφείο: Το ζωγραφισμένο φόντο (κουρτίνες, αψίδες) είναι κλασικό δείγμα των επαγγελματικών φωτογραφείων των αρχών του 20ου αιώνα. Η επίσκεψη σε φωτογραφείο ήταν ένα σημαντικό γεγονός για μια οικογένεια, γι' αυτό και φορούσαν τα «επίσημα» ενδύματα τους.
• Το Μουζαράτ & το Καρς: Οι Έλληνες Γκιουμουσχαναλήδες/Αργυρουπολίτες που είχαν μεταναστεύσει εκεί δημιούργησαν ανθηρές κοινότητες με υψηλό φρόνημα, σχολικά ιδρύματα και έντονη παρουσία. Η φωτογραφία αποτυπώνει αυτήν ακριβώς την αρχοντιά και την περηφάνια.
Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για μια πανέμορφη ιστορική μαρτυρία που συμπυκνώνει την ταυτότητα του Ελληνισμού του Καυκάσου: στρατιωτική θητεία στον τσαρικό στρατό, αρχοντική αστική εμφάνιση, ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί και βαθιά αξιοπρέπεια. Σεράντα μήλα κόκκινα - Γιάννης Χαραλαμπίδης εκ Μουζαράτ Κάρς
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
