Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας του Πόντου (52) - Η Κορόξενα ή Κορόνιξα, Το Κορτσάφ, Το Κουρί & Ο Κουρκουλέτσον.
Η Κορόξενα ή Κορόνιξα. Περί της κοινότητας αυτής λίαν επιμελώς και φιλοπόνως έγραψε εις το ανά χείρας, περιοδικόν αριθμός 14 αλλά και στα 17 – 18 τεύχη ο εξ αυτής καταγόμενος Ανανίας Νικολαϊδης.
Ευχής έργο θα ήτο εάν όλοι οι δυνάμενοι έγραφαν και διέσωζαν την ιστορία της πατρίδας τους καθώς με αυτόν τον τρόπο θα συντελούσαν στη διάσωση όλης της ιστορίας του Πόντου. Γεωγραφικό & Ιστορικό Λεξικό Χαλδίας Κορόξενα ή Κορόνιξα, Κορτσάφ, Κουρί, Κουρκουλέτσον. Προς ενίσχυση του έργου του κ. Νικολαϊδη συνεισφέρουμε και εμείς τη συμβολή μας. Η Κορόξενα , είναι ένα αρχαίο χωριό στο ποτάμι Αμπρικάντων ή Τζίζερες. Κτίστηκε κατά τον Ιωάννη Ελευθεριάδη (Ιστορία και Στατιστική επαρχίας Χαλδίας) υπό του εκ Τραπεζούντος μετά την άλωση φυγάδος στρατηγού Γεωργίου Κόρωνος ο οποίος υπήρξε ο πρώτος οικιστής του χωριού. Είχε πλούσια μεταλλεία αργύρου. Την ακμή και πρόοδο του χωριού δείχνουν οι ναοί, οι βρύσες και οι οδοί της. Υπήρξε δε μια από τις πρώτες κοινότητες οι οποίες πρωτοστάτησαν στη διατήρηση λαμπρών σχολείων και διάδοσιν της παιδείας αλλά και ικανοί εγγράμματοι αυτόθεν διεσπάρησαν ανά την περίοικον και εις τας εν Μεσοποταμία εκ Χαλδίας ελληνικάς κοινότητας και διέδωκαν τον πόθο των γραμμάτων. Επί των διαπρεπών λογίων της επαρχίας Χαλδίας αναφέρεται ο πρωθιερέας Διαμαντής, Αρχιερατικός Επίτροπος, ο οποίος γράψας εν αρίστη καλλιγραφία βιβλίον εκκλησιαστικής φύσης αποκείμενον στην βιβλιοθήκη του Φροντιστηρίου Αργυρουπόλεως και τη Θεία και Ιερά Λειτουργία κατά το 1706 και δώρισε ταύτην τω Αρχιεπισκόπω Χαλδίας Φιλόθεο Καστελιώτη και ευρισκόμενη εν τω Μητροπολιτικό Ναό της Αργυρουπόλεως. Η Κορόνιξα εγέννησε και τον Άρχοντα Παναγιωτάκη Αβραμίδη Εξακουστόν Καπουκεχαγιάν των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων και Αντιοχείας, παρά τη υψηλή πύλη και ευνοούμενο του σουλτάνου Μετζίτ περί ου επιφυλάσσομαι να γράψω ιδιαίτερη μονογραφία ως ανδρός εργασθέντος και δια την γενέθλιον αυτού πατρίδα, επαρχίαν Χαλδίας. Εκ τούτου του χωρίου της Κορόξενας κατάγονται και οι εν Τραπεζούντι και Ελλάδι Εξακουστήδες έμποροι. Για την Κορόξενα ή Κορόνιξα πρέπει να προστεθούν και τα εξής στοιχεία τα οποία παραλήφθηκαν κατά τη δημοσίευση από το χειρόγραφο βιβλίο του συγγραφέα. Η Κορόξενα διαιρείται εις τας εξής ενορίας:
-Μανουλάντων με 3 οικογένειες
-Γιακειμάντων με 12 οικογένειες, η λεγομένη και Φεσκάντων
-Ταχμαζάντων με 2 οικογένειες
-Μουσκαράντων με 5 οικογένειες
-Τυακάνδων με 2 οικογένειες
-Καρατσινάντων με 5 οικογένειες
-Αληβρεκάντων με 3 οικογένειες
-Σιαχάντων ή Γουλουζάντων με 3 οικογένειες
-Ζηνάντων με 2 οικογένειες
-Συμεωνάντων με 6 οικογένειες
-Εξακουστάντων ή Μεσοχώριον με 3 οικογένειες
ως και οι ερημωθείσες ενορίες Καπλανάντων και Τσοπανάντων με συνολικά 46 οικογένειες, ενώ άλλοτε είχε 800 όταν εκμεταλλεύονταν τα πλείστα περί αυτών και το Ρυάκιον μεταλλεία υπό του γενικού Αρχιμεταλλουργού Δημητρίου Λογίζωνος 1670-1676 οι διάδοχοι στην εκμετάλλευση διετέλεσαν Ουστάογλοης, ο Τσικούρογλης, ο Κουτρουπς, ο Εκμετζόγλους, ο Τσι͜ανόπς, ο Αλιβρές, ο Κασάπογλους, ο Χατζηγεώργας, οι Γιακειμάντ’, οι Λαμψίδες, και άλλοι οι οποίοι αλληλοδιασπαρέντες εις τα εν τη Μικρά Ασία μεταλλεία ανέπτυξαν κοινότητες και εκμεταλλεύτηκαν αυτά. Η Κορόνιξα υπήρξε πατρίδα του Άρχοντος Παναγιωτάκη Εφέντη Αβραμίδου Εξακουστού, αλλά και των εν Ερζιγγέν διαπρεψάντων Λαμψίδων, από τους οποίους και οι εν Αθήναις δημοσιογραφούντες και φιλολογούντες, Γεώργιος Λαμψίδης και ο Οδυσσέας Λαμψίδης και του εν Τραπεζούντι εμπορικού οίκου των Εξακουστήδων. Περί της Κορόξενας διαβάστε περισσότερα σε μια παλιότερή μου ανάρτηση: Η Κορόνιξα ή Κορόξενα της Χαλδίας του Πόντου
Το Κορτσάφ
Το Κορτσάφ είναι αρχαίο χωριό στα Χερροίανα στον παραπόταμο του Λύκου με 700 τούρκικες οικογένειες. Άλλοτε υπήρξε έδρα της επισκοπής Χερροιάνων με ναό που έχει καταστραφεί πια. Έχει πλείστα ερείπια ναών και μνημείων όπως διαπίστωσα κατά το 1915 όταν υπηρετούσα ως υπαξιωματικός του εκεί εργατικού τάγματος. Οι κάτοικοι ήταν Έλληνες εκτουρκισθέντες οι οποίοι διατήρησαν πολλές χριστιανικές συνήθειες εις τους γάμους και στα πανηγύρια τους και οι γυναίκες τους ήταν εξόχου καλλονής.
Το Κουρί
Το χωριό Κουρή είχε 22 οικογένειες ομογενών στην περιφέρεια του Κοασίου και ναό των Αγίων Αποστόλων.
Ο Κουρκουλέτσον. Πρόκειται για έναν διάτρητο εκ μεταλλείων βράχο πάνω από την ενορία της Παναγίας της Αργυρουπόλεως. Η ονομασία του ελήφθη εκ του επιχωριάζοντος ρήματος κουρκουλεύω που σημαίνει σκεπάζω, καλύπτω, διότι φαίνεται ως να καλύπτει την πόλη. Εντός σπηλαίου στο βράχο αυτό βρίσκεται ο ναός της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Γεωγραφικόν και ιστορικόν Λεξικόν των χωρίων κωμοπόλεων και πόλεων Χαλδίας. Γεωργίου Κανδηλάπτου Κάνεως Διδασκάλου-Δημοσιογράφου. Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη Α Ε. Στο αφιέρωμα αυτό γνωρίζουμε τα χωριά, τα ποτάμια, τα όρη, τα τοπωνύμια και τις Ιερές Μονές της επαρχίας Χαλδίας κατά αλφαβητική σειρά. Ένα εξαιρετικό και μοναδικό πόνημα του αείμνηστου κ. Γεωργίου Κανδηλάπτη Κάνι. Συνεχίστε την ενημέρωσή σας στα επόμενα αφιερώματά μου.
Ποντιακή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
