Ο Παναγιώτης Σωπίδης από το Αμπρίκ της Χαλδίας του Πόντου
Ο Παναγιώτης Σωπίδης γεννήθηκε στο χωρίον Αμπρίκ της Χαλδίας του Πόντου. Υπήρξε συνταξιούχος δημοτικός υπάλληλος του Δήμου Αθηνών.
Από το έτος 1928 μέχρι σήμερα (εννοεί τη δεκαετία του 1950) ετάχθη στην εξυπηρέτηση των Ποντίων προσφύγων από τον τέως συνοικισμό Σκοπευτηρίου. Διετέλεσε Πρόεδρος Ποντιακών σωματείων και Πρόεδρος Εξελεγκτικής Επιτροπής εξυπηρετήσας τους παραπηγματούχους Παλαιών Σφαγείων. Σκοπευτηρίου, Άνω Χαροκόπου και άλλων δια την οριστική τους αποκατάσταση όπως Ν. Πόντος, Ρεβελάκη, Αν. Π. Σφαγεία και εστάθη στο πλευρόν των καθ’ όλα τα χρόνια της προσφυγιάς αντιμετωπίσας όλας των τας ανάγκας στα διάφορα Υπουργεία, Δημόσιες Αρχές στα δύσκολα χρόνια σαν πραγματικός πατριώτης χωρίς να υπολογίζει κόπους, δαπάνες και τόσες δυσκολίες. Την περίοδο της κατοχής αναγκάστηκε να στείλει την οικογένεια του στην Άρδασσα Πτολεμαϊδας ενώ ο ίδιος έμεινε κοντά στους αδελφούς πρόσφυγες για να συνεχίσει το φιλανθρωπικό του έργο σε όλους τους τομείς τις δύσκολης τότε ζωής. Οι δύο αυτές φωτογραφίες προσφέρουν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ματιά στην ποντιακή ταυτότητα, την παράδοση και την ιστορική μνήμη, ειδικά όταν συνδυάζονται με το βιογραφικό σημείωμα του Παναγιώτη Σωπίδη. Πρόκειται για δύο λήψεις που —αν και επιχρωματισμένες ή/και επεξεργασμένες ψηφιακά— φέρουν έντονα στοιχεία συμβολισμού, τοπικής φορεσιάς και πολεμικής/χορευτικής παράδοσης του Πόντου.
1. Πρώτη Φωτογραφία: Ο Παναγιώτης Σωπίδης (ή Σιωπίδης)
Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε τον Παναγιώτη Σωπίδη, καταγόμενο από το χωριό Αμπρίκ της Χαλδίας, ο οποίος υπήρξε σημαντική μορφή για την αποκατάσταση και υποστήριξη των Ποντίων προσφύγων στην Αθήνα (Σκοπευτήριο, Παλαιά Σφαγεία, κ.ά.).
• Η Φορεσιά (Ζίπκα / Αντερί): Απεικονίζεται με την παραδοσιακή ανδρική λάζικη αμφίεση του Πόντου. Διακρίνεται το πασλίκ’ (το χαρακτηριστικό κάλυμμα κεφαλής με τα μακριά δεσίματα/φούντες) και η σκούρα ζίπκα.
• Ο Εξοπλισμός: Φέρει χιαστί φυσιγγιοθήκες (σελάχι / φυσέκια) στο στήθος, ενώ στη μέση του είναι περασμένο το ποντιακό μαχαίρι / κάμα με τις χαρακτηριστικές διπλές λαβές.
• Η Στάση: Η στάση του είναι υπερήφανη, δωρική και σοβαρή. Αποδίδει την εικόνα του «Ακρίτα» ή του «Αντάρτη» του Πόντου, τιμώντας τις ρίζες του από τη Χαλδία, παρά το γεγονός ότι στην καθημερινή του ζωή στην Αθήνα υπήρξε δημόσιος υπάλληλος και κοινωνικός αγωνιστής.
2. Δεύτερη Φωτογραφία: Χορευτές του Σέρα χορού
Στη δεύτερη φωτογραφία απεικονίζονται δύο νεαροί άνδρες με πολεμική αμφίεση και σπαθιά, οι οποίοι προσδιορίζονται ως ο Παύλος Σωπίδης (από το Αμπρίκ) και ο Γιάννης Τσορτανίδης (από τη Σάντα).
• Ο Χορός Σέρα: Η αμφίεση και τα γυμνά σπαθιά παραπέμπουν ευθέως στον Σέρα χορό, ο οποίος είναι ένας κατεξοχήν πολεμικός, επιβλητικός χορός με γρήγορες κινήσεις, ελιγμούς και αναπαράσταση μάχης.
• Ενδυματολογικές Λεπτομέρειες:
α. Καπέλα/Καλύμματα: Φορούν πασ̌λούκια (καλύμματα κεφαλής με φούντες), περίτεχνα τοποθετημένα θυμίζοντας στιγμές δόξας μιας εποχής που χάθηκε στο απώτερο παρελθόν αλλά ζωντανεύει στο σήμερα χάρη στην επεξεργασία και τον επιχρωματισμό.
β. Θώρακας / Ζώνη: Στη μέση και στο θώρακα φέρουν ιδιόμορφες δερμάτινες ζώνες/θώρακες με υποδοχές για φυσίγγια.
γ. Όπλα: Κρατούν βαριά, πλατιά σπαθιά (πάλλες/ξίφη), έτοιμοι για τη χορευτική «συμπλοκή».
3. Παρατηρήσεις & Σχολιασμός
α. Διατήρηση της Μνήμης στην Προσφυγιά: Οι φωτογραφίες αυτές αντικατοπτρίζουν την προσπάθεια της πρώτης γενιάς προσφύγων να διατηρήσει ζωντανή την πολιτισμική της ταυτότητα. Ο Παναγιώτης Σωπίδης, εκτός από την πρακτική προσφορά του στους καταυλισμούς (στέγαση, γραφειοκρατία στα Υπουργεία), διατηρούσε ενεργή τη σύνδεση με τα ήθη, τα έθιμα και τη λεβεντιά της πατρίδας του.
β. Η Σημασία των Συλλόγων: Η ενασχόληση με τα ποντιακά σωματεία και τους παραδοσιακούς χορούς (όπως ο Σέρα) αποτελούσε το βασικό μέσο συσπείρωσης και ψυχολογικής υποστήριξης των ξεριζωμένων Ελλήνων του Πόντου στα δύσκολα χρόνια του Μεσοπολέμου και της Κατοχής.
γ. Επεξεργασία/Επιχρωματισμός: Και στις δύο λήψεις είναι εμφανής ο σύγχρονος ψηφιακός επιχρωματισμός (και ενδεχομένως κάποια παραγωγή/ανασύνθεση με εργαλεία εικόνας), ο οποίος δίνει ένταση στα χρώματα (δέρμα, μέταλλο, υφάσματα), κάνοντας τις μορφές να φαίνονται εξαιρετικά ζωντανές.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
