Το χωριόν Βεζίνκιοϊ του Κάρς (σημερινό Olculu) του Στυλιανού Ν. Σαμουηλίδη (Μέρος τέταρτο)
Η ζωή στις αλησμόνητες πατρίδες • Παράδοση • Θρύλοι •Μετοικεσία
Έρανοι
Οι Έλληνες του Καρς πρόσφεραν μεγάλα ποσά στους εράνους, όσες φορές ενεργούνταν για τους απελευθερωτικούς αγώνες των Ελλήνων στην Ελλάδα. Ο ενθουσιασμός τους ήταν μεγάλος, όταν μάθαιναν για τα ηρωικά κατορθώματα του ελληνικού στρατού κατά τους ένδοξους βαλκανικούς πολέμους. Ακόμη έρανοι γίνονταν και για θρησκευτικούς σκοπούς. Κάθε χρόνο, αρχιερείς, ηγούμενοι και καλόγεροι από τον Πόντο, περνούσαν από τα ελληνικά χωριά του Καρς και έκαναν εράνους για μοναστήρια και για εκκλησίες.
Σχολεία – Δάσκαλοι
Στην πόλη του Καρς λειτουργούσαν, ένα Γυμνάσιο Αρρένων, ένα Γυμνάσιο Θηλέων, μία Αστική σχολή Αρρένων, μία Θηλέων και πολλά δημοτικά σχολεία. Ιδιαίτερα οι Έλληνες και οι Αρμένιοι είχαν εξατάξια εθνικά σχολεία με ωραία διδακτήρια. Το σχολείο του χωριού μας ήταν τετραθέσιο με έξι τάξεις και κτίστηκε το 1900. Πιο μπροστά φοιτούσαν σε τούρκικο τζαμί με έναν δάσκαλο. Τα μαθήματα οι μαθητές τα μάθαιναν αποστήθιση (εχτήθα̤), κάτω από το φόβο της βέργας, από εκ κλησιαστικά βιβλία. Από το έτος 1900 το σχολείο, που λεγότανε Τσερκόβν ο-πριχοτ- σκόε σκόλα, δηλαδή εκκλησιαστικό ενοριακό σχολείο, λειτουργούσε με δύο δασκάλους, έναν ελληνομαθή και ένα ρωσομαθή. Τον Έλληνα τον πλήρωνε η κοινότητα του χωριού και το ροσωμαθή το κράτος. Κάθε μέρα τα πρώτα τρία μαθήματα ήταν Θρησκευτικά και τα υπόλοιπα Ανάγνωση και Αριθμητική. Ο ελληνοδιδάσκαλος δίδασκε σε όλες τις τάξεις Ανάγνωση και Γραμματική και Αριθμητική στη Α' και Β' τάξη. Από το έτος 1908 το σχολείο έγινε τετραθέσιο, με τρεις δασκάλους ρωσομαθείς και έναν ελληνομαθή. Σε αυτό φοιτούσαν 200 μαθητές, 150 αγόρια και 50 κορίτσια και είχε έξι τάξεις. Οι ρωσομαθείς δάσκαλοι, οι οποίοι ήταν ελληνικής καταγωγής, πληρώνονταν από το κράτος 32,5 ρούβλια κάθε μήνα και ο ελληνοδιδάσκαλος (o Ρωμαίον) από τους κατοίκους του χωριού 250 ρούβλια τον χρόνο. Του έδιναν ακόμη καύσιμη ύλη, είδη τροφής και κατοικία. Η Σχολική Εφορεία εκμεταλλευότανε τον σχολικό κλήρο που ήτανε 3.000 στρέμματα. Από τα έσοδα του σχολικού κλήρου πληρωνότανε και o τέταρτος ρωσομαθής δάσκαλος. Από το 1905 άλλαξε το σύστημα διδασκαλίας. Άρχιζε να εφαρμόζεται το Ερβαρτιανό σύστημα. Συχνά γίνονταν τοπικά συνέδρια με επικεφαλής τον Πλαγοτσίνον (Επιθεωρητή), o οποίος ήτανε ιερέας και παιδαγωγός. Εδιδάσκοντο όλα τα μαθήματα που διδάσκονται και σήμερα στα δημοτικά σχολεία. Τα σχολεία άνοιγαν την 1η Σεπτεμβρίου και έκλειναν στις 15 Μαΐου. Με μεγάλο ενδιαφέρον και με μεγάλη επιμέλεια διδάσκονταν στους μαθητές τα θρησκευτικά. Κατά τη θεία λειτουργία χορωδία μαθητών και μαθητριών έψαλ λε κάθε γιορτή στην εκκλησία. Την χορωδία την διηύθυνε ο ελληνοδιδάσκαλος. Το χωριόν Βεζίνκιοϊ του Κάρς (σημερινό Olculu) του Στυλιανού Ν. Σαμουηλίδη (Μέρος πρώτο)
O Έλληνας δάσκαλος έπρεπε να γνωρίζει την βυζαντινή μουσική και υποχρεωτικά να ψάλλει στην εκκλησία κάθε Κυριακή. Μετά την ρωσική επανάσταση όλα τα μαθήματα γίνονταν στην ελληνική γλώσσα. Στο Καρς υπήρχαν τρεις Επιθεωρήσεις των Σχολείων. Οι δύο ήταν για τα Δημοτικά Σχολεία και η τρίτη των Ενοριακών Εκκλησιαστικών Σχολών. Όλα τα σχολεία των ελληνικών χωριών απετέλεσαν ξεχωριστή Επιθεώρηση με Έλληνα Επιθεωρητή. Επιθεωρητής αυτήν την εποχή ήταν o γιος του ιερέα του χωριού μας και λεγότανε Ιβάν Βασίλεβιτς Πολίτωφ. Για να αποκτήσουμε την Επιθεώρηση αυτή, κάναμε σκληρό αγώνα. Μερικοί Έλληνες δάσκαλοι που ανήκανε στο Σοτσιάλ-Επαναστατικό κόμμα, προσχώρησαν στο παρόμοιο των Αρμενίων δασκάλων και υποστηρίζοντας τον ρώσο Επιθεωρητή Ραζουμόφσπ ανέλαβαν τη Διεύθυνση όλων των Σχολείων. Για να πετύχουν καλύτερα το σκοπό τους, συκοφάντησαν τον Έλληνα Επιθεωρητή μας ότι είναι μοναρχικός και πέτυχαν την εξορία του στο Ροστόβ. Την Διεύθυνση της Νομαρχίας ανέλαβαν τέσσερις ναρόντνιε τεπουτάτοι, αντιπρόσωποι του λαού. Ένας Ρώσος, ένας Αρμένιος, ένας Έλληνας και ένας Μουσουλμάνος. Ο Έλληνας αντιπρόσωπος ήτανε ο Επιθεωρητής μας Ιβάν Βασ. Πολίτωφ. Αυτός για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας τάχθηκε με το μέρος του Μουσουλμάνου αντιπροσώπου σε όλες τις αποφάσεις και σε όλα τα ζητήματα της Νομαρχίας. Για το λόγο αυτό οι Αρμένιοι μισούσαν τον αρχηγό των Ελλήνων και κατέβαλαν κάθε προ σπάθεια να τον εξοντώσουν. Δυστυχώς όμως γι’ αυτούς η εξορία του κράτησε πολύ λίγο, γιατί, ύστερα από ενέργειες των αντιπροσώπων στρατιωτών, εργατών και αγροτών, τριμελής επιτροπή Ελλήνων δασκάλων πήγε και παρουσιάστηκε στον Εκπαιδευτικό Σύμβουλο της Τιφλίδας και απέρριψε την αισχρή συκοφαντία των Αρμενίων και των ολίγων, ευτυχώς, Ελλήνων συνωμοτών. Ο Υπουργός Παιδείας του Ζακαυκάσκι Κομισαριάτ, που ήταν Γεωργιανός, διέταξε την επιστροφή του εξόριστου Επιθεωρητή στο Καρς και την ανάληψη και της Διεύθυνσης των Μουσουλμανικών Σχολείων. Έτσι ο Ιβάν Βασ. Πολίτωφ επέστρεψε στο Καρς, όπου του έγινε θριαμβευτική υποδοχή εκ μέρους των Ελλήνων. Κατά το Σεπτέμβριο του 1917 έγιναν τα Κουρστ (παιδαγωγικά συνέδρια) των Ελλήνων δασκάλων με επικεφαλής τον διαπρεπή Έλληνα παιδαγωγό Τσιαλτώφ από την Οδησσό. Τα Κουρστ κράτησαν ένα μήνα. Οι Ρωσομαθείς Έλληνες δάσκαλοι πήραν οδηγίες να διδάξουν τα μαθήματα στην ελληνική γλώσσα. Τα Σχολεία των ελληνικών χωριών λειτούργησαν μέχρι το Μάρτιο του 1918. Όχι όμως όλα κανονικά, γιατί τα χωριά άρχισαν να εγκαταλείπονται και οι κάτοικοί τους να φεύγουν στο Βόρειο Καύκασο. Η γλώσσα μας ήταν η Ποντιακή διάλεκτος. που λεγότανε και ρωμαίϊκη. Από τα γειτονικά χωριά την τούρκικη μιλούσαν οι κάτοικοι του Χατζήβελη, του Σουματάν και το μισό χωριό Μάγαρατσουκ. Το ΑζάΤ και το υπόλοιπο Μάγαρατσουκ είχαν το ίδιο Ιδίωμα με το χωριό μας. Το Χαλήφογλου μιλούσε Αρμένικα. Αρμενόφωνοι ήσαν και όλοι οι κάτοικοι του χωριού Τουϊγούν στην περιφέρεια Κακισμάν (Καγισμάν) και του χωριού Παγιαντούρ στην περιφέρεια Αλεξανδρούπολης (Κίμρι). Το θρησκευτικό μας κέντρο ήταν το Καρς ενώ η Μητρόπολη μας ήταν στην Τιφλίδα. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Το χωριόν Βεζίνκιοϊ του Κάρς (σημερινό Olculu) του Στυλιανού Ν. Σαμουηλίδη (Μέρος τέταρτο). Πληροφορητές: Σάββας Αλμετίδης, Νικόλαος Τσιλιγκαρίδης και Δημήτριος Αποστολίδης (1960)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
