Ο μήνας Φεβρουάριος, ο Κούντουρον των Ποντίων στην λαογραφική παράδοση. Κείμενο του φιλολόγου κ. Άρη Ζηκουρίδη
Ο Φεβρουάριος, κοινώς Φλεβάρης, είναι ο δεύτερος κατά σειρά μήνας του ισχύοντος ημερολογιακού έτους. Το όνομά του, κατά μία παράδοση, ετυμολογείται από τη λατινική λέξη Febra-Febrorum.
Όνομα που σήμαινε «καθαρμοί, αγνισμοί, γιορτή καθαρτήρια», που γιορταζόταν κατά τον μήνα αυτό στην αρχαία Ρώμη, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στα λατινικά λεξικά. «Ο Φεβρουάριος μην’ τοις αρχαιοτάτοις των Ρωμαίων ο του ενιαυτού τελευταίος ην, και καθαρμοί εν αυτώ εγίγνοντο». Έτσι ονομαζόταν «Februarius mensis», δηλαδή «Φεβρουάριος μήνας». Ο λαός μας, και ιδιαίτερα ο της υπαίθρου -και μάλιστα των ορεινών περιοχών- επειδή πιστεύει ότι ο μήνας αυτός «ανοίγει τις φλέβες της γης», δηλαδή με τις βροχές του και τις συνηθισμένες χιονοπτώσεις του γεμίζει με νερό την γη, τον ονόμασε «Φλεβάρη». Η λαϊκή αυτή αντίληψη εκφράζεται και με το παρακάτω χαρακτηριστικό δίστι χο: «Ο Φλεβάρης φλέβες ανοίγει και πόρτες σφαλνάει», που σημαίνει αλληγορικά πως «λόγω του ψύχους του, γίνεται αίτιος πολλών θανάτων». Ο λαός μας τον αποκαλεί ακόμη και «Κουτσοφλέβαρο» από την ανισότητα των ημερών του προς τους άλλους έντεκα μήνες. Στο ποντιακό μηνολόγιο, και μάλιστα στην περιοχή των Κοτυώρων του Πόντου -των γνωστών από την «Κύρου Ανάβαση» του Ξενοφώντα- πήρε το όνομα «Κούντουρον» από τον λαϊκό χαρακτηρισμό «Κοντόν ουράδ' έχ̌'», δηλαδή «κοντή ουρά έχει», γιατί είναι λειψός, πότε κατά μία ημέρα και πότε κατά δύο ημέρες: 29 ή 28, σε σχέση με τους άλλους μήνες. Μάλιστα, λόγω της αστάθειας του καιρού, χαρακτηριστική είναι και η φράση: «Ο Κούντουρον έν' λει φτός, έν' ολίγον πα ζαντός», δηλαδή ο Φεβρουάριος είναι λειψός, είναι και λίγο παλαβός! Όταν, μάλιστα, οι ημέρες του δεν καταλήγουν σε άρτιο αριθμό (28), αλλά σε περιττό (29), και αυτό συμβαίνει, όπως είναι γνωστό, κάθε τετραετία, θεωρείται από τους προληπτικούς «δίσεχτος», με άλλα λόγια γρουσούζης! Από τις καιρικές συνθήκες, εξάλλου, που επικρατούν κατά τις πρώτες τρεις ημέρες του Φλεβάρη σε πολλά μέρη της Ελλάδας μαντεύονται περί κακοκαιρίας ή καλοκαιρίας καθ' όλο τον μήνα. Ωστόσο και παρά τη δριμύτητα του ψύχους του, o Φλεβάρης θεωρείται ο πρόδρομος της μέλλουσας καλοκαιρίας, και γι’ αυτό o λαός μας λέει χαρακτηριστικά: «Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει, μα αν τύχει και καίσει, ώς το γόνατο θα χιονίσει». Ο μήνας Φεβρουάριος, ο Κούντουρον των Ποντίων στην λαογραφική παράδοση του φιλολόγου κ. Άρη Ζηκουρίδη Από θρησκευτική και γιορταστική άποψη, εξάλλου, o Φλεβάρης αρχίζει με τρεις γιορτές που κοινώς λέγονται «Συμογιόρτια». Είναι οι γιορτές του Αγίου Τρύφωνος, της Υπαπαντής και του Αγίου Συμεών ή Συμεώνος του Θεοδόχου. Ο Άγιος Τρύφων θεωρείται προστάτης των αμπελιών και διώκτης των ποντικών και της κάμπιας. Στις εικονογραφίες παριστάνεται να κρατάει ένα κλαδευτήρι στο χέρι. Στην Αγχίαλο της Ανατολικής Θράκης ήταν ζωγραφισμένος με ένα τσαμπί σταφύλι στο δεξί του χέρι, γιατί στη σκέψη του λαού αντικατέστησε τον αρχαίο θεό Διόνυσο. Οι αμπελουργοί, την ημέρα της γιορτής του τελούν αγιασμό και ραντίζουν με το νερό του τα δέντρα, τα αμπέλια τους, τα χωράφια τους και τους κήπους τους, για να μην τα καταστρέφουν οι ποντικοί, να μην προσβάλλονται από τις ασθένειες (φυλλοξήρα), να θανατώνονται τα ζωύφια, που φέρνουν στην παραγωγή ζημιές. Γι’ αυτό, την ημέρα αυτή απέχουν από κά0ε γεωργική εργασία, τιμώντας τον Άγιο. Στη Δυτική Μακεδονία, μάλιστα, το πρωί της ημέρας της γιορτής του Αγίου Τρύφωνα, ο νοικοκύρης του σπιτιού, κρατώντας ένα κουδούνι στο χέρι, γυρίζει τα δωμάτια, τα υπόγεια, τα αχούρια και τις προβάτες, και ενώ κουδουνίζει, ακούγεται η φωνή του να λέει: «Φευγάτι αρρώστιες, φευγάτι ζούζουλα, φευγάτι ποντίκια. Φευγάτι κι έρχεται ο Άι Τρύφωνας και θα σας 
κόψ' με το κλαδευτήρι του!». Σε χωριά της Ηπείρου, ο ιερέας διαβάζει από το ευχολόγιο σχετική ευχή προς τον Άγιο για την προστασία των αμπελιών, ενώ την ίδια μέρα οι νοικοκυρές πλάθουν κουλούρες, τις οποίες πάνε και τις κυλούν στα χωράφια τους, τους κήπους και τα αμπέλια και παράλληλα τραγουδούν: «Τρύφωνα, πολύκαρπε, έλα 'δω στ' αμπέλι μου και στο χωραφάκι μου, να φάμε και να πιούμε». Τέλος στη Στενήμαχο της Ανατολικής Ρωμυλίας έσφαζαν συνήθως ένα βόδι (κουρμπάν), για να ευχαριστήσουν τον Άγιο Τρύφωνα, μοίραζαν τα τεμάχιά του στους κατοίκους και μετά τη λειτουργία πάλευαν δύο αντρειωμένοι (πεχλιβάνοι) και όποιος νικούσε, έπαιρνε ως βραβείο ένα αρνί! Αξίζει να σημειωθεί ότι το έθιμο αυτό της σφαγής του βοδιού, το λεγόμενο «κουρμπάν» εξακολουθούν να το τηρούν με ευλάβεια ακόμη και σήμερα όλοι οι Στενημαχιώτες του Κιλκίς. Στις 2 Φεβρουαρίου γιορτάζεται η γιορτή της Υπαπαντής, που στη γλώσσα του απλού ελληνικού λαού έγινε Παπαντή ή Αποπαπαντή. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, κατά την ημέρα αυτή μαντεύονται για τον καιρό, γιατί πιστεύουν πως «Ό,τι καιρό κάνει της Υπαπαντής, θα κάνει σαράντα μέρες ύστερα ή όλο το Φλεβάρη». Στην Κρήτη λένε: «Αν κάνει καλή μέρα της Υπαπαντής, έχει πολύ χειμώνα πίσω». Μια άλλη παροιμία λέει: «Η Παπαντή διώχνει τις γιορτές με τ' αντί», πράγ μα που σημαίνει ότι στις αρχές του Φλεβάρη τελειώνουν οι γιορτές, οι οποίες από τα Χριστούγεννα διαδέχονταν η μία την άλλη. Στις 3 Φεβρουαρίου είναι η γιορτή του Αγίου Συμεών ή Συμεώνος του Θεοδόχου και γίνεται μνεία του γέροντος εκείνου της Αγίας Γραφής, ο οποίος, όταν ο Ιησούς, σε ηλικία 40 ημερών προσήχθη από την Παρθένο Μαρία στο ναό, κινούμενος από θεία έμπνευση, έλαβε Αυτόν στις αγκάλες του αναφωνήσας το γνωστό σε όλους μας «Νυν απολύοις τον δούλον σου, Δέσποτα». Στις 10 Φεβρουαρίου γιορτάζεται η γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους. Στην Λέ σβο, κατά την ημέρα της γιορτής του Αγίου αυτού, γίνονταν «δημοτελής» θυσία ταύρου και αγώνας ιπποδρομίας. Σε μερικά μέρη της χώρας μας επικαλούνται τη βοήθεια του Αγίου Χαραλάμπους, θεωρώντας τον προστάτη κατά του λοιμού και της πανώλης. Στο Μαρτυρολόγιο της δικής μας Ανατολικής Εκκλησίας φέρεται ως ιερομάρτυρας Χαραλάμπης και απεικονίζεται «πατώντας υπό τους πόδας του την πανώλην σε σχήμα ειδεχθούς γυναίου καπνούς εξερευγομένου εκ του στόματος». O άγιος Χαράλαμπος τιμάται ιδιαίτερα στην Πρέβεζα, όπου είναι και πολιούχος. Στις 11 Φεβρουαρίου άγεται η εορτή του Αγίου Βλασίου, που σύμφωνα με το Μαρτυρολόγιο ήταν επίσκοπος Σεβαστείας και μαρτύρησε το 316 μ.Χ., θεωρούμενος προστάτης Άγιος για τα νοσήματα του λαιμού, αφού κατά το συναξάριό του «εθεράπευσε ένα μικρό παιδί, στο λαιμό του οποίου ενεπλάκη οστούν ιχθύος». Στον Πόντο, κατά την ημέρα της γιορτής του παρέθεταν κοινή τράπεζα στους εκκλησιαζόμενους με «χασούλ», δηλαδή φαγητό παρασκευασμένο από βρασμένο σιτάρι, κομμένο και μαγειρευμένο με μέλι και βούτυρο, καθώς και κρέας προβά των ή κατσικιών, που σφάζονταν στον περίβολο του ναού. Τέλος, στις 23 Φεβρουαρίου άγεται η εορτή του Αγίου Πολυκάρπου, επισκόπου Σμύρνης (68-155 μ.Χ.) μαθητή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Ο Άγιος Πολύκαρπος, όπως αναφέρεται στο ορθόδοξο Μαρτυρολόγιο μαρτύρησε καείς ζωντανός. Κατά την ημέρα της γιορτής του αναφέρεται ότι στην αμπελοφόρο βόρεια Πελοπόννησο (Κορινθία κ.τ.λ.) κλαδεύουν τις κληματαριές, για να κάνουν, πολλά σταφύλια, επικαλούμενοι το όνομα του Αγίου. Αυτός, λοιπόν είναι ο Φεβρουάριος μήνας, ο Φλεβάρης του λαού μας, που οι ημέρες του μοιράζονται στον χειμώνα που φεύγει και στην άνοιξη που έρχεται.
Ο μήνας Φεβρουάριος, ο Κούντουρον των Ποντίων στην λαογραφική παράδοση. Κείμενο του φιλολόγου κ. Άρη Ζηκουρίδη
Δείτε ακόμη τις ακόλουθες αναρτήσεις μου για τον μήνα Φεβρουάριο: Ήθη και Έθιμα Φεβρουαρίου του Ακ Δαγ - Γαλατικός Πόντος Γεωργίου Κ. Φωτιάδη - Άγιος Μεγαλομάρτυς Τρύφωνας - Έθιμα & δοξασίες στον Πόντο - Κούντουρον - Λαογραφικά Φεβρουαρίου στον Πόντο - Έλσας Γαλανίδου Μπαλφούσια - Ο μήνας Φεβρουάριος στα Λαογραφικά των Κοτυώρων του Πόντου (του Άκογλου Ξενοφώντα) - Κούντουρον - Φεβρουάριος. ΉΘη και έθιμα των Ελλήνων στον Πόντο
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
