Mέλη της Οικογένειας Κιουπτσίδη στο Ακ Δαγ Μαδέν (Akdag Madeni) της Υοζγάτης του Πόντου
Μια φωτογραφία για την οποία είχαμε την πληροφορία απο ελληνικές πηγές και συγκεκριμένα απο το Λεύκωμα της Μέριμνας Ποντίων Κυριών ότι πρόκειται για μέλη της Οικογένειας Κιουπτσίδη στο Ακ Δαγ Μαδέν (Akdag Madeni) της Υοζγάτης του Πόντου.
Στην δημόσια ομάδα του Σταυρίου (Σταυρίν Χαλδίας) στο fb διάβασα με μεγάλη μου έκπληξη την παρακάτω πληροφορία η οποία δίδεται απο τον Σταυρέτε κ. Παναγιώτη Πουλτσίδη κι έχει ως εξής: Αυτή η φωτογραφία είναι από το 1910. Διακρίνονται κάποια μέλη της οικογένειας Κασιμόγλου, ενός από τα σημαντικότερα αδέλφια του Ισταύρη (Σταυρίν) στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού αιώνα. Στα αριστερά, η κόρη του Καμίλ Κασίμογλου, Γκιουλίζαρ (αργότερα έγινε σύζυγος του Κιουπτσίογλου Εφέντη και πήγε στο ορυχείο Ακ Νταγ). Δίπλα του η μητέρα της η κυρία Εμινέ. Τα άλλα δύο κορίτσια είναι οι νύφες της κυρίας Εμινέ. Το όνομα της κόρης που κάθεται είναι Safinaz, και δυστυχώς δεν μπόρεσα να βρω το όνομα αυτής που στέκεται όρθια. Ακ Δάγ Μαδέν (AkDagMadeni) - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός Βλέπουμε κορίτσια να φορούν ευρωπαϊκά ρούχα. Σύμφωνα με ένα άλλο σχόλιο απο τον κ. Cahit Karakullukcu: (Η κυρία Γκιουλιζάρ γεννήθηκε το 1888 και είναι κόρη του Eyüp Kasımodilu. Είναι αλήθεια ότι ο Küpçüoglu Yusuf μετακόμισε στο Yozgat Akdagmadeni όπου παντρεύτηκε. Η κυρία Emine είναι σύζυγος του Temel Kasımodaşlu). Τέλος ο κ. Mürsel Öztürk αναφέρει: Το Ugurtaşı (Ισταύρι) υπήρξε ένας σημαντικός οικισμός εδώ και αιώνες. Οι σπουδαίοι άνθρωποι βγήκαν έξω. Έχουν γραφείο, θέση, ιδιοκτήτες εταιρειών. Δεν έχουν ξεχάσει το χωριό τους. Είμαστε η δυναστεία του Haji Mahmto Bizlu που μετανάστευσε στην Τραπεζούντα. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Σκέφτομαι: Τι ιστορία μπορεί να κρύβει η κάθε μια φωτογραφία αρχείου απο τον Πόντο και μετά απο τις παραπάνω λεπτομέρειες μένω να παρατηρώ τα πρόσωπα αυτών των γυναικών. Δείχνουν να είναι Ρωμιοί, ίσως να ήταν Χριστιανοί Έλληνες που αλλαξοπίστησαν, ίσως εξωμότες, ίσως ... Τελικά για άλλη μια φορά η ιστορία μας παίζει δύσκολα παιχνίδια διαμέσου των συχνών μετακινήσεων (μεταναστεύσεων) των πληθυσμών εντός κι εκτός της γεωγραφικής επικράτειας του Πόντου. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου. Πρόκειται για μια εκπληκτική, σπάνια και υψηλής αισθητικής φωτογραφία εποχής (1910), η οποία αποτελεί ένα μοναδικό τεκμήριο για την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ζωή των Ελλήνων του Πόντου (και ειδικότερα των Σταυριωτών / Κρυπτοχριστιανικών οικογενειών) στις αρχές του 20ού αιώνα.
1. Η Διπλή Ταυτότητα και η Διασταύρωση των Πηγών. Το πιο συναρπαστικό στοιχείο γύρω από τη συγκεκριμένη φωτογραφία είναι η διασταύρωση της προφορικής και γραπτής ιστορίας μεταξύ ελληνικών και τοπικών/οικογενειακών πηγών: Η Ελληνική Πηγή (Λεύκωμα Μέριμνας Ποντίων Κυριών): Καταγράφει τη φωτογραφία ως μέλη της οικογένειας Γεωργίου Κιουπτσίδη (Κιουπτσίογλου) στο Ακ Δαγ Μαδέν (Akdağmadeni) της Υοζγάτης. Η Συμπληρωματική/Τοπική Πληροφορία (Π. Πουλτσίδης): Φωτίζει το γενεαλογικό υπόβαθρο στο Σταυρίν, συνδέοντας την οικογένεια Κιουπτσίδη με τη γενιά των Κασίμογλου / Κασιμόγχων (Kasımoğlu). Στην πραγματικότητα, οι δύο πηγές δεν αλληλοαναιρούνται, αλλά συμπληρώνονται: Η Γκιουλίζαρ (κόρη του Καμίλ Κασίμογλου) παντρεύτηκε τον «Κιουπτσίογλου Εφέντη» και μετακόμισε από το Σταυρίν στο Ακ Δαγ Μαδέν (μεταλλευτικό κέντρο όπου μετανάστευσαν πολλοί μεταλλωρύχοι της Χαλδίας). Η φωτογραφία αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη μεταβατική περίοδο, όπου η οικογενειακή συγγένεια ενώνει τις δύο ισχυρές οικογένειες.
2. Ενδυματολογική & Κοινωνιολογική Ανάλυση. Η φωτογραφία είναι ένα αληθινό «μάθημα» κοινωνιολογίας της μόδας στην οθωμανική περιφέρεια του 1910:
Η Νεότερη Γενιά (Ευρωπαϊκή Μόδα - Belle Époque) - Οι νεαρές γυναίκες (όπως η Γκιουλίζαρ στα αριστερά, η Safinaz καθιστή και η άγνωστη νύφη στα δεξιά) φορούν ολόλευκα φορέματα με ολοφάνερες δυτικές/ευρωπαϊκές επιρροές: Ψηλοί γιακάδες (High-neck collars): Χαρακτηριστικό δείγμα της εδουαρδιανής περιόδου. Φουσκωτά μανίκια με δαντέλα (Gigot sleeves): Δείχνουν υψηλή ραπτική. Πολυτελή Κοσμήματα: Χρυσές αλυσίδες, περιδέραια, δαχτυλίδια και παραδοσιακά/αστικά στολίδια στα μαλλιά (όπως το κόσμημα στο μέτωπο της Safinaz). Κομμώσεις: Μαλλιά πιασμένα ψηλά σε όγκο (styl «Gibson Girl»), που ακολουθούσε πιστά την ευρωπαϊκή μόδα της εποχής. Η Μεγαλύτερη Γενιά (Παράδοση & Πλούτος): Η μητέρα (κυρία Εμινέ) δεσπόζει στο κέντρο με τελείως διαφορετικό ύφος: Φορά παραδοσιακή/ανατολίτικη αμφίεση με βαρύ γουνάτο πανωφόρι (δείγμα αστικής υπεροχής και πλούτου), υφαντό φόρεμα και μαντήλι (κεφαλόδεσμο). Η στάση των χεριών των κοριτσιών στους ώμους της μητέρας δεν είναι μόνο φωτογραφική πόζα, αλλά συμβολίζει τη σεβαστική ιεραρχία της οικογένειας και τη συνοχή της.
3. Το Ιστορικό Πλαίσιο: Σταυρίν & Ακ Δαγ Μαδέν. Το Σταυρίν (Ισταύρη): Υπήρξε το προπύργιο των Κρυπτοχριστιανών. Οικογένειες όπως οι Κασίμογλου κατείχαν εξέχουσα θέση και διπλά ονόματα (φανερά μουσουλμανικά/οθωμανικά για τις αρχές, όπως Καμίλ, Εμινέ, Γκιουλίζαρ, αλλά με χριστιανικές ρίζες και συνείδηση). Το Ακ Δαγ Μαδέν: Όταν τα μεταλλεία της Χαλδίας (Αργυρούπολης) άρχισαν να παρακμάζουν στα μέσα του 19ου αιώνα, εκατοντάδες οικογένειες Σταυριωτών και Χαλδαίων μετακινήθηκαν προς το Ακ Δαγ Μαδέν στην Υοζγάτη, όπου ίδρυσαν ακμάζουσες ελληνικές κοινότητες. Η οικογένεια Κιουπτσίδη διέπρεψε εκεί οικονομικά. Σύνοψη: Η φωτογραφία του 1910 είναι ένα αρχοντικό πορτρέτο. Δεν δείχνει απλώς πέντε εύπορες γυναίκες, αλλά αποτυπώνει την αστικοποίηση των Ελλήνων του Πόντου, την γέφυρα ανάμεσα στην παράδοση και τον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό, καθώς και την ιστορική διαδρομή των Σταυριωτών από τα βουνά της Χαλδίας στα μεταλλεία της Υοζγάτης.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
