Ο δάσκαλος Γεώργιος Χαριτίδης και μετέπειτα πρωθιερέας παπα Χαρίτοφ απο το Καράουργαν του Κάρς στην Μεγάλη Βρύση του νομού Κιλκίς
Ο Γεώργιος Χαριτίδης (Παπα - Χαρίτοφ) όρθιος σαν δάσκαλος στο Καύκασο. Περίπου το 1896 βγαλμένη, πριν χειροτονηθεί παπάς. Συλλογή Χάρη Κωνσταντίνου - Χρονική κάλυψη 1895 -1900
Η ιστορική αυτή φωτογραφία αποτελεί ένα εξαιρετικό τεκμήριο της πνευματικής και κοινωνικής ζωής του Ποντιακού Ελληνισμού στον Καύκασο στα τέλη του 19ου αιώνα:
• Ο Γεώργιος Χαριτίδης (Παπα-Χαρίτοφ): Δεσπόζει όρθιος στα αριστερά, με επιβλητική παρουσία και ευρωπαϊκή δασκαλική ενδυμασία (κουμπωτό σακάκι, γραβάτα). Το χέρι του που ακουμπά σε ένα βιβλίο συμβολίζει την ιδιότητά του ως παιδαγωγού και την αφοσίωσή του στα γράμματα, λίγο πριν περάσει στον ιερατικό βίο.
• Η Σύνθεση και τα Σύμβολα: Η παρουσία του καθιστού ιερέα στο κέντρο και του ανδρός που κάθεται χαμηλά κρατώντας περγαμηνή/έγγραφο δημιουργεί μια τριγωνική σύνθεση. Τα βιβλία και τα έγγραφα αναδεικνύουν τη μεγάλη σημασία που έδιναν οι Πόντιοι της διασποράς στην παιδεία, τη θρησκεία και τη διατήρηση της εθνικής τους ταυτότητας.
• Η Αισθητική του Φωτογραφείου: Το σκηνικό με τις κλασικές κολώνες στο φόντο, το τραπέζι με το βελούδινο τραπεζομάντηλο και ο προσεγμένος δανεικός επιχρωματισμός προσδίδουν στην εικόνα μια αίσθηση αρχοντιάς και σοβαρότητας.
Ο Ελληνισμός του Πόντου στη Ρωσία. Η παρουσία των Ποντίων στα εδάφη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και του Καυκάσου υπήρξε μακραίωνη, αλλά εντάθηκε δραματικά κατά τον 19ο αιώνα. Οι αλλεπάλληλοι Ρωσοτουρκικοί πόλεμοι, οι διώξεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η αναζήτηση ασφάλειας ώθησαν κύματα Ποντίων να μεταναστεύσουν προς τη Νότια Ρωσία, την Κριμαία και την περιοχή του Καυκάσου (όπως το Καρς, το Βατούμ και η Τιφλίδα). Εκεί, οι Πόντιοι ρίζωσαν γρήγορα, δημιουργώντας ανθηρές κοινότητες. Διακρίθηκαν ως γεωργοί, έμποροι, επιστήμονες, αλλά κυρίως ως θεματοφύλακες της παιδείας και της Ορθοδοξίας. Ίδρυσαν ελληνικά σχολεία, ναούς και ευαγή ιδρύματα, διατηρώντας ακέραια την ποντιακή διάλεκτο, τα έθιμα και την εθνική τους συνείδηση.
Παρά τις μετέπειτα πολιτικές αναταράξεις, τις εκτοπίσεις της σταλινικής περιόδου και τις αντιξοότητες, ο Ελληνισμός του Πόντου στη Ρωσία αποτέλεσε έναν ισχυρό πνευματικό και οικονομικό φάρο, διατηρώντας ζωντανούς τους δεσμούς του με την προγονική εστία μέχρι τον τελικό επαναπατρισμό.
Ο Παπάς Γεώργιος Χαριτίδης (Παπα - Χαρίτοφ) με τους συναδέλφους του, δασκάλους και τους μαθητές του στο Καράοργαν του Καρς Καυκάσου το 1914 -1915. Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποτελεί μια φυσική συνέχεια της προηγούμενης, προσφέροντας μια συγκινητική μαρτυρία για την εξέλιξη του Γεωργίου Χαριτίδη και το εκπαιδευτικό/πνευματικό του έργο εν μέσω μιας ταραγμένης ιστορικής περιόδου. Η εγκατάσταση των Ελληνοποντίων του Κυβερνείου Κάρς στην Ελλάδα κατά νομούς
• Η Εξέλιξη του Προσώπου (Από Δάσκαλος, Ιερέας): Σε αυτή την εικόνα, ο Γεώργιος Χαριτίδης απεικονίζεται πλέον χειροτονημένος ιερέας (με το ράσο, το καπέλο (περίεργο κάλυμμα κεφαλής για ιερέα, θα περιμέναμε να δούμε ένα καλυμμαύχι, και τέλος τον στηθιαίο σταυρό του πνευματικού του οφικίου ως πρωθιερέως δηλαδή πρωτοπρεσβύτερου). Βρίσκεται στο κέντρο της σύνθεσης, πλαισιωμένος από συναδέλφους του δασκάλους (με δυτική και ρωσική ενδυμασία της εποχής), υπογραμμίζοντας τον διπλό του ρόλο ως πνευματικού και εκπαιδευτικού ηγέτη της κοινότητας.
• Τα Βιβλία ως Σύμβολο Φωτισμού: Σχεδόν όλα τα παιδιά (τόσο τα καθιστά στο έδαφος όσο και αυτά στις πίσω σειρές) κρατούν επιδεικτικά τα βιβλία ή τα τετράδιά τους. Αυτή η λεπτομέρεια δεν είναι τυχαία· εκφράζει την υπερηφάνεια της ποντιακής οικογένειας για τη μόρφωση των παιδιών της και την προσήλωση του Ελληνισμού του Καρς στη διατήρηση της ελληνικής παιδείας και γλώσσας. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
• Η Τοπική Κοινωνία & η Ενδυμασία: Η αμφίεση των μαθητών αντικατοπτρίζει τις συνθήκες του Καυκάσου—κουμπωτά σακάκια, παραδοσιακές ρωσικές/καυκασιανές μπλούζες (ρουμπάσκες) και ζεστά υφάσματα. Διακρίνεται επίσης μια νεαρή κοπέλα με μαντήλα στα δεξιά, αναδεικνύοντας ότι η εκπαίδευση αφορούσε και τα δύο φύλα.
• Το Ιστορικό Πλαίσιο (1914–1915): Η φωτογραφία τραβήχτηκε στο Καράουργαν (περιοχή μεθοριακή και στρατηγικής σημασίας στο Καρς) ακριβώς κατά την έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η ηρεμία, η σοβαρότητα και η τάξη που εκπέμπουν τα πρόσωπα των παιδιών και των δασκάλων έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη δίνη των πολεμικών γεγονότων που σάρωναν τότε τον Καύκασο.
Σύνοψη: Πρόκειται για ένα ανεκτίμητο τεκμήριο που αποτυπώνει το ζωντανό πνεύμα του Ελληνισμού του Καρς, όπου η Εκκλησία και το Σχολείο βάδιζαν χέρι-χέρι για να κρατήσουν όρθια την εθνική συνείδηση των παιδιών λίγο πριν από τους μεγάλους ξεριζωμούς. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Σημαντικές πληροφορίες μπορείτε να αντλήσετε στο βιβλίο: Το Καράουργαν του Κάρς και η ζωή μου, του συγγραφέα κ Θεοχάρη Κ. Χάρη (εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη), συγκεκριμένα, ο συγγραφέας μιλάει για τους Έλληνες του χωριού του Καράουργαν του Καρς, για τα άλλα χωριά του Καρς, για την παιδεία και την αλληλεγγύη των Ποντίων του Καυκάσου, για τις ασχολίες των κατοίκων της μακρινής πατρίδας του, για τον τόπο διαμονής και δράσης του παπα - Χαρίτοφ, για την εκπληκτική πρόοδο των συγχωριανών του, για τα γεγονότα του πολέμου 1914 - 1918 στην περιοχή των συνόρων, όπου βρισκόταν το Καράουργαν, γεγονότα που περιγράφονται με θαυμαστή ζωντάνια, για την Ρωσική Επανάσταση του 1917 και τις συνέπειές της στον τόπο, για τη συμπεριφορά των Αρμενίων συντοπιτών του απέναντι στους Έλληνες, για το αδιέξοδο που δημιουργήθηκε, για τον αναγκαστικό ξεριζωμό των Ποντοκαυκασίων, για τη μετανάστευση των προσφύγων του Καράουργαν στην Ελλάδα και την εγκατάστασή τους στη Μεγάλη Βρύση του Κιλκίς και για τη ζωή και τη δράση των συγχωριανών του, με κεφαλή τον παπα-Χαρίτοφ στη νέα πατρίδα κλπ. Το χωριό Μεγάλη Βρύση (Αρμουτσή) - Προσφυγικά χωριά του νομού Κιλκίς
Στο χωριό Μεγάλη Βρύση του νομού Κιλκίς το οποίο παλιότερα ονομαζόταν Αρμουτσή οι κάτοικοι του ήταν απόγονοι Πόντιων προσφύγων από τις περιοχές του Καυκάσου και της Ανατολικής Θράκης και συγκεκριμένα από το χωριό Καράουργαν της περιοχής Σαρικαμίς του Καρς όπου μετακινήθηκαν το 1878-1882 από το Χοτάρ της Σεβάστειας στο οποίο είχαν πάει γύρω στο 1840 και από το χωριό Σιμικλή της Αργυρούπολης του Πόντου. Στο χωριό υπάρχει μνημείο πεσόντων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης και προτομή του Πρωθιερέα του Καρς Γεώργιου Χαριτίδη ή παπα-Χαρίτοφ που γεννήθηκε στο Καράουργαν και απεβίωσε στη Μεγάλη Βρύση.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
