Η μικρή καμπάνα του Ιερού Ναού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Χριστού απο το Κάρς στην Καλαμαριά
Η φωτογραφία αυτή παρουσιασμένη τόσο στην πρωτότυπη ασπρόμαυρη μορφή της όσο και σε επιχρωματισμένη εκδοχή, αποτελεί ένα ιδιαίτερα συγκινητικό και ιστορικής σημασίας τεκμήριο.
• Η σύνθεση και το πρόσωπο: Στο κέντρο απεικονίζεται η νεαρή τότε Ευσεβεία Μαυρίδου, μετέπειτα σύζυγος του δωρητή της φωτογραφίας αρχείου. Η στάση της είναι ήρεμη, χαμογελαστή και ακουμπά με οικειότητα πάνω στην στιβαρή, ορειχάλκινη καμπάνα. Η καμπάνα του Κάρς στην Ιερά Μητρόπολη Πολυανής και Κιλκισίου. Μαρτυρίες - ντουκουμέντα - φωτογραφίες
• Η καμπάνα ως κειμήλιο: Η ίδια η καμπάνα ξεχωρίζει για την πλούσια διακόσμησή της, τις ανάγλυφες παραστάσεις αγίων και τις επιγραφές που φέρει. Δεν πρόκειται για ένα απλό αντικείμενο, αλλά για ένα «ζωντανό» κειμήλιο μνήμης που μεταφέρθηκε με τεράστιες δυσκολίες από το Κάρς κατά την περίοδο του πολέμου και τον ξεριζωμό.
• Το περιβάλλον: Το τοπίο της Καλαμαριάς γύρω στο 1950, με τον χωμάτινο δρόμο και τα λιτά κτίσματα στο φόντο, υπογραμμίζει τις συνθήκες της μεταπολεμικής προσφυγικής πραγματικότητας, όπου τα ιερά αυτά κειμήλια παρέμεναν ο συνδετικός κρίκος των ανθρώπων με τις χαμένες πατρίδες.
Η Ιστορία της Καμπάνας: Από το Καρς στο Κιλκίς. Η ιστορία της καμπάνας του Ιερού Ναού Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Καρς του Πόντου συμπυκνώνει την οδύσσεια και την πίστη του ποντιακού ελληνισμού.
Η Δημιουργία και η Ζωή στο Καρς - Κατασκευασμένη στην Ρωσία κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, η βαρύτιμη καμπάνα τοποθετήθηκε στον περικαλλή ναό της Μεταμορφώσεως στο Καρς. Για δεκαετίες, ο βαθύς και επιβλητικός της ήχος ρυθμίζει τη λατρευτική και κοινωνική ζωή της ελληνικής κοινότητας της περιοχής.
Ο Ξεριζωμός και η Διάσωση. Με την βίαιη αποχώρηση των ελληνικών πληθυσμών από την περιοχή του Καρς το 1920, οι πρόσφυγες, μέσα στην δίνη της φυγής και παρά τις αφάνταστες δυσκολίες, αρνήθηκαν να αφήσουν τα ιερά τους κειμήλια πίσω. Με συντονισμένες προσπάθειες, κατάφεραν να ξεκρεμάσουν την ογκώδη καμπάνα και να τη μεταφέρουν, μαζί με εικόνες και άλλα σκεύη, στα πλοία της προσφυγιάς προς την Ελλάδα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου 
Η Διαδρομή στην Ελλάδα και η Κατάληξη στη Καλαμαριά. Φτάνοντας στην Ελλάδα, πολλά από τα κειμήλια του Καρς φυλάχθηκαν προσωρινά σε προσφυγικούς καταυλισμούς και αποθήκες στην Καλαμαριά και τη Θεσσαλονίκη, όπως αποτυπώνεται και στη σχετική φωτογραφία του 1950. Η ανέγερση του Ιερού Ναού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στην Καλαμαριά ξεκίνησε το 1930 με χρηματική δωρεά των αδελφών Χρήστου Σταματόπουλου και Ελένης Σταματοπούλου - Κομητοπούλου και την αφιλοκερδή εργασία του μηχανικού Δ. Φυλλίζη. Ο γλύπτης Ευάγγελος Κεσίδης φιλοτέχνησε την προτομή του Χρήστου Σταματόπουλου που βρίσκεται στον χώρο. Ο ναός αφιερώθηκε στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος σε ανάμνηση του ομώνυμου ναού που εγκατέλειψαν οι Πόντιοι του Καρς. Η καμπάνα του ναού είχε έλθει στην Καλαμαριά από την εκκλησία στο Καρς και λειτουργούσε ως σημείο σύνδεσης της παλιάς και της καινούργιας πατρίδας των προσφύγων. Στον αύλειο χώρο του ναού έχουν τοποθετηθεί προτομές και αγάλματα κληρικών. Η κλασική και ταυτόχρονα ρεαλιστική προτομή του Μητροπολίτη Τραπεζούντος και μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χρύσανθου Φιλιππίδη, έργο του γλύπτη Ευθύμιου Καλεβρά βρίσκεται στον αύλειο χώρο, όπως και ο μπρούτζινος ανδριάντας του Μητροπολίτου Γερμανού Καραβαγγέλη, ένα γλυπτό, κι αυτό έργο του Καλεβρά, το οποίο τονίζει την σεβάσμια εικόνα του ιεράρχη καθώς και την αποστολή του. Ο Καλεβράς είναι αυτός που φιλοτέχνησε και την προτομή του πρώτου εφημέριου του ναού, του παπά Νικόλαου Οικονομίδη ο οποίος καταγόταν από τον Πόντο. Ορισμένες οικογένειες των Καυκάσιων Ποντίων εγκαταστάθηκαν οριστικά και στην περιοχή του Κιλκίς όπου μετέφεραν την Μεγάλη Καμπάνα του Κάρς μαζί τους την πνευματική τους κληρονομιά. Η καμπάνα δωρήθηκε και τοποθετήθηκε στον νέο Μητροπολιτικό Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Κιλκίς. Σήμερα, η καμπάνα αυτή δεν αποτελεί ένα λειτουργικό όργανο, αλλά ένα διαπεραστικό σύμβολο μνήμης. Κάθε της χτύπος θα μπορούσε να ενώνει το παρελθόν με το παρόν, θυμίζοντας τις ρίζες του Πόντου, την πίστη και την αντοχή των ανθρώπων που την διέσωσαν.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
