Το χωρίον Άγιος Αντώνιος (Λέλοβον) - Προσφυγικοί οικισμοί του νομού Κιλκίς
Το χωρίον Άγιος Αντώνιος (Λέλοβον) - Προσφυγικοί οικισμοί του νομού Κιλκίς
Ο οικισμός Λέλοβον βρίσκονταν 25,6 χλμ. βορειοανατολικά του Κιλκίς και 12,8 χλμ. βορειοανατολικά της Τερπύλλου, σε υψόμετρο 460 μέτρα. Παρά την ίδρυση της Βουλγαρικής εξαρχίας το 1870, οι κάτοικοι του Λελόβου παρέμειναν πιστοί στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Το 1879, με την εγκατάσταση του Βούλγαρου συνίτη-ουνίτη επισκόπου στο Κιλκίς, Νείλου Ισβόρωφ, οι κάτοικοι του χωριού ασπάστηκαν την Ουνία. Μετά το 1893, όταν ο νέος Βουλγαρουνίτης επίσκοπος Λάζαρος Μλαντένωφ προσχώρησε στη Βουλγαρική εξαρχία, οι Λελοβίτες προσχώρησαν σταδιακά και αυτοί στη Βουλγαρική εκκλησία (το 1905 οι Ουνίτες του Λελόβου ήταν 120 άτομα, ενώ το 1910 δεν υπήρχαν πλέον Ουνίτες στο χωριό). Η εκκλησία του οικισμού κτίστηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας (1870). Στην Απαρίθμηση το 1913, κατεγράφησαν 475 κάτοικοι (240 άνδρες και 235 γυναίκες). Το 1914 στον οικισμό κατοικούσαν Βουλγαρόφωνοι και Οθωμανοί, ενώ υπήρχε και ελληνική σχολή στοιχειώδους εκπαίδευσης.
Το 1919 γίνεται η σύσταση και αναγνώριση της κοινότητας Λελόβου (Άγιος Αντώνιος) με έδρα τον οικισμό Λέλοβον. Στην απογραφή πληθυσμού του 1920, κατεγράφησαν 127 άνδρες και 156 γυναίκες, σύνολο 283 κάτοικοι. Μετά τη Συνθήκη του Νεϊγύ το 1919 και το Πρωτόκολλο Πολίτη-Καρλώφ του 1924, οι Βούλγαροι κάτοικοί του αποχώρησαν στη Βουλγαρία. Μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης το 1923, Έλληνες πρόσφυγες ήρθαν στον οικισμό από τον Άγιο Αντώνιο του Πόντου (καθώς και από το Κιασάρ, το Παντζαρότ και το Πέπερεκ του Καρς), και η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων μέχρι το 1928 είχε εγκαταστήσει 60 οικογένειες προσφύγων (194 άτομα). Ήταν αμιγής προσφυγικός οικισμός. Το 1927 γίνεται η μετονομασία της κοινότητας και του οικισμού σε Άγιος Αντώνιος. Στην απογραφή του 1928, εκ των 265 κατοίκων, οι 130 ήταν πρόσφυγες που ήρθαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Στις 28 Ιανουαρίου 1928, η Ε.Α.Π. παρέδωσε στις 64 οικογένειες προσφύγων του οικισμού τα παραχωρητήρια των οικημάτων (μετά των οικοπέδων) που ήταν 45 τουρκικές ιδιοκτησίες και 19 βουλγαρικές. Οι πρόσφυγες προέρχονταν κυρίως από τον Πόντο και τον Καύκασο (κατά τον Παν. Τανιμανίδη κατάγονταν από την Κιόλε και την Ορντού του Πόντου).Σύμφωνα με το Ονομαστικό Ευρετήριο Αγροτών Προσφύγων, στον οικισμό καταγράφηκαν το 1928 100 δικαιούχοι αρχηγοί οικογενειών αγροτικώς εγκατεστημένων και μέλη αυτών δικαιούχοι αποζημιώσεως εξ ανταλλαγής (Αρ. 1302381-130480). Το 1934 η κοινότητα και ο οικισμός Άγιος Αντώνιος αποσπώνται από τον νομό Θεσσαλονίκης και υπάγονται στο νομό Κιλκίς (Φ.Ε.Κ. 341Α - 08/10/1934). Το 1965 μεταφέρεται η έδρα της κοινότητας από τον Άγιο Αντώνιο στον οικισμό Άγιος Μάρκος, ενώ το 1967 η κοινότητα του Αγίου Αντωνίου μετονομάζεται σε κοινότητα Αγίου Μάρκου.
Το 1997 ο οικισμός Αγίου Αντωνίου αποσπάται από την κοινότητα Αγίου Μάρκου (καταργείται) και προσαρτάται στο δήμο Κρουσσών (Φ.Ε.Κ. 244Α – 04/12/1997) ως Δημοτικό Διαμέρισμα Αγ. Μάρκου, ενώ το 2010 αποσπάται από το δήμο Κρουσσών (καταργείται) και προσαρτάται στο δήμο Κιλκίς (Φ.Ε.Κ. 87Α – 07/06/2010). Από το 2011, με το πρόγραμμα «Καλλικράτης», ανήκει στην Τοπική Κοινότητα Αγίου Μάρκου (μαζί με τον Άγιο Μάρκο) της Δημοτικής Ενότητας Κρουσσών του δήμου Κιλκίς. Τα προσφυγικά χωριά και οικισμοί του νομού Κιλκίς
Απογραφές: 265 κάτοικοι (1928), 416 (1940), 154 (1951), 218 (1961), 125 (1971), 117 (1981), 124 (1991), 149 (2001) και 101 (2011).
Άγιος Αντώνιος (Λέλοβον) - Πηγή: Λουκάς Π. Χριστοδούλου - Προσφυγικοί Οικισμοί ΕΑΠ στη Μακεδονία 1928.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
