Το χωρίον Άγιος Μάρκος (Πεΐκοβον) - Προσφυγικοί οικισμοί του νομού Κιλκίς
Το χωρίον Άγιος Μάρκος (Πεΐκοβον) - Προσφυγικοί οικισμοί του νομού Κιλκίς
Ο οικισμός Πεΐκοβον βρίσκονταν σε υψόμετρο 500 μ., στα όρια του νομού Κιλκίς με το νομό Σερρών. Είναι κτισμένος στις δυτικές πλαγιές του όρους Μαυροβούνι (τμήμα των Κρουσσίων Ορέων) και νοτιοδυτικά της λίμνης Κερκίνης. Απέχει 28 χλμ. βορειοανατολικά από την πόλη του Κιλκίς και 79 χλμ. βόρεια-βορειοδυτικά από τη Θεσσαλονίκη. Στην Απαρίθμηση το 1913, κατεγράφησαν 734 κάτοικοι (333 άνδρες και 401 γυναίκες). Το 1914 εγκαταστάθηκαν στον οικισμό, όπου υπήρχαν και Οθωμανοί, 29 οικογένειες προσφύγων (105 άτομα) από τη Βιζύη της Θράκης, ενώ υπήρχε οθωμανική σχολή στοιχειώδους εκπαίδευσης. Αργότερα ίδρυσαν και ελληνική σχολή στοιχειώδους εκπαίδευσης. Ως συνοικισμός αναγνωρίστηκε το Πεΐκοβο το 1919 και προσαρτήθηκε στην κοινότητα Λελόβου (Άγιος Αντώνιος). Στην απογραφή πληθυσμού του 1920, κατεγράφησαν 168 άνδρες και 161 γυναίκες, σύνολο 329 κάτοικοι. Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους και την Ανταλλαγή πληθυσμών το 1923, η Γ.Δ.Ε.Μ.-Ε.Α.Π. εγκατέστησε πρόσφυγες στα οικήματα των μουσουλμάνων που αναχώρησαν για την Τουρκία, έτσι ώστε το 1928 να είναι εγκατεστημένες 60 οικογένειες προσφύγων (194 άτομα). Ήταν αμιγής προσφυγικός οικισμός. Το 1926 ο οικισμός Πεΐκοβο μετονομάστηκε σε Άγιος Μάρκος. Στις 4 Φεβρουαρίου 1928, η Ε.Α.Π. παρέδωσε στις 60 προσφυγικές οικογένειες του οικισμού τα παραχωρητήρια των οικημάτων (μετά των οικοπέδων) που ήταν τουρκικές ιδιοκτησίες. Όλοι οι πρόσφυγες προέρχονταν από τον Πόντο (κυρίως από τη Ματσούκα, την Κρώμνη και την Ορντού). Στην απογραφή του 1928, εκ των 219 κατοίκων, οι 218 ήταν πρόσφυγες που ήρθαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Σύμφωνα με το Ονομαστικό Ευρετήριο Αγροτών Προσφύγων, στον οικισμό καταγράφηκαν το 1928 80 δικαιούχοι αρχηγοί οικογενειών αγροτικώς εγκατεστημένων και μέλη αυτών δικαιούχοι αποζημιώσεως εξ ανταλλαγής (Αρ. 130481-130560). Το 1934 ο οικισμός Άγιος Μάρκος αποσπάται από το νομό Θεσσαλονίκης και υπάγεται στο νομό Κιλκίς (Φ.Ε.Κ. 341Α - 08/10/1934), ενώ το 1965 ορίζεται έδρα της κοινότητας Αγίου Αντωνίου. Το 1997 ο οικισμός Άγιος Μάρκος αποσπάται από την κοινότητα Αγ. Μάρκου (καταργείται) και υπάγεται στο δήμο Κρουσσών (Φ.Ε.Κ. 244Α – 04/12/1997) ως Τοπικό Διαμέρισμα Αγ. Μάρκου, ενώ το 2010 αποσπάται από το δήμο Κρουσσών (καταργείται) και υπάγεται στο δήμο Κιλκίς (Φ.Ε.Κ. 87Α - 07/06/2010). Τα προσφυγικά χωριά και οικισμοί του νομού Κιλκίς
Στον οικισμό αναβιώνει το έθιμο των «Μωμόγερων» ή στα Ποντιακά «Τα Μωμο'έρια» για τον ερχομό της νέας χρονιάς. Από το 2011, σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης», (μαζί με τον Άγιο Αντώνιο) αποτελούν την Τοπική Κοινότητα Αγίου Μάρκου που ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Κρουσσών του δήμου Κιλκίς, στην Περιφερειακή Ενότητα Κιλκίς.
Απογραφές: 219 κάτοικοι (1928), 441 (1940), 303 (1951), 326 (1961), 215 (1971), 123 κάτοικοι (1981), 119 (1991) και 68 (2011).
Άγιος Μάρκος (Πεΐκοβον) - Πηγή: Λουκάς Π. Χριστοδούλου - Προσφυγικοί Οικισμοί ΕΑΠ στη Μακεδονία 1928.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
