«Εγκώμιον εις τον Άγιον Ιερομάρτυρα Φωκάν» τον εκ της Σινώπης του Πόντου, του Αγίου Αστερίου Αμασείας, όπως παρατίθεται στην Patrologia Graeca

«Εγκώμιον εις τον Άγιον Ιερομάρτυρα Φωκάν» τον εκ της Σινώπης του Πόντου, του Αγίου Αστερίου Αμασείας, όπως παρατίθεται στην Patrologia Graeca (P.G. vol. 40, col. 300–313):

Απο την Ιερά Μονή των Ιβήρων αιτήθηκα και έλαβα το 2024  μεταξύ άλλων και τούτο το θαυμάσιο εγκώμιο του Αγίου Ιερομάρτυρος Φωκά του εκ της Σινώπης του Πόντου στην πρωτότυπη του μορφή έτσι όπως αναφέρεται απο τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη στον Μέγα Συναξαριστή. Θέλω να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στο ηγουμενοσυμβούλιο της Ιερά Μονής των Ιβήρων καθώς και στον σεβαστό της ηγούμενο πανοσιολογιότατο αρχιμανδρίτη π. Ναθαναήλ για την ευλογία αυτή καθώς και για την άμεση ανταπόκριση στο αίτημα μου. Παρακάτω παραθέτω το εγκώμιον απο την πρωτότυπη πηγή (εκ του παπύρου) και στην συνέχεια σε μια πιο συνοπτική απόδοση).  Αγιολόγιον Πόντου (Άγιοι και Μάρτυρες στον Πόντο καθώς και λαογραφικά θέματα γύρω απο την Εκκλησία και τους Αγίους)

Εγκώμιον εις τον Άγιον Ιερομάρτυρα Φωκάν [PG 40, col. 300] εκ του πρωτοτύπου: 
Καλή και συμφέρουσα τοις ασκουμένοις τα σπουδαία, των αγίων η μνήμη. Ου γαρ λόγω παιδεύει μόνον τους επιθυμούντας αρετής και ευσεβείας, αλλά και τας πράξεις των βεβιωκότων ορθώς εναργείς διδασκάλους προτίθησι. Διό και ο Κύριος ημών, τας των αρίστων κατορθωμάτων υποθήκας διδάσκων, φησίν· «Ός δ’ αν ποιήση και διδάξη, ούτος μέγας κληθήσεται»· και αλλαχού· «Λαμψάτω το φως υμών έμπροσθεν των ανθρώπων, όπως ίδωσι τα καλά έργα, και δοξάσωσι τον Πατέρα υμών τον εν τοις ουρανοίς». Η γαρ λογική παίδευσις, της πρακτικής ενεργείας ήττων και ασθενεστέρα διδάσκαλος· και όση της ακοής την όψιν ακριβεστέραν είναι φαμεν, τοσούτω διομολόγηται του λόγου την πράξιν κρατείν. Ούτω τας επιστήμας μανθάνομεν· ούτω τας τέχνας εκπαιδευόμεθα, λόγω πρότερον πρός την μάθησιν εναγόμενοι, είτα χειρί και πείρα την αμφιδέξιον κρατύνοντες. Και πολλά μέν ο γεωμέτρης, περί την βίβλον καμών, και πληρωθείς παρά του διδασκάλου την ακοήν, ουκ άλλως καταλήψεται των ποικίλων σχημάτων την δύναμιν, αν μή καταμάθη τά κέντρα, και τας γραμμάς, και τους κύκλους επί του πίνακος. Ού μέντοι ουδέ τον αστρονομίας επιθυμήσαντα, ο λόγος μόνον παιδεύει ο σπουδαζόμενος, αν μή την σφαίραν αυτώ περιδινήσας επιστημόνως ο παιδευτής, τοις οφθαλμοίς παραδώ του πόλου την κίνησιν. Και ο ιατρός δέ, πολλά τώ Ἱπποκράτει καμών και τοις άλλοις καθηγηταίς, ανεπιστήμων εστί θεραπευτής, πριν άν πρός τούς πολλούς βαδίσας αρρώστους, παρ’ αυτών μάθη τών νοσούντων τό θεραπεύειν. Ούτω δή και ημείς οι μαθηταί τών μαρτύρων, τάς πράξεις τών καρτερών ανδρών, πρός τής ομολογίας διδασκάλους ποιούμενοι, μανθάνομεν άχρι τών εσχάτων κινδύνων φυλάττειν ευσέβειαν, αυτάς τάς ιεράς θήκας αυτών καθάπερ στήλας προσβλέποντες, γράμμασι κεχαραγμένας, και δηλούσας ακριβώς τού μαρτυρίου τήν αγωγίαν.
[PG 40, col. 301]
Ώσπερ δέ οι πλησιάζοντες τή δρυΐ τή Μαμβρή, ή τώ σπηλαίω τώ διπλώ, όπερ Ἐφρώμ ο Χετταίος είς ταφήν τής Σάρρας απέδοτο, ένθα δή και αυτός σύν τοίς παισίν ο πατριάρχης απόκειται, ευθέως μετά τής θέας τών τόπων, εν τοίς λογισμοίς ανανέονται τήν φαντασίαν, και βλέπουσι τή διανοία τόν πιστόν πατριάρχην, τήν απαρχήν τής ευσεβείας, τήν εν εκείνω περιτομήν· λογίζονται δέ και πούς τής εκείνων ρίζης αποβλαστήσαντας, τόν Ἰσαάκ, τόν Ἰακώβ, και μετά τής μνήμης τών ανδρών, όλες τής επ’ αυτούς ιστορίας γίνονται θεαταί· ούτω κάγώ σήμερον τόν είς τόν σηκόν τού τρισμακαρίου Φωκά καταλαβών, είς τού τόπου πληρούμαι τής μνήμης πάντων τών επ’ αυτώ λεγομένων διηγημάτων· βλέπω τόν κηπουρόν τό επιτήδευμα, τόν άπλαστον τήν ψυχήν, τόν φιλόξενον, τόν τής παραλίας εξάμεσον, τόν τής μεσογείας ευεργέτην, τών αγίων τόν άγιον, και μάλα δεδοξασμένον διά Χριστόν ενδοξότερον.
Ιερός μέν γάρ και θεσπέσιος άπας ο τών γενναίων μαρτύρων κατάλογος, πάθεσιν υπέρ πάντων αποδούς χάριν, αξίαν δέ τήν υπέρ αίματος τώ Σωτήρι τών όλων αμοιβήν εκπληρώσας. Πλήν έν γε τούτοις, ου μία τών πάντων η δόξα, ουδέ πρός έν μέτρον ίσα τά γέρα τοίς όλοις αποκεκλήρωται· αλλά τό πρώτον και δεύτερον, ούδέ ό εν τοίς αγίοις εστίν κατάλογος. Αίτιον δέ οίμαι τούτου, τό λίαν ακριβωμένον τού κριτού και απρόσκλητον. Έφορά γάρ τάς τιμωριών μεγέθη, και καρτερίας ενστάσεις, και βασανίζων τά αγωνίσματα, τάς πρός αξίαν αμοιβές διανέμει τοίς αθληταίς. Και παράδοξον ουδέν, ει παρά Θεού ούτω τιμάται τό δίκαιον, όποτε και παρά ημίν στρατηγοί και αγωνοθέται ουκ ίσην γίνονται τοίς αριστεύσιν ή ταίς αγωνισταίς· αλλά δή εκάστω κατά τό μέτρον τού κατορθώματος, τάς δωρεάς αναλόγως επιψηφίζουσι.
[PG 40, col. 304]
Ταύτα δέ διήλθον, ίνα δείξω, ως ο σήμερον ημίν παρασχών τού συλλόγου τήν αφορμήν, τών εταίρων και συναγωνιστών εστι περιφανέστερος. Οι μέν γάρ άλλοι, ού δή πάντες παρά πάσι γνωρίζονται, ουδέ βεβοημένην έχουσι τήν ανδραγαθίαν· Φωκάν δέ ούδείς αγνοεί· αλλ’ ώσπερ ακτίς ή τού ηλίου πάσαν όρθω μόλις εφήπλωται, ούτω και τού μάρτυρος τούτου φήμη πάσαν ακοήν περιήχησε· και ίνα συνελών είπω, όσοι τόν Δεσπότην εγνώρισαν Χριστόν, ούτοι και τόν πιστόν δούλον εγνώρισαν· μάλλον δέ, ει δί κεί, τόν κοινόν πρός τούς άλλους εγκωμίων άμιλλα νος, τά εξαίρετα τού μάρτυρος διηγήματα υμείν τοίς φιλομάρτυσι διηγήσομαι.
Ήνγκε τοίνυν τόν άγιον άνδρα τούτον, τό μέγα Χριστιανών όφελος, η γείτων Σινώπη, πόλις αρχαία και γνώριμος, εύπορος καρτερών και φιλοσόφων ανδρών. Μή γάρ μοί τις λογιζέσθω νύν τό τής θρησκείας διάφορον, αλλ’ ει σπουδαίων όλως ανδρών τροφός και μήτηρ εδείχθη. Επιτήδευμα δέ αυτώ τού βίου, κήπου γεωργία και επιμέλεια, όνπερ αυτού που πρό τής πύλης τού άστεος επί τού στόματος τού Σαθρού κεκτημένος, ήσκει φιλοπόνως, έκ τούτου τοίς δεομένοις παραμυθίαν τού βίου. Ώνιγε δέ και τοίς ξένοις μετά προθυμίας τήν μικράν και πενιχράν εστίαν. Έσθ’ οικόν τε Τετάρτην, κοινά τά εδέσματα προείχε τεί εν τεί - και μέρος ήν Διός ή Σαραπινός, αλλά Σινωπέων. Τώ δέ χρόνω προελθόντος, τήν πολλήν αύραν ούτ’ αρίστην, από γάρ φιλοξενίας εξέρδανε τού ζωοποιού θανάτου τήν πρόφασιν· όθεν δέ και όπως, μικρόν αναλαβόντος ακούσατε.
[PG 40, col. 305]
Τού λόγου τής ευσεβείας ημών καταγγελλόντος, και τού θεσπεσίου κηρύγματος πρός πάσαν ακοήν εξελθόντος, γνωρίζοντος δέ Χριστόν και τά εκείνου μυστήρια, ερράγησαν έθνη, κατά τόν Ψαλμωδόν, και οι βασιλείς και άρχοντες συνήχθησαν κατά τού αυτού· και οί τής πλάνης λαοί ωργίζοντο, τού Ἰησού βασιλεύοντος. Εξηρείτο δέ πάς Χριστιανός, ως κακούργος, και ο εγγύς εκολάζετο, και ο μακράν ανιχνεύετο. Διό Φωκάν, όστε η ευτέλεια τού επιτηδεύματος, και δικηπουρός έκρυψεν· αλλά και αυτός, ως γνήσιος μάλιστα τού Χριστού μύστης, εμνησθή. Και δή και ήλθον επ’ αυτόν οι τού δυστηνού ποδός βίου και ρέοντος κελευσθέντες απαγαγείν αυτόν άκριτον, αναισχυντήσαν. Και γάρ ήν τό έγκλημα τοιούτον, βλάσφημα τή φωνή ό δράσας καθωμολόγει· και μηδενός ερωτώντος, έργοις εδείκνυε· πυνθανομένου δέ, περιχαρώς εξήδε.
Έλθοντες γούν οί τής εκείνου τιμωρίας δήμιοι, και τής ημετέρας εορτής αιτίαν, παρ’ αυτώ τώ ζητουμένω κατέλυσαν, ούτε γινώσκοντες, ούτε μή γιγνωσκόμενοι. Εν απορρήτω δέ τέως είχον τής επιδημίας τήν πρόφασιν, ίνα πρότερον εκδιδαχθέντες παρά τών έξω τής πόλεως, τίς ο Φωκάς, και πού διάγων, αθρόον επιστάντες συλλάβωσιν, ως οί Εβραίοι ποτε εν τώ κήπω μετά Ἰούδα τόν Κύριον. Ελελήθεσαν δέ είσω δικτύων τήν θήραν έχοντες, οί κύνες τόν αρνείον, οί λύκοι τόν αμνόν, τήν περιστεράν οί αρπακτικοί και γαμψώνυχες· καθώς δέ ο προφήτης Ἠσαΐας φησί· Συνανεπαύετο ταίς παρδάλεσιν ο έριφος, και τοίς λύκοις ο αρνειός συνεβόσκετο, και οί λέοντες άμα τώ μόσχω κοινήν είχον τήν δίαιταν. Επειδή δέ, οία φιλεΐ γίνεσθαι, η τράπεζα και συνήθεια τό θαρρείν αλλήλοις παρέσχον, διεπυνθάνετο παρ’ αυτών ο μάρτυς, τίνες είεν, και τίνος χάριν τήν αυτού πόλιν κατέλαβον. Οι δέ τήν πρόθυμον δεξίωσιν και φιλοξενίαν τού ανδρός αιδεσθέντες, μηδενί τε τά λεχθησόμενα εξειπείν παραγγείλαντες, εγνώρισαν αυτώ τό απόρρητον, και τής επιβουλής εξαγορεύουσι δράμα, ότι Φωκάν επί τιμωρία ζητούσι λαβείν.
Ὁ δέ πρός τήν φιλοξενίαν, και ταύτην ηξίου τήν ευεργεσίαν προσθείναι, συλλαβείν αυτούς είς τήν θήραν τού ζητουμένου.
[PG 40, col. 308]
Ακούσας δή ο τού Κυρίου θεράπων, και ατρέπτω τή ψυχή τόν λόγον δεξάμενος, ού ταπεινόν τι και αγεννές έπαθεν, ή εφθέγξατο· ούδέ αποδιλιάσας τόν κίνδυνον, φυγεΐν εβουλεύσατο· και ταύτα, πολλήν έχων και άνετον αποδιδράσκειν τήν εξουσίαν· ότι μήτε δήλος ήν έτι αυτός ών, ο παρ’ εκείνων επιζητούμενος· αλλά πάνναντίον έπραξε, ανδρισθείς μάλλον, και ουχί φεύγειν περιηρημένος. Αμέλει πρός τήν αξίωσιν έφησεν· «Κἀγώ, φησίν, όμενίστη τό προκείμενον συλλήψομαι. Γινώσκω γάρ τόν άνδρα, και ραδίως αναζητήσας ευρήσω· ουκ είς μακράν δέ τούτον, αλλά είς τήν επιούσαν και αυτούς υμίν επειξείω· μόνον υμείς επί τής πενιχράς ταύτης καταγωγής αναπαύσασθε». Ούτοι βεβαίαν αυτούς εγγυησάμενος τήν υπόσχεσιν, πράγμασιν εαυτόν κατεμέριζε θυσίαις, τή τε δεξιώσει τών εαυτού φανών, και τή ετοιμασία τού τάφου. Ευτρεπίσας δέ τά τε βρώματα και τά περί ταφήν αναγκαία, προσελθών αυτούς τή συνεπαία, «Επιμελώς υμίν, έφη, τόν Φωκάν ανεσήτησα· και έτοιμον ήδη τό θήραμα· καί εί δοκεί, συλληφθήτω».
Τών δέ ειπόντων εκ περιχαρείας· «Καί πού ο άνηρ; Ω πέρρε, φησίν, αλλά μεθ’ υμών· αυτός γάρ είμ’ ούτος εγώ». Και χρήσασθε τώ πράγματι, και πληρώσατε τόν τής αποστολίας και τού πόνου σκοπόν.
Έπλάγησαν τάς ψυχάς οί άνθρωποι, και πρός τήν ακοήν απεπάγησαν, τούς άλαις και τήν τράπεζαν αιδεσθέντες, και τόν εν πενία φιλότιμον εστιάτορα. Ὁ δέ και έτι παρεκάλει πρός τήν τόλμαν τής ανακρίσεως, και μηδέν πρός ολίγον δισταζειν επεκέλευτο, λέγων, «ώς ούχ’ εκείνων χειρός ο φόνος, αλλά τών προσταξάντων η επιχείρησις». Έπειθεν, έπαθεν, και τήν κεφαλήν αποτμηθείς, ιερείον τώ Θεώ κεχαρισμένον προσήχθη.
[PG 40, col. 309]
Στύλος και έρεισμα τών θείων τής οικουμένης Εκκλησιών, είς εκείνου μέχρι τού νύν τούτον έχομεν, άνθρωποι· και μαρτύρων εστίν ούτος περιφανέστατος, εν τοίς αρίστοις έχων αυτός τά πρωτεύει. Ούτος έλκεται πανδημεί πάντας πρός τό εαυτού καταγώγιον, και πλήρεις αί λεωφόροι τών αφ’ εκάστης χώρας πρός τόν τόπον επειγομένων είς προσευχής. Έστι μέν ούν ο μεγαλοπρεπής εκείνος ναός, ός και τό ιερόν έχειν τού μάρτυρος σκληρώθη σώμα, θλιβομένων άνεσις, κακουμένων ιατρείον, λιμωττόντων τράπεζα. Βαθυέστερον γάρ πρέπον Φωκάς νύν τεί λευκήσας, ήπερ εν Αιγύπτω ο Ἰωσήφ τά πρότερον. Εκείνος μέν γάρ αργυρίου τόν σίτον διένειμε· ούτος δέ προίκα τοίς δεομένοις χαρίζεται. Ούτω πτωχών και αλητευόντων φύλα προστρέχει τεί τής Σινώπης Ἰσθμώ, καθάπερ τινί κοινώ ταμιείω. Αλλ’ εκεί μέν ούτως. Εί δέ που και αλλαχού διά μικρών λειψάνων, οίον αποικίαν τινά μητροπόλεως ο μάρτυς εαυτώ κατεστήσατο, θαυμαστός και ούτος ο τόπος, και πάσι Χριστιανοίς περισπούδαστος· ώσπερ δή ούτος ο παρ’ ημίν χώρος, καταγώγιον εορταζόντων εστί. Τίμιος γάρ εναντίον τού Κυρίου ο θάνατος τών οσίων αυτού· και πολλαχού μερισθέντα τά λείψανα, ολόκληρον πανταχού τώ τρισμακαρίω σώζει τήν ευφημίαν.
Ούτω γούν και κατά τήν βασιλεύουσαν πόλιν, τήν κορυφήν Ἰταλίας, και βασιλίδα τού κόσμου, έστι τώ μάρτυρι δορυφορία πάνδημος και τιμή, οίκός τε περιφανής, ησκημένος είς κάλλος. Ούχ ήττον δέ Ῥωμαίοι τόν Φωκάν θεραπεύουσιν, ή Πέτρον και Παύλον. Διό και, ως λόγος διδάσκει, τήν κεφαλήν τού μάρτυρος εσπουδασμένως ζητήσαντες, Αντίστροφον τής μιαράς Ἡρωδιάδος δόμενοι γνώμην. Ἡ μέν γάρ, αίματος Ἐμβάλισα, δικαίου κεφαλήν τιμίαν είς ύβριν εζήτησεν· οί δέ, τιμής χάριν και ωφελείας τής εαυτών, μαρτυρικήν αξίως κεφαλήν περιεποιήσαντο.
[PG 40, col. 312]
Ναύται δέ και πλατήρες οί πανταχού, ούχ οί τόν Εύξεινον διαπλέοντες Πόντον, αλλά και οί τόν Ἀδρίαν τέμνοντες, και υπέρ Αιγαίον φερόμενοι, και όσοι τόν Ὠκεανόν πλέουσι τόν Ἑσπέριον, και τοίς Ἑῴοις κόλποις ενθαλαττεύουσι, τάς συνήθεις κελεύσματα είς τού πλού τόν πόνον προσαναπαύουσιν, είς καινήν τού μάρτυρος μετέβαλον ευφημίαν· και διά γλώσσης εστίν όλως ο Φωκάς αυτοίς, υμνούμενος· επεί και εναργή παρέχει τής βοηθείας τά σύμβολα. Πολλάκις μέν γάρ ώφθη, νύν μέν νυκτώρ προσαγόμενος χειρώνος διεγείρων τόν κυβερνήτην, τώ πηδαλίω επαναστάζουσα· Ώστε δέ πάλιν τώς κάλως διατείνον, και τής όθόνης επιμελούμενος, και από τής πρώρας προοστεύων τά βράχη. Όθεν και νόμος εγένετο ναύταις, Φωκάν έχειν συνεστιάτορα. Και επειδή τόν νύν ασώματον, σύσσιτον είναι και κοινωνόν τραπέζης, αμήχανον· μάθετε πώς άρα φιλευσεβής λογισμός εσοφίσατο τό αδύνατον. Καθ’ εκάστην γάρ τήν ημέραν τήν τών όψων μερίδα πρός ἰσηλικρίαν τών εσθιόντων αποκληρούσθαι τώ μάρτυρι· Ταύτην δέ τις τών δαιτυμόνων εξωνούμενος, τό αργύριον κατατίθεται, και τεί υστεραία άλλος, και άλλως έτερος· και ούτος ο κλήρος είς αγορασίαν περιιών άπαντας, δίδωσι καθ’ ημέραν τής μερίδος τόν όγνητήν. Επειδάν δέ δρόμος αυτούς υποδέξηται, και είς γήν αφίκωνται, μερίζεται τό αργύριον τοίς πτωχοίς· ταύτη η μερίς τού Φωκά, πενήτων ευεργεσία.
[PG 40, col. 313]
Τεθήπασι τούτον και βασιλείς τόν καρτερικώτατον και φιλόθεον, και φιλοτίμοις κειμηλίοις κατακοσμούσι τού περιβλέπτου πένητος τόν ναόν, φιλονεκοίσι δέ οί επιγινόμενοι τούς πρεσβυτέρους υπερβαλέσθαι. Και ούπω θαυμαστόν ει τής Ῥωμαίων ηγεμονίας άνδρες φιλευσεβείζει θεσμοίς και νόμοις σύντροφοι, ούτως ευλαβώς έχουσι περί τόν θεράποντα τού Χριστού, όποτε και είς βαρβάρους έφθη τό θαύμα· και πάντες οί αγριώτατοι Σκύθαι, όσοι δή τήν αντιπέρας τού Εὐξείνου Πόντου ήπειρον νέμονται, Μαιώτιδος Λίμνης, και ποταμού Τανάϊδος πρόσοικοι όσοι τε τόν Βόσπορον οικούσι, και άχρι Φάσιδος ποταμού παρατείνονται, πάντες ούτοι δορυφορούσι τώ κηπουρώ· τοίς δέ πάσιν έθεσι και επιτηδεύμασι διεστώτες ημών, είς τούτο μόνον όμογνώμονες γίνονται, τήν αγριότητα τών τρόπων υπό τής αληθείας εξημερούμενοι. Είς γούν άρχων και βασιλεύς εκείθεν τόν στέφανον τής κεφαλής αποθέμενος, χρυσώ και ανθέσει λίθων περιλαμπόμενον, και τόν θώρακα τόν πολεμικόν αποδύς, όλως έχοντα πλούτου (αλαζονική γάρ και θρυπτομένη τών βαρβάρων η πανοπλία)· έπεμψεν αμφότερα αναθήματα, διά τού μάρτυρος τώ Θεώ, και δυνάμεως και αξιώματος καθηρώσας τάς αφορμάς. Πρόδηλον γάρ, ως ο μέν στέφανος τής βασιλείας ήν χαριστήριον, ο δέ θώραξ, τής κατά πολέμους ισχύος.
Τάς δέ συνεχώς επί τούτοις συμβαινούσας ευεργεσίας διά τών εν ονείρασιν όψεων, και διά τών θεραπειών, ών οι κάμνοντες απολαύουσι, πώς άν τις και διηγήσαιτο, αδύνατον καθεστώτας ταίς καθέκαστην ενεργείαις επαγαγείν τόν λόγον; Ημείς τοίνυν ενταύθα λήξαντες, δόξαν τώ Σωτήρι προσαγάγωμεν, ού δούλοι πιστοί τοσαύτης ηξιώθησαν χάριτος, ώστε πρός πάσαν χρείαν και περίστασιν, κατά τήν δοθείσαν αυταίς δωρεάν, τούς ομοδούλους ευεργετείν· και ταύτα μετά τήν ενθένδε άφιξιν, και τόν τού σώματος χωρισμόν· ών η μνήμη μετά τού έργου καθ’ ημέραν διατρέχει πόλεις και κώμας, πανταχού τόν ευεργέτην κηρύσσουσα Κύριον· ώ πρέπει πάσα δόξα, τιμή και κράτος, και μεγαλοπρέπεια, νύν και είς τούς αιώνας τών αιώνων. Αμήν.

Ακολουθεί η απόδοση του Εγκωμίου στον Άγιο Ιερομάρτυρα Φωκά στη νεοελληνική γλώσσα:[PG 40, col. 300]:
Η μνήμη των αγίων είναι καλή και ωφέλιμη για όσους ασκούνται στα σπουδαία. Διότι δεν παιδαγωγεί μόνο με τα λόγια όσους επιθυμούν την αρετή και την ευσέβεια, αλλά προβάλλει και τις πράξεις όσων έζησαν ορθά ως ζωντανούς δασκάλους. Γι' αυτό και ο Κύριός μας, διδάσκοντας τις υποθήκες των αρίστων κατορθωμάτων, λέει: «Όποιος κάνει και διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας»· και αλλού: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Διότι η θεωρητική διδασκαλία είναι κατώτερη και ασθενέστερη δασκάλα από την πρακτική εφαρμογή· και όσο φαμέν ότι η όραση είναι ακριβέστερη από την ακοή, τόσο είναι ομολογουμένως ανώτερη η πράξη από το λόγο. Έτσι μαθαίνουμε τις επιστήμες· έτσι εκπαιδευόμαστε στις τέχνες, καθοδηγούμενοι πρώτα με το λόγο προς τη μάθηση και έπειτα ενισχύοντας την επιδεξιότητα με το χέρι και την πείρα. Και όσο κι αν κοπιάσει ο γεωμέτρης πάνω από το βιβλίο και γεμίσει τα αυτιά του από τη διδασκαλία του δασκάλου, δεν θα κατανοήσει τη δύναμη των ποικίλων σχημάτων παρά μόνο αν μάθει τα κέντρα, τις γραμμές και τους κύκλους πάνω στον πίνακα. Ούτε πάλι εκείνον που επιθύμησε την αστρονομία τον παιδαγωγεί μόνο ο λόγος που σπουδάζει, αν ο δάσκαλος δεν περιστρέψει επιστημονικά τη σφαίρα μπροστά στα μάτια του για να του παραδώσει την κίνηση του πόλου. Και ο γιατρός, παρότι κοπίασε πολύ μελέτησε τον Ιπποκράτη και τους άλλους καθηγητές, παραμένει ανεπιστήμονας θεραπευτής μέχρι να βαδίσει ανάμεσα στους πολλούς αρρώστους και να μάθει από τους ίδιους τους ασθενείς τη θεραπεία. Έτσι λοιπόν κι εμείς, ως μαθητές των μαρτύρων, κάνοντας τις πράξεις των γενναίων ανδρών δασκάλους της ομολογίας μας, μαθαίνουμε να φυλάσσουμε την ευσέβεια μέχρι τους εσχάρους κινδύνους, κοιτάζοντας τις ιερές τους λάρνακες σαν στήλες χαραγμένες με γράμματα που δηλώνουν ακριβώς την πορεία του μαρτυρίου. [PG 40, col. 301]
Όπως ακριβώς όσοι πλησιάζουν τη δρυ της Μαμβρή ή το διπλό σπήλαιο που αγόρασε ο Εφρών ο Χετταίος για τη ταφή της Σάρρας —όπου κείτεται και ο ίδιος ο πατριάρχης μαζί με τα παιδιά του— αμέσως μόλις δουν τους τόπους ανανεώνουν στη σκέψη τους την εικόνα και βλέπουν με το νου τον πιστό πατριάρχη, την απαρχή της ευσέβειας, την περιτομή εκείνου· αναλογίζονται δε και όσους βλάστησαν από τη ρίζα εκείνων, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ, και μαζί με τη μνήμη των ανδρών γίνονται θεατές όλης της ιστορίας τους· έτσι κι εγώ σήμερα, φτάνοντας στον σηκό του τρισμακάριου Φωκά, πληρώνομαι στον τόπο αυτό από τη μνήμη όλων των διηγημάτων που λέγονται γι' αυτόν· βλέπω τον κηπουρό στο επάγγελμα, τον άπλαστο στην ψυχή, τον φιλόξενο, τον ευεργέτη της παραλίας και της μεσογείας, τον άγιο των αγίων, που έγινε ακόμη ενδοξότερος εξαιτίας του Χριστού. Ιερός πράγματι και θεσπέσιος είναι όλος ο κατάλογος των γενναίων μαρτύρων, που απέδωσε χάρη για όλα με τα πάθη του και εκπλήρωσε την αξία αμοιβή με το αίμα του προς τον Σωτήρα των όλων. Όμως ανάμεσά τους δεν είναι σε όλους μία η δόξα, ούτε έχουν μοιραστεί σε όλους ίσα τα γέρα με το ίδιο μέτρο· υπάρχει πρώτος και δεύτερος στον κατάλογο των αγίων. Αιτία γι' αυτό θεωρώ πως είναι η άκρα ακρίβεια και η αμεροληψία του Κριτή. Διότι επιβλέπει το μέγεθος των τιμωριών και την καρτερία των ενστάσεων και, εξετάζοντας τα αγωνίσματα, διανέμει στους αθλητές τις αμοιβές σύμφωνα με την αξία τους. Και δεν είναι καθόλου παράδοξο αν έτσι τιμάται το δίκαιο από τον Θεό, αφού και σε εμάς οι στρατηγοί και οι αγωνοθέτες δεν προσφέρουν τα ίδια στους αριστείς και στους απλούς αγωνιστές, αλλά στον καθένα αναλόγως με το μέτρο του κατορθώματος επιψηφίζουν τις δωρεές.[PG 40, col. 304]Αυτά τα ανέφερα για να δείξω ότι εκείνος που μας έδωσε σήμερα την αφορμή για τη σύναξη αυτή είναι περιφανέστερος από τους εταίρους και συναγωνιστές του. Διότι οι άλλοι δεν είναι γνωστοί σε όλους παντού, ούτε η ανδραγαθία τους είναι ξακουστή· τον Φωκά όμως κανείς δεν τον αγνοεί. Αλλά όπως η ακτίνα του ηλίου απλώνεται μόλις ανατείλει παντού, έτσι και η φήμη αυτού του μάρτυρα αντήχησε σε κάθε αυτί. Και για να τα συντομεύσω, όσοι γνώρισαν τον Δεσπότη Χριστό, αυτοί γνώρισαν και τον πιστό του δούλο. Μάλλον δε, αφήνοντας την κοινή για τους άλλους άμιλλα των εγκωμίων, θα διηγηθώ σε εσάς που αγαπάτε τους μάρτυρες τα εξαίρετα διηγήματα γι' αυτόν.Έθρεψε λοιπόν αυτόν τον άγιο άνδρα, το μεγάλο όφελος των Χριστιανών, η γειτονική Σινώπη, πόλη αρχαία και γνωριστή, εύφορη σε καρτερικούς και φιλοσόφους άνδρες. Ας μη μου υπολογίσει κανείς τώρα τη διαφορά της θρησκείας, αλλά το ότι αναδείχθηκε τροφός και μητέρα σπουδαίων ανδρών. Επάγγελμα της ζωής του ήταν η γεωργία και η περιποίηση του κήπου, τον οποίο κατείχε εκεί κοντά στην πύλη της πόλης στο στόμιο του Σαθρού, και τον καλλιεργούσε με φιλοπονία, προσφέροντας από αυτόν παραμυθία ζωής στους δεομένους. Άνοιγε δε με προθυμία στους ξένους τη μικρή και πενιχρή του εστία. Η φιλοξενία του ήταν κοινή για όλους, χωρίς διακρίσεις, προσφέροντας τα εδέσματά του. Με την πάροδο του χρόνου, η φιλοξενία του αυτή έγινε η αφορμή για τον ζωοποιό του θάνατο· ακούστε δε πώς και με ποιον τρόπο.[PG 40, col. 305]Όταν κηρυσσόταν ο λόγος της ευσέβειάς μας και το θεσπέσιο κήρυγμα έφτανε σε κάθε αυτί, γνωρίζοντας τον Χριστό και τα μυστήριά Του, ξεσηκώθηκαν τα έθνη, κατά τον Ψαλμωδό, και οι βασιλείς και οι άρχοντες συνάσπιστηκαν εναντίον Του· και οι λαοί της πλάνης οργίζονταν επειδή βασίλευε ο Ιησούς. Καταδιωκόταν δε κάθε Χριστιανός ως κακούργος, και ο κοντινός τιμωρούνταν ενώ ο μακρινός αναζητούνταν. Γι' αυτό και τον Φωκά τον έκρυβε η ευτέλεια του επαγγέλματός του ως κηπουρού· αλλά κι αυτός, ως γνήσιος μύστης του Χριστού, έγινε γνωστός. Και πράγματι, ήρθαν εναντίον του οι απεσταλμένοι της εξουσίας με διαταγή να τον συλλάβουν χωρίς δίκη. Διότι το έγκλημά του ήταν τέτοιο που ο δράστης το ομολογούσε με στεντόρεια φωνή· και χωρίς να τον ρωτά κανείς, το έδειχνε με τα έργα του, ενώ αν τον ρωτούσαν, το διακήρυττε με περιχαρές φρόνημα.Ήρθαν λοιπόν οι δήμιοι της τιμωρίας του και, χωρίς να το γνωρίζουν, κατέλυσαν στο σπίτι του ίδιου του καταζητουμένου. Κρατούσαν μάλιστα μυστικό τον σκοπό της επίσκεψής τους, για να μάθουν πρώτα από τους έξω από την πόλη ποιος είναι ο Φωκάς και πού διαμένει, ώστε να ορμήσουν και να τον συλλάβουν αθρόα, όπως οι Ιουδαίοι κάποτε στον κήπο μαζί με τον Ιούδα τον Κύριο. Δεν γνώριζαν όμως ότι είχαν το θήραμα μέσα στα δίχτυα τους — οι σκύλοι το αρνί, οι λύκοι το αμνό, τα αρπακτικά πουλιά τη περιστερά. Όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Ξαπλώσει το ερίφιο μαζί με τις παρδάλεις, και το αρνί θα βοσκά μαζί με τους λύκους, και τα λιοντάρια μαζί με το μοσχάρι θα έχουν κοινή τροφή». Επειδή λοιπόν η φιλοξενία και η συντροφιά στο τραπέζι δημιουργούν εμπιστοσύνη, ο μάρτυρας τους ρώτησε ποιοι ήταν και για ποιον λόγο ήρθαν στην πόλη του. Εκείνοι, σεβόμενοι την πρόθυμη υποδοχή και φιλοξενία του ανδρός, αφού τον όρκισαν να μην πει σε κανέναν όσα θα ακούσει, του φανέρωσαν το μυστικό και του εξομολογήθηκαν το σκοπό τους: ότι δηλαδή ζητούν τον Φωκά για να τον τιμωρήσουν.Ο δε άγιος, θέλοντας να προσθέσει και αυτή την ευεργεσία στη φιλοξενία του, υποσχέθηκε να τους βοηθήσει στη σύλληψη του καταζητουμένου.[PG 40, col. 308]Ακούγοντας αυτά ο θεράπων του Κυρίου και δεχόμενος το λόγο με ατάραχη ψυχή, δεν έπαθε ούτε είπε τίποτα ταπεινό ή αγενές· ούτε δειλίασε μπροστά στον κίνδυνο να σχεδιάσει να φύγει — και μάλιστα ενώ είχε μεγάλη και άνετη ευκαιρία να δραπετεύσει, αφού δεν ήταν ακόμα φανερό ότι ο ίδιος ήταν αυτός που γύρευαν. Αλλά έπραξε το παντελώς αντίθετο: ανδρώθηκε περισσότερο και παραιτήθηκε από κάθε σκέψη φυγής. Είπε λοιπόν αμέσως στην παράκλησή τους: «Κι εγώ θα σας βοηθήσω πρόθυμα στο έργο σας. Διότι γνωρίζω τον άνδρα και εύκολα θα τον βρω αν τον αναζητήσω· δεν θα καθυστερήσει δε, αλλά την επόμενη μέρα θα σας τον παραδώσω· εσείς μόνο αναπαυθείτε σε αυτή την πενιχρή καταγωγή». Αφού τους έδωσε τη βέβαιη αυτή υπόσχεση, άρχισε τις ετοιμασίες: αφενός τη φιλοξενία των καλεσμένων του, αφετέρου την ετοιμασία του τάφου του. Αφού ετοίμασε τα φαγητά και τα απαραίτητα για την ταφή, προσήλθε σε αυτούς το πρωί και είπε: «Αναζήτησα με επιμέλεια τον Φωκά για εσάς· το θήραμα είναι πλέον έτοιμο· αν θέλετε, συλλάβετέ τον».Όταν εκείνοι ρώτησαν με περιχάρεια: «Και πού είναι ο άνδρας;», εκείνος είπε: «Μαζί σας είναι! Διότι αυτός είμαι εγώ! Χρησιμοποιήστε με λοιπόν και εκπληρώστε το σκοπό της αποστολής και του κόπου σας».Εκπλάγησαν οι άνθρωποι στην ψυχή τους και έμειναν άφωνοι μόλις το άκουσαν, σεβόμενοι το αλάτι και το τραπέζι που μοιράστηκαν, καθώς και τον φιλότιμο οικοδεσπότη μέσα στην φτώχεια του. Ο δε άγιος τους παρακαλούσε ακόμη να προχωρήσουν στην ανάκριση και τους πρόσταζε να μη διστάζουν καθόλου, λέγοντας ότι «ο φόνος δεν είναι δικό τους έργο, αλλά εγχείρημα εκείνων που τους πρόσταξαν». Τους έπεισε, υπέμεινε το πάθος, και αφού του αποκέκοψαν την κεφαλή, προσφέρθηκε ως κεχαρισμένο θύμα στον Θεό.[PG 40, col. 309]Στύλο και στήριγμα των θείων Εκκλησιών της οικουμένης έχουμε αυτόν τον άνθρωπο μέχρι σήμερα· και είναι ο περιφανέστερος μεταξύ των μαρτύρων, κατέχοντας τα πρωτεία ανάμεσα στους αρίστους. Αυτός προσελκύει όλο τον κόσμο στο καταγώγιό του, και οι λεωφόροι είναι γεμάτες από ανθρώπους που σπεύδουν από κάθε χώρα στον τόπο αυτό για προσευχή. Είναι πράγματι εκείνος ο μεγαλοπρεπής ναός, που αξιώθηκε να έχει το ιερό σώμα του μάρτυρα, ανάπαυση των θλιβομένων, ιατρείο των πασχόντων, τράπεζα των πεινασμένων. Διότι ο Φωκάς τώρα προσφέρει βαθύτερη ευεργεσία από όση προσέφερε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο παλαιότερα. Εκείνος μοίραζε το στάρι έναντι αργυρίου· αυτός όμως το χαρίζει δωρεάν στους δεομένους. Έτσι, πλήθη πτωχών και πλανητών προστρέχουν στον Ισθμό της Σινώπης, σαν σε κάποιο κοινό ταμείο. Αλλά αυτά συμβαίνουν εκεί. Αν όμως και αλλού, μέσω μικρών λειψάνων, ο μάρτυρας ίδρυσε για τον εαυτό του κάτι σαν αποικία της μητρόπολης, θαυμαστός είναι κι αυτός ο τόπος και περισπούδαστος σε όλους τους Χριστιανούς· όπως ακριβώς ο δικός μας χώρος εδώ, που είναι καταγώγιο όσων εορτάζουν. Διότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του· και τα λείψανα, αν και μοιρασμένα σε πολλά μέρη, σώζουν ακέραιη παντού την ευφημία του τρισμακάριου.Έτσι λοιπόν και στη βασιλεύουσα πόλη, την κορυφή της Ιταλίας και βασίλισσα του κόσμου [τη Ρώμη], υπάρχει για τον μάρτυρα πάνδημη τιμή και συνοδεία, καθώς και οίκος περιφανής, στολισμένος με κάλλος. Ούτε θεραπεύουν οι Ρωμαίοι τον Φωκά λιγότερο από τον Πέτρο και τον Παύλο. Διότι, όπως λέει η παράδοση, αναζήτησαν με σπουδή την κεφαλή του μάρτυρα, έχοντας την αντίστροφη γνώμη από τη μιαρή Ηρωδιάδα. Εκείνη, διψώντας για αίμα, ζήτησε την τίμια κεφαλή του δικαίου για να την προσβάλει· αυτοί όμως, για λόγους τιμής και δικής τους ωφέλειας, απέκτησαν επάξια τη μαρτυρική κεφαλή.[PG 40, col. 312]Οι ναυτικοί δε και οι θαλασσινοί πανταχού, όχι μόνο όσοι διαπλέουν τον Εύξεινο Πόντο, αλλά και όσοι σχίζουν την Αδριατική, όσοι ταξιδεύουν στο Αιγαίο, όσοι πλέουν στον Εσπέριο Ωκεανό και θαλασσοπορούν στους ανατολικούς κόλπους, μετέβαλαν τα συνήθη κελεύσματα του ταξιδιού σε νέα ευφημία του μάρτυρα· και ο Φωκάς είναι συνεχώς στο στόμα τους υμνούμενος, αφού παρέχει εναργή σημάδια βοήθειας. Πολλές φορές μάλιστα εμφανίστηκε, άλλοτε τη νύχτα κατά τη διάρκεια χειμώνα ξυπνώντας τον κυβερνήτη και στέκοντας στο πηδάλιο· άλλοτε πάλι τεντώνοντας τα σκοινιά, περιποιούμενος τα πανιά και προνοώντας από την πλώρη για τα βράχια. Γι' αυτό έγινε και νόμος στους ναύτες να έχουν τον Φωκά συνεστιάτορα. Και επειδή είναι αδύνατον ο ασώματος τώρα να είναι σύσσιτος και κοινωνός στο τραπέζι, μάθετε πώς ο φιλευσεβής λογισμός σοφίστηκε το αδύνατο: Κάθε μέρα αποκληρώνουν στον μάρτυρα τη μερίδα του φαγητού που αναλογεί σε καθέναν από τους συνδαιτυμόνες. Αυτή τη μερίδα την αγοράζει κάποιος από τους ναύτες καταθέτοντας το αντίτιμο, την επομένη άλλος, και την άλλη άλλος· και αυτή η διαδικασία περιέρχεται σε όλους. Όταν δε φτάσουν στο λιμάνι και βγουν στη στεριά, μοιράζουν τα χρήματα αυτά στους φτωχούς· αυτή είναι η μερίδα του Φωκά, ευεργεσία για τους πένητες.[PG 40, col. 313]Θαυμάζουν αυτόν τον καρτερικότατο και φιλόθεο άνδρα ακόμα και βασιλείς, και κατακοσμούν με φιλότιμα κειμήλια τον ναό του περιβλέπτου φτωχού, φιλονικώντας οι μεταγενέστεροι να ξεπεράσουν τους παλαιότερους. Και δεν είναι καθόλου θαυμαστό αν άνδρες της Ρωμαϊκής ηγεμονίας, αναθρεμμένοι με ευσεβείς θεσμούς και νόμους, τρέφουν τέτοια ευλάβεια για τον θεράποντα του Χριστού, όταν το θαύμα έφτασε ακόμα και στους βαρβάρους· διότι όλοι οι αγριότατοι Σκύθες, όσοι κατοικούν στην απέναντι ήπειρο του Ευξείνου Πόντου, οι γείτονες της Μαιώτιδας Λίμνης και του ποταμού Τανάϊδος, όσοι κατοικούν στον Βόσπορο και εκτείνονται μέχρι τον ποταμό Φάση, όλοι αυτοί δορυφορούν τον κηπουρό· αν και διαφέρουν από εμάς σε όλα τα έθη και τα επιτηδεύματα, σε αυτό μόνο ομονοούν, εξημερώνοντας την αγριότητα των τρόπων τους από την αλήθεια. Ένας άρχοντας και βασιλιάς από εκεί, αφού έβγαλε το στέφανο της κεφαλής του που έλαμπε από χρυσό και πολυτελείς λίθους, και έβγαλε τον πολεμικό του θώρακα που ήταν γεμάτος πλούτο (διότι η πανοπλία των βαρβάρων είναι αλαζονική και προκλητική), έστειλε και τα δύο ως αναθήματα στον Θεό δια του μάρτυρος, καθαρίζοντας τις αφορμές της δύναμης και της αξίας του. Διότι ήταν πρόδηλο ότι το μέν στέφανος της βασιλείας ήταν χαριστήριο, ο δε θώρακας για την ισχύ στους πολέμους.Τις δε ευεργεσίες που συμβαίνουν συνεχώς με οράματα στα όνειρα και με θεραπείες που απολαμβάνουν οι ασθενούντες, πώς θα μπορούσε κανείς να τις διηγηθεί; Είναι αδύνατον να συμπεριλάβει κανείς στο λόγο όλες τις καθημερινές του ενέργειες. Εμείς λοιπόν, σταματώντας εδώ, ας προσφέρουμε δόξα στον Σωτήρα, του οποίου οι πιστοί δούλοι αξιώθηκαν τόση χάρη, ώστε σε κάθε χρεία και περίσταση, σύμφωνα με τη δωρεά που τους δόθηκε, να ευεργετούν τους ομοδούλους τους — και μάλιστα μετά την εντεύθεν αναχώρηση και τον χωρισμό από το σώμα. Των οποίων η μνήμη μαζί με το έργο διατρέχει καθημερινά πόλεις και χωριά, κηρύσσοντας παντού τον ευεργέτη Κύριο· στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή, κράτος και μεγαλοπρέπεια, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αγιολόγιον Πόντου - Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com 

Add comment