Ο Άγιος Επίσκοπος Ζήλων, Ευθύμιος Αγριτέλης 1876-1921
Στὶς 30 Μαΐου τοῦ φετεινοῦ χρόνου {1936}, στὸ μοναστῆρι τοῦ Λειμώνα τῆς Μυτιλήνης, ἔγιναν τὰ ἀποκαλυπτήρια τῆς προτομῆς τοῦ ἐπισκόπου Ζήλων, Εὐθυμίου Ἀγριτέλλη, ποὺ κατεδικάστηκε σὲ θάνατο ἀπ’ τὰ δικαστήρια τῆς Ἀνεξαρτησίας στὴν Ἀμάσεια, καὶ πέθανε στὴ φυλακὴ ἀπ’ τὶς κακώσεις στὶς 29 Μαΐου τοῦ 1921.
Στὴν τελετὴ τῶν ἀποκαλυπτηρίων παρέστησαν: ὁ Διάδοχος, ἀντιπρόσωπος τῆς κυβερνήσεως, οἱ βουλευταὶ τῆς Μυτιλήνης, ἀντιπρόσωποι τῶν Ποντιακῶν ὀργανώσεων, ἀξιωματικοὶ τοῦ Βασιλικού ναυτικοῦ, διάφοροι ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἀπόστρατοι. Ἐπίσης παρέστησαν καὶ ἀντιπροσωπεῖες τῶν Δήμων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἀπ’ τοὺς Ποντίους βουλευταὶ δὲν παρέστη κανείς.
Ἐστάλησαν πολλὰ τελεγραφήματα συμμετοχῆς, ἀπ’ τὰ ὁποῖα καμιὰ τριανταριὰ ἦσαν ἀπὸ διάφορες Ποντιακὲς ὀργανώσεις, καὶ ἀπὸ παλιοὺς συναγωνιστάς του. Κατετέθησαν 85 στέφανοι. Πρῶτος κατέθεσε ὁ Διάδοχος, ποὺ ἔκανε καὶ τὰ ἀποκαλυπτήρια. Ὁ Μητροπολίτης Μεθύμνης Διονύσιος, ἐξεφώνησε λόγο, ὅπου ἀνέφερε ὅλη τὴν ἐθνικὴ δράση καὶ τὸ τραγικὸ τέλος τοῦ ἀποθανόντος Ἱεράρχου.
Ὁ Εὐθύμιος Α. Ἀγριτέλλης, γεννήθηκε στὰ Παράκοιλα τῆς Μυτιλήνης, στὶς 6 Ἰουλίου τοῦ 1876, καὶ σὲ ἡλικία 9 ἐτῶν μῆκε στὸ μοναστῆρι. Ἐκεῖ, πρωτοῦ ἀκόμα περιβληθῇ τὸ ῥάσο, ἔδειξε τὴν εὐθύτητα τοῦ χαρακτῆρος του καὶ τὴν πάλη του γιὰ τὴν ἐπικράτηση τοῦ δικαίου. Στὸ μοναστῆρι κατασκευάζανε δυὸ εἰδῶν ψωμιά. Α) γιὰ τοὺς ἱερεῖς ἀπὸ καλὴ ποιότητα καὶ γιὰ τοὺς καλογέρους καὶ τὸ κατώτερο ὑπηρετικὸ προσωπικὸ ἀπὸ πολύ κακὴ ποιότητα. Ἐγίνοντο συχνὰ παράπονα, κι’ ὁ νεαρὸς Ἀγριτέλλης παρουσιάσθη στὸν ἡγούμενο τοῦ μοναστηριού Καλλίνικο καὶ ζήτησε τὴν διόρθωση αὐτῆς τῆς ἀδικίας. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἡγούμενος δὲν τοῦ ἔδωσε σημασία, πῆγε στὸ Μητροπολίτη Μεθύμνης, κ’ ἐκεῖνος ἀπεκατέστησε τὸ δίκαιο. Γι' αυτήν του τὴν ἐνέργεια ἐδιώχθη ἀπ’ τὸ Μοναστῆρι, ὅπου ξαναγύρισε ἀφοῦ ἄλλαξε ὁ ἡγούμενος τοῦ μοναστηριοῦ. Τὸ 1899 μπῆκε στὴ Θεολογικὴ σχολὴ τῆς Χάλκης μὲ ἔξοδα τοῦ μοναστηριοῦ καὶ βγῆκε ἀπ’ ἐκεῖ ἀριστοῦχος.
Στὸ διάστημα τῆς ἐξέλιξη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ του σταδίου, ὑπηρέτησε σὲ διάφορα μέρη, τελευταῖα ἐκλήθη νὰ ὑπηρετήσῃ στὴ Μητρόπολη Ἀμασείας τοῦ Πόντου, ὡς βοηθὸς ἐπίσκοπος τοῦ μητροπολίτη Γερμανοῦ χειροτονηθεὶς μὲ τὸν τίτλο Ζήλων στὶς 27 Ἰουλίου 1912.
Ὁλόκληρα δέκα χρόνια ὑπηρέτησε τὴν ἐπαρχία Ἀμασείας. Ἡ δράση του ἦταν πολύμορφη καὶ πολυποίκιλη. Ἢταν ἡ ἐποχὴ τῆς πραγματοποίησης γιὰ τοὺς Ἕλληνες τῆς μεγάλης ἰδέας. Οἱ νίκες εἰς τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους φούντωσαν καὶ ἀνύψωσαν τὸ ἐθνικὸ φρόνημα τῶν Ποντίων. Ἔφτασε ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος καὶ οἱ Τούρκοι γιὰ λόγους στρατηγικοὺς ἀποφασίζουν τὴν ἐκτόπιση τῶν ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τοῦ παραθαλάσσιου Πόντου στὸ ἐσωτερικὸ τῆς Ἀνατολῆς. Οἱ διωγμοὶ τοῦ χριστιανικοῦ στοιχειοῦ ἀπ’ τοὺς τούρκους ἦσαν στὴν ἡμερησία διάταξη, καὶ ὁ Εὐθύμιος Ἀγριτέλλης ἦταν ὑποχρεωμένος ἐπειδὴ ὁ Μητροπολίτης Γερμανὸς ἀπουσίαζε συχνὰ νὰ φροντίζῃ, νὰ ἐξετάζῃ καὶ νὰ διευθύνῃ ὅλες τὶς ὑποθέσεις τῶν χριστιανῶν καὶ νὰ ἐπεμβαίνῃ γι’ αὐτοὺς μπροστὰ στὶς τουρκικὲς ἀρχές κατορθώνοντας νὰ σώζῃ πολλοὺς ἀπὸ βέβαιον θάνατον. Τὸν διέκρινε πολιτικὴ εὐστροφία καὶ ὅλοι τὸν ἐκτιμοῦσαν γι’ αὐτό του τὸ προτέρημα. Ἐμφανίζονται κατόπιν τὰ ἀνταρτικὰ σώματα τῶν Ποντίων στὴν περιφέρειά του, καὶ ὁ Ἀγριτέλλης γίνεται νοῦς καὶ ψυχή τους, διηύθυνε μὲ θαυμάσια δραστηριότητα ὅλες τὶς ἐνέργειες τῶν ἀνταρτῶν, ἔτρεχε παντοῦ, ἐτόνωνε τὸ θρησκευτικὸ καὶ τὸ ἐθνικὸ αἴσθημα ὅλων.
Γίνεται ἡ ἀνακωχή. Ὁ Μητροπολίτης Γερμανὸς ποὺ ἦταν φευγάτος στὴν Πόλη γυρίζει στὴν Ἀμισὸ μὲ πολεμικὸ ἐγγλέζικο. Ὁ τούρκος διοικητὴς ποὺ πῆγε νὰ τὸν ὑποδεχθῇ καὶ νὰ τοῦ εὐχηθῇ τὸ καλῶς ὥρισες ἐξεδιώχθη ἀπ’ αὐτὸν χωρὶς νὰ δεχθῇ τὰ καλωσωρίσματα καὶ τὶς εὐχές του. Ἢταν ἡ ἐποχὴ ποὺ οἱ Ἕλληνες τοῦ Πόντου νόμιζαν πὼς εἶχαν τὸ δικαίωμα νὰ κάνουν ὅτι ἤθελαν, μιὰ καὶ ἡ τουρκία είχε νικηθῇ. Οἱ ἱερὲς Μητροπόλεις ἀντὶ νὰ μείνουν πιστὲς μονάχα στὰ δόγματα τοῦ Χριστοῦ ἐκτελοῦσαν τώρα καὶ τὴν ἐθνικiστική προπαγάνδα ὁλοφάνερα χωρὶς τύπους καὶ προσχήματα. Ἡ ἱερὰ Μητρόπολις τῆς Ἀμασείας μετετράπηκε σὲ στρατηγεῖο τῶν ἀνταρτικῶν σωμάτων. Τὰ διάφορα βοηθήματα ποὺ ἐστέλνοντο στὴν Μητρόπολη ἀπὸ διάφορα μέρη γιὰ τὶς φτωχὲς οἰκογένειες μετετρέποντο εἰς ὅπλα καὶ ἐμοιράζοντο στοὺς κατοίκους. Τελευταία ἦρθε τὸ ζήτημα τῆς αὐτονομίας τοῦ Πόντου.
Ὄλα τὰ παραπάνω τὰ παρακολουθοῦσαν οἱ τούρκοι καὶ τὰ ἐσημείωναν, κι’ ὅταν ἡ πληγωμένη τους ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια ξύπνησε καὶ ἀποκρυσταλλώθηκε στὸ ἐθνικὸ κίνημα τοῦ Μουσταφὰ Κεμὰλ ποὺ ξαπλώθηκε ἀστραπιαία σ’ ὅλη τὴν Ἀνατολὴ γιατὶ διερμήνευε τοὺς πιὸ βαθειοὺς πόθους τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ, ἀπεφάσισαν νὰ ἀντιδράσουν ἀποτελεσματικά, γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία τοῦ κράτους τους. Ἀρχίζει τότε καινούργιος διωγμὸς ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου. Οἱ ἀρχηγοὶ καὶ ὅσοι ἀνακατεύθηκαν στὴν κίνηση γιὰ τὴν αὐτονομία τοῦ Πόντου καθὼς καὶ πολλοὶ ἄλλοι πρόκριτοι ποὺ δὲν είχαν καθόλου ἀνακατευθῇ σ’ αὐτὴ τὴν κίνηση, πιάστηκαν καὶ φυλακίσθηκαν. Λίγοι ἦταν ἐκεῖνοι ποὺ κατώρθωσαν νὰ διαφύγουν καὶ ἕνας ἀπ’ αὐτοὺς ἦτο καὶ ὁ Μητροπολίτης Γερμανός. Τὴ σύλληψη καὶ τὴ φυλάκιση δὲν κατώρθωσε νὰ ἀποφύγῃ καὶ ὁ Εὐθύμιος Ἀγριτέλλης, ὁ ὁποῖος μαζὶ μὲ πολλοὺς ἀλλους ἐσύρθη στὶς φυλακὲς καὶ ἀπ’ ἐκεῖ μπροστὰ στὸ δικαστήριο τῆς Ἀνεξαρτησίας τῆς Ἀμασείας. Στὴν δίκη ποὺ ἐπηκολούθησε, χωρὶς νὰ λιποψυχήσῃ καθόλου, ἐδήλωσε, πῶς ὁ μόνος ἔνοχος καὶ αίτιος εἶναι αὐτὸς καὶ ἐζήτησε οἱ ὑπόλοιποι νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι. Τὸ δικαστήριο τὸν κατεδίκασε σὲ θάνατο, ἀλλὰ προτοῦ ἐκτελεσθῇ ἡ ποινή του πέθανε στὶς φυλακὲς ἀπ’ τὶς στερήσεις καὶ τὶς κακουχίες στὶς 29 Μαΐου 1921. Ο Εθνομάρτυρας Άγιος Επίσκοπος Ζήλων, Ευθύμιος Αγριτέλης
Πηγή Ποντιακά Φύλλα 1936 - (Σημείωση: Έχει διατηρηθεί ο αρχικός τύπος γραφής και σύνταξης / στην καθαρρεύουσα και στο πολυτονικό).
Ο Άγιος Ευθύμιος Ζήλων, κατά κόσμον Ευστράτιος Αγριτέλης, (Παράκοιλα Λέσβου, 6 Ιουλίου 1876 - Αμάσεια, 29 Μαΐου 1921) ήταν κληρικός και εθνομάρτυρας κατά τη Γενοκτονία των Ελλήνων. Η μνήμη του εορτάζεται στη γενέτειρά του κι αλλού στις 29 Μαϊου καθώς και την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού μαζί με τους Μικρασιάτες Νεομάρτυρες. Τὸ 1992 ὁ Εὐθύμιος κατατάσσεται στὴ χορεία τῶν Ἁγίων ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Η αγιοκατάταξή του έγινε μαζί με τους μάρτυρες Χρυσόστομο Σμύρνης, Προκόπιο Ικονίου, Γρηγόριο Κυδωνιών και Αμβρόσιο Μοσχονησίων και των συν αυτοίς Μικρασιατών νεομαρτύρων και η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή προ της Υψώσεως (τον Σεπτέμβριο).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
