Ο Άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος ο εκ Νεοκαισαρείας του Πόντου ο θαυματουργός

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Άγιοι και Μάρτυρες

Ο Άγιος Γρηγόριος Νεοκαισαρείας, γνωστός και ως Άγιος Γρηγόριος ο Θαυματουργός (περ. 213 - 270 μ.Χ.) ήταν Χριστιανός επίσκοπος του 3ου αιώνα. Είναι Πατέρας της Εκκλησίας και Άγιος από την Ορθόδοξη και την Καθολική Εκκλησία.

Ο Θεόδωρος, όπως ονομαζόταν αρχικά ο Γρηγόριος, γεννήθηκε στην Νεοκαισάρεια του Πόντου (γνωστή στην αρχαιότητα και ως Καβηρία, Διάσπολις και Σεβαστή, το σημερινό Νικσάρ) και προερχόταν από εύπορη και εξέχουσα οικογένεια παγανιστών. Ο πατέρας του πέθανε όταν ήταν 14 χρονών, ενώ ο γαμπρός του ήταν Ρωμαίος κυβερνήτης της Παλαιστίνης. Αρχικά σκόπευε να σπουδάσει στην περίφημη νομική σχολή της Βηρυτού αλλά όταν γνώρισε τον Ωριγένη αποφάσισε, όπως και ο αδελφός του Αθηνόδωρος, να εγκαταλείψει την ιδέα της νομικής σχολής, να μεταστραφεί στον Χριστιανισμό και να γίνει μαθητής του στην Κατηχητική Σχολή της Αλεξάνδρειας. Τότε ο Θεόδωρος άλλαξε το όνομά του σε Γρηγόριος, καθώς το "Θεόδωρος" δεν θεωρούνταν αποκλειστικά χριστιανικό όνομα. Σπούδασε αρχικά φιλοσοφία και αργότερα θεολογία, πάντοτε όμως έκλινε προς τις φιλοσοφικές μελέτες τόσο πολύ ώστε είχε την διακαή επιθυμία να αποδείξει ότι η χριστιανική θρησκεία ήταν η μόνη αληθινή και καλή φιλοσοφία. Οι σπουδές του κοντά στον Ωριγένη διήρκεσαν εφτά χρόνια. Κατόπιν, επέστρεψε στον Πόντο γύρω στο 238 , όπου και χειροτονήθηκε ως επίσκοπος. Αν και λέγεται ότι το εκκλησίασμά του αποτελούνταν από μόνο 17 Χριστιανούς αρχικά, ο ιεραποστολικός του ζήλος είχε ως αποτέλεσμα τη μεταστροφή της πλειονότητας των παγανιστών της πόλης στον Χριστιανισμό, σε βαθμό που παρέμειναν μόνο 17 παγανιστές όταν πέθανε. Επιτέλεσε μεγάλο αριθμό θαυμάτων και γι' αυτό το λόγο του δόθηκε η προσωνυμία «Θαυματουργός». Σύμφωνα με τον Γρηγόριο Νύσσης, ο οποίος αποτελεί την πιο αξιόπιστη βιογραφική πηγή, θεωρείται ότι ήταν το πρώτο άτομο που είναι γνωστό ότι έλαβε όραμα της Παναγίας (μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο), βάσει του οποίου κατέγραψε μια ομολογία σχετικά με το δόγμα της Αγίας Τριάδας. Ο Άγιος Βασίλειος ο Καισαρείας ο Μεγάλος καταγράφει σε έναν λόγο του ότι για τα πνευματικά του χαρίσματα και την χάρη των θαυμάτων του Γρηγορίου «δεύτερος Μωϋσης παρ΄ αυτων των εχθρών της Εκκλησίας ανηγορεύετο». Αναφέρεται ότι η Αγία Μακρίνα η πρεσβυτέρα άκουσε πολλά από τα κηρύγματα του Γρηγορίου όταν ήταν νέα, με συνέπεια να τα μεταδώσει στους εγγονούς της Βασίλειο Καισαρείας και Γρηγόριο Νύσσης. Η στήλη του Αγίου Γρηγορίου του Θαυματουργού στο ναό της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη: Η καλυμμένη με χαλκό οπή που υπάρχει πιστεύεται ότι έχει θαυματουργικές δυνάμεις για όσους θα βάλουν το δάχτυλο τους, κάνουν μια πλήρη δεξιόστροφη περιστροφή της παλάμης τους και στη συνέχεια κάνουν μια ευχή. Στον Γρηγόριο αποδίδεται η καθιέρωση εορτασμών προς τιμήν των μαρτύρων, των διδασκαλιών σχετικά με τους αγίους και η τήρηση εορτών για τους αγίους, που αποτέλεσε επίσης μέσο για να προσελκύσει παγανιστές στην εκκλησία. Κατά τη διάρκεια των διωγμών του αυτοκράτορα Δέκιου, διέφυγε μαζί με τους άλλους Χριστιανούς στην έρημο. Πέθανε από φυσικά αίτια, σε ηλικία 57 χρονών περίπου. Τα λείψανά του έχουν μεταφερθεί στην Καλαβρία. Η μνήμη του εορτάζεται και τιμάται από την Ορθόδοξη και την Καθολική εκκλησία στις 17 Νοεμβρίου. Τα έργα του Γρηγόριου έχουν διασωθεί σε ιδιαίτερα αποσπασματική κατάσταση. Ονομαστός παραμένει ο αποχαιρετιστήριος λόγος του Εις Ωριγένην Προσφωνητικός μετά το πέρας των σπουδών του, όπου εξυμνείται η διδακτική δεινότητα του Ωριγένη. Άλλα έργα του που σώζονται είναι: "Η Επιστολή Κανονική Περί των εν τη Καταδρομή των Βαρβάρων Ειδωλόθυτα Φαγόντων ή και Έτερα τινά Πλημμελησάντων, Προς Τατιανόν Περί Ψυχής Λόγος Κεφαλαιώδης, Λόγοι Εις τον Ευαγγελισμόν της Παναγίας Θεοτόκου και Αεί Παρθένου της Μαρίας, Λόγος εις τους Αγίους Πάντας, Ομιλία Εις τον Εκκλησιαστήν, αποσπάσματα από σχολιολόγια στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, στον Ιερεμία και στον Ιώβ. Ο Γρηγόριος μετέφρασε σε απλούστερα ελληνικά το βιβλίο του Εκκλησιαστή με βάση τη μετάφραση των εβδομήκοντα". Άγιος Γρηγόριος επίσκοπος Νεοκαισαρείας του Πόντου, ο θαυματουργός

Ακολουθεί ο βίος του Αγίου σε μεταφορά απο τον Μέγα Συναξαριστή του εν αγίοις πατρός ημών Νικοδήμου του Αγιορείτου.
Τω αυτώ μηνί Νοεμβρίω ΙΖ, μνήμη του εν Αγίοις πατρός ημών Γρηγορίου Νεοκαισαρείας του θαυματουργού.
»» Ο Γρηγόριος θαυματουργών και πάλαι,
»» Θεώ παραστάς θαυματουργεί τι πλέον
»» Εβδομάτη δεκάτη τε μέγας θάνε θαυματοεργός.
Ούτος ο Άγιος ήτο κατά τους χρόνους του Βασιλέως Αυρηλιανού υιός γονέων Ελλήνων εν έτει σοε΄(275), ευθύς δε εκ νεαράς ηλικίας ηγάπησεν ο αοίδιμος την μερίδα των καλών και ωφελίμων πραγμάτων όθεν εγνώρισε και την εις Χριστόν πίστιν, και όσον η ηλικία ηύξανε τόσον συνηύξανε με αυτόν και η ευσέβεια. Θαυματουργός δε επωνομάσθη δια τα πολλά και μεγάλα θαύματα όσα ενήργησε. Ενώ δηλαδή ακόμα ευρίσκετο εις το σχολείον της Αλεξανδρείας και σπούδαζε τα μαθήματα της φιλοσοφίας υπήγεν εις αυτόν μίαν πόρνην την οποία παρεκίνησαν οι συμμαθηταί του να συκοφαντήσει τον άγιον, όθεν η αθλία καταληφθείσα από δαιμόνιον δια την κατά του Αγίου συκοφαντία εσπαράττετο εις την γην, ταύτην δε ο άγιος ελεήσας ιάτρευσεν. Ούτος δε οίδε ποτέ έξυπνος την Υπεραγίαν Θεοτόκον μετά του Θεολόγου Ιωάννου οίτινες εδίδαξαν αυτόν το της Αγίας Τριάδος Μυστήριον. Αφ’ ού δε ο άγιος έγινε επίσκοπος Νεοκαισαρείας από τον Φαίδιμον τον Αμασείας προέδρων (ήτοι Επίσκοπον) τότε και ότε απήρχετο εις την επαρχίαν του και αφού υπήγε λέγεται ότι εποίησε θαύματα μεγάλα και ακοής ανώτερα. Πέτραν δηλαδή μεγάλη παρόμοια με βουνό δια προσευχής του εκκίνησε και εις άλλον τόπον μετέφερε, εμβάς δε καθ’ οδόν μέσα εις ένα ναό των ειδώλων έδιωξε από εκεί τα δαιμόνια τα οποία εζήτησαν να εμβώσι πάλιν εις τον ναόν, αλλά δεν ηδυνήθησαν, τούτο δε μαθών ο προσμονάριος του ναού εκείνου εθυμώθη εναντίον του Αγίου, ο δε Άγιος έγραψε εις χαρτίον: Εγώ ο Γρηγόριος λέγω εις σε τον Σατανά, έμβα πάλιν εις τον ναόν». Το χαρτίον δε τούτο ευθύς άμα έβαλεν ο νεωκόρος εις τον ναό, εμβήκαν πάλιν οι δαίμονες εις αυτόν, Όθεν εκείνος καταπλαγείς εις το τοιούτον θαύμα αντί να είναι λατρευτής των δαιμόνων, έγινε μαθητής του Χριστού και επρόστρεξεν εις τον θείον Γρηγόριον. Ούτος ο Άγιος σταθείς μια νύκτα εις προσευχήν εξήρανε μια λίμνη μεγάλην ήτις έκαμνε κύματα παρόμοια με την θάλασσαν και μετά της λίμνης εξήρανε και τον θυμόν και την μνησικακία των δυο αδελφών οίτινες πολεμούντες, ποίος από τους δύω να πάρει την λίμνην εκείνη είχον αναμεταξύ των αφιλίωτον μίσος. Ούτος εκράτησε και τον ποταμόν να μην τρέχει εις τα έμπροσθεν, αφού παρεκάλεσαν αυτόν οι πλησίον του ποταμού κατοικούντες χριστιανοί. Πώς δε τον τοιούτον εκράτησεν; εμπήξας στην ράβδο του εις την γην και προσθέσας θαύμα εις το θαύμα, διότι και το ρείθρον του ποταμού φαίνεται ότι εμποδίζεται και τρόπον τινά φοβείται να πλησιάσει εις την ράβδον του Αγίου, και αυτή δε οι ράβδος αν και ήτο ξηρά και άμοιρος πάσης φυσικής υγρότητος εβλάστησεν όμως και δέντρον έγινε ευθαλέστατον. Αλλ’ ουδέ η τόση πολυκαιρία έβλαψε το τοιούτον θαύμα, διότι λέγουσι ότι και έως της σήμερον και ο ποταμός συστέλλεται και δεν τρέχει εις τα έμπροσθεν και το δένδρον (ήτοι η ράβδος του αγίου) διαμένει εις τόσους χρόνους και εκ των δύω ομού κηρύττεται η του Χριστού δύναμις δια του δούλου του Γρηγορίου. Ούτος ο άγιος απέδειξε την αλήθεια και δια του έργου νεκρόν τον εβραίον εκείνον ο οποίος υπεκρίθη ότι είναι νεκρός δια να εμπαίξει τον άγιον. Ούτος, ιστάμενος εις το βουνόν και προσευχόμενος εφάνη εις τους τούτον ζητούντας, ότι ήτο δένδρον, ούτος και πείναν έφερεν εις τους απίστους, αφού δεν επίστευσαν εις τον Χριστόν, ηλευθέρωσε αυτούς από την πείνα και το θάνατο, Ότε δε έμελλε να απέλθη προς Κύριον πολλά ηυχαρίστησεν τον Θεόν, διότι την πόλιν αυτού Νεοκαισάρειαν πολυάνθρωπο μεν ούσαν, γεμάτη δε από ασεβείς και άπιστους, κατέστησεν αυτήν ολιγάνθρωπον. Όσους δηλαδή ολίγους χριστιανούς εύρεν ότε έγεινεν αρχιερεύς, τόσους εκ του εναντίου ολίγους ασεβείς αφήκεν εις αυτήν ότε ετελεύτησεν. (Τον κατά πλάτος βίον του Αγίου όρα εις τον Παράδεισον). Σημείωσαι ότι τον κατά πλάτος βίον του Αγίου συνέγραψε μεν ελληνιστί ο θείος Νύσσης Γρηγόριος ου ή αρχή: «Ο μεν σκοπός είς εστι του ημετέρου λόγου», μετέφρασε δε εις το απλούν ο μακαρίτης Αγάπιος. Και τούτο δε σημείωσαι ότι ο Άγιος ούτος ήτον σύγχρονος με τον Άγιον Διονύσιον τον Αλεξανδρείας ή και ολίγον ύστερος εκείνου, εχρημάτισε δε και μαθητής του Ωριγένους κατά τον Νύσσης Γρηγόριον. Ήτο δε παρών και εις την εν Αντιοχεία κατά Παύλου του Σαμοσατέως συγκροτηθείσαν Συνόδον μετά Φτρμιλιανού του Καισαρείας ως λέγει ο Ευσέβιος βιβλ. ζ΄ κεφ. κη΄ και ο Ζωναράς και Βαλσαμών. Ο δε Μέγας Βασίλειος λέγει περί αυτού εν τη προς κληρικούς Νεοκαισαρείας επιστολή ότι ο Γρηγόριος ούτος δεν εσκέπαζε την κεφαλήν του ότε προσηύχετο γνήσιος μαθητής, υπάρχουν Παύλου του Αποστόλου ότι έφευγε τους όρκους, αρκούμενος της το ναι και το ου, ότι κανένας δεν ωνόμαζε μωρόν, ότι λοιδορίαν εμίσει και άλλα πολλά λέγει εκείσε περί αυτού. Εν δε τω κθ΄ κεφ. των περί του Αγίου Πνεύματος λέγει δι αυτόν: «Γρηγόριον δε και τας εκείνου φωνάς που θήσομεν; αρ’ ουχί μετά των Αποστόλων και προφητών; άνδρα τω αυτώ πνεύματι εκείνοις περιπατήσαντα και τοις των αγίων ίχνεσι δια παντός του βίου στοιχήσαντα και της Ευαγγελικής πολιτείας το ακριβές δια πάσης αυτού της ζωής κατορθώσαντα; ός τη υπερβολή των εν αυτώ χαρισμάτων των ενεργουμένων υπό του Πνεύματος εν πάση δυνάμει και σημείοις και τέρασι, δεύτερος Μωσής παρ’ αυτών των εχθρών της αληθείας προσηγόρευτο». Εις τούτον αποδίδεται και η εις τον Εκκλησιαστήν ερμηνείαμ και ουχί εις τον Θεολόγον Γρηγόριον. Όρα και τους δώδεκα κανόνας τούτου εν τω ημετέρω Πηδαλίω. Αγιολόγιον Πόντου (Άγιοι και Μάρτυρες στον Πόντο καθώς και λαογραφικά θέματα γύρω απο την Εκκλησία και τους Αγίους).