Έναν κ’ έναν ‘ίνταν δύο - Λαογραφικά Σύμμεικτα Περιφέρειας Κάρς
Έναν κ’ έναν ‘ίνταν δύο, ντ’ έμορφον έν’ και το βίον.
Δύο κ’ έναν ‘ίνταν τρία, ντ’ έμορφον έν’ υπαντρία.
Τρία κ’ έναν τέσσερα, με την κόρην τ’ έσυρα.
Τέσσερα κ’ έναν πέντε, η κόρ’ εμέν επέμ’νεν.
Πέντε κ’ έναν ‘ίνταν έξ’, η κόρ’ ερούξεν έξ’.
Έξ’ κ’ έναν ‘ίνταν εφτά, η κόρ’ επέμ’νεν λειφτά.
Εφτά κ’ έναν οχτώ, η κόρ’ επέμ’νεν δεκτόν.
Οκτώ κ’ έναν εννέα, η κόρ’ έντονε μανέαν.
Εννέα κ’ έναν δέκα, το τζ̌ι̤ζτάν επελέκα.
Το τζ̌ι̤ζτάν είχ̌εν παράδας, έθηκα ‘το ‘ς σ’ αραπάδας.
Ετάλεψα ‘ς σο πεντάρ’, κ’ εδέκα ‘το ‘ς σο φουντάρ’.
Το φουντάρ’ έτον βαρύν, εδέκα ‘το τη γαρήν,
η γαρή εχαζουρλάψεν, η γιαρμά ετσ̌ατουλάψεν.
(Πηγή: Νάστα τη Πουρτσ̌άντων, γεννηθείς το 1908, απόφοιτος Β’ Δημοτικού, συνταξιούχος ΟΓΑ). Έναν κ’ έναν ‘ίνταν δύο - Λαογραφικά Σύμμεικτα Περιφέρειας Κάρς
Λεξιλόγιο: Βίον = τα κατοικίδια ζώα / Λειφτά = λειψά / Επέμ’νεν δεκτόν = έγινε δεκτή / Μανέα = φούμος – καπνιά / Τζ̌ι̤ζτάν = πορτοφόλι / Επελέκα = εγκατέλειψα (εκ του ρήματος απολέκω) / Ετάλεψα = όρμησα / Παράδας = χρήματα / Πεντάρ’ – νόμισμα πέντε ρουβλίων, το ρωσικό τάλιρο / Αραπάδας = κάρα, καρότσες / Φουντάρ = ρωσική μονάδα μέτρησης βάρους: 1 φουντ = 130 δράμια ή 410 γραμμάρια περίπου / Γαρήν = γυναίκα / Εχαζουρλάψεν = ετοίμασε (εκ του τουρκικού χαζίρ = έτοιμο) / Γιαρμά = κορμός δέντρου σχισμένος σε σανίδια / Ετσ̌ατουλάψεν = έσπασε (το ρήμα είναι τσ̌ατουρλαεύω και πρόκειται για ηχοποιημένη λέξη από το τσ̌άτ-τσ̌άτ).
Α’ παραλλαγή του παραπάνω δημώδους άσματος (Αρχείον Πόντου τόμος 27 (1965) 50-2 )
Έναν κ’ έναν ίσον δύο, κόρη ντο θ’ ευτάς το βίον,
έλα μετ’ εμέν κι άλλο καλλίον.
Δύο κ’ έναν ίσον τρία,
θειϊτσα μ’ τα κορίτσα̤ σ’ τερούν εμέ κρύα-κρύα.
Τρία κ’ έναν τέσσερα, με τη μικρέσαν τ’ έσυρα.
Τέσσερα κ’ έναν πέντε, ‘ς σο κιφάλι μ’ ατέ τ’ έγκεν.
Πέντε κ’ έναν ίσον έξ’, η μάνα τ’ς είπε με:
«έπαρ’ τη μικρέσα και ρούξον έξ’.
Έξ’ κ’ έναν ίσον εφτά, ατέ η σεβτάν τ’ ευτά͜ει.
Εφτά κ’ έναν ίσον οχτώ, τη μικρέσα θα παίρω εγώ.
Οχτώ κ’ έναν ίσον εννέα,
θειϊτσα μ’ εγάπεσα τ’ εσέτερον τη γεννέαν.
Εννέα κ’ έναν ίσον δέκα, τη μικρέσσαν επήρα ‘υναίκαν.
(Πηγή: Νάστα τη Πουρτσ̌άντων, γεννηθείς το 1908, απόφοιτος Β’ Δημοτικού, συνταξιούχος ΟΓΑ).
Λεξιλόγιο: Έγκεν = έφερε (εκ του ρήματος φέρω, αόριστος έγκα / Ρούξον = πετάξου – ρίξου (προστακτική του ρήματος ρούζω).
Β’ παραλλαγή του παραπάνω δημώδους άσματος.
Έναν κ’ έναν ‘ίνταν δύο, δύο κ’ έναν ‘ίνταν τρία,
τρία κ’ έναν τέσσερα, μετ’ ατέναν τ’ έσυρα,
τέσσερα κ’ έναν πέντε, ‘ς σο κιφαλόπο μ’ ατέ τ’ έγκεν.
Πέντε κ’ έναν έξ’ για τ’ ατέναν έμ’να έξ’.
Έξ’ κ’ έναν εφτά, για τ’ ατεινές τη σεβτάν.
Εφτά κ’ έναν οχτώ, άφ’ς την πόρταν ανοιχτόν.
Οχτώ κ’ έναν εννέα, έκαψεν το καρδόπο μ’ κ’ εποίκεν α μανέαν.
Εννέα κ’ έναν δέκα, κ’ εγώ τη σεβτάν ‘κ̌’ εφέκα.
(Πηγή: Σάββας ο Μουτάφ’ς, γεννηθείς το 1907, απόφοιτος Β’ Δημοτικού, συνταξιούχος ΟΓΑ).
Λεξιλόγιο: Ατέναν = αυτήν / Επέμ’να = απόμεινα, έμεινα, ξενύχτησα / ‘Κ̌’ εφέκα = δεν άφησα, δεν παράτησα.
Γ’ παραλλαγή του παραπάνω δημώδους άσματος.
Έναν κ’ έναν ευτάν δύο, τα κορίτσα̤ είναι δύο
‘ς εμέτερον το χωρίον.
Δύο κ’ έναν ευτάν τρία, ντο καλόν έν’ υπαντρία.
Τρία κ’ έναν τέσσερα, τα κορίτσα̤ είναι τέσσερα,
μετ’ ατέν εγώ ντο έσυρα!
Τέσσερα κ’ έναν πέντε, ΄ς σο κιφάλι μ’ ατέ τ’ έγκεν!
Τα κορίτσα̤ είναι έξ’, έπαρ’ τα και ρούξον έξ’.
Τα κορίτσα̤ είναι εφτά, τα μαλλόπα ‘τουν κοντά,
τ’ αχουλόπα ‘τουν λειφτά.
Τα κορίτσα̤ είναι οχτώ, τ’ έναν ‘α παίρω εγώ.
Τα κορίτσα̤ είναι εννέα, εγάμεσαν τη γενέα μ’.
Τα κορίτσα̤ είναι δέκα, τίναν ‘α παίρω ‘υναίκαν;
(ή τ’ είναν τον (τάδε) εδέκα).
Τα κορίτσα̤ είναι είκοσ’, ερούξα απέσ’ άμον λύκος.
Ας σα είκοσ’ κιάν’ αν πάς, κόφτ’ τ ωτία σ’ ο ποπάς.
Πόπα, δός με την ευχ̌ή σ’, πόπα δός με την κουτσ̌ή σ’.
Σ’κούται ο ποπάς στεφανών’ μας, και με τα χρόνα̤ ενταμών’ μας.
(Πηγή: Λίζα σύζυγος Δημ. Ελευθεριάδη, γεννηθείσα το 1955 Νέον Χαραπά Τσάλκας Γρουζ̌ινίας).
Στις παραπάνω καταγραφές του δημώδους αυτού άσματος στο Αρχείον του Πόντου δεν αναφέρεται ο χορός πάνω στον οποίο είναι τοποθετημένο ούτε η ρυθμική του αγωγή, το μουσικό μέλος κτλ. Διασώζεται στις λαϊκές μας διασκεδάσεις τοποθετημένο πάνω στο χορό Τίκ και οι πληροφορίες που έχουμε το κατατάσσουν τόσο στην περιφέρεια της Χαλδίας όσο και του Κάρς. Στο αφιερωματικό μου βίντεο έχω επιλέξει την απόδοση του από τους Γιώργο Λαφαζανίδη στο τραγούδι & Μιχάλη Καλιοντζίδη στον κεμεντζέ. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός.
"Έναν κ’ έναν ‘ίνταν δύο" - Λαογραφικά Σύμμεικτα Περιφέρειας Κάρς - Σάββα Πορφυρίου Παπαδόπουλου, Αρχείον Πόντου τόμος 44ος Αθήνα 1992-1993
Ποντι(α)κή Διαλεκτολογία - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
