Τ’ Ωρηάς ο κάστρον. Η δημοτική ποίηση στη Σαντά (Σάντα) του Πόντου
Κι όσα καστρούς κι είδα και εγύρισα
σαν την ωραιάς τον κάστρον ‘κ̆’ έτονε
………………………………………….
Κι ένας μικρός τουρκίτζος ρωμηογυριστός,
ρώκαν και ρωκοτζούπιν βάλλ’ ‘ς σα μέσα του,
αδράχτιν και σποντύλιν πέρ’ ‘ς σα χ̆έρα̤ του,
μαξυλαρίτζιν βάλλει κι απάν’ ζώσ̆κεται,
κ’ εγέντονε γυναίκα βαρα̤σμένισσα,
τον κάστρον τρουγουρίζει και μοιρολογά.
Αλλοί εμέν’ την μαύρην την αλλόξενον,
που θενά παιδοποίω τον χ̆ειμόν καιρόν,
αν ποί’ ατό στα όρι͜α, τ’ όρι͜α τρώγνε ‘με,
κι αν ποί’ ατ’ στο λιβάδην, τζάνη πιθαμή,
αλλοί εμέν’ την μαύρην την αλλόξενον,
άνοιξον καστροπόρτιν, πόρτα του γιαλού,
ανοίξτε να εμβαίνω τούρκοι δέχνε ‘με,
μεσάνοιξεν η πόρτα, χ̆ίλ’ εμπήκανε,
και πρίν καλοανοίξνε, μύρ’ εμπήκανε.
Από το παραθύριν κόρ’ εκρέμετο,
ουδέ πέτραν εντώκεν κι ουδέ μάρμαρον,
παληκαρί αγκάλιαν ψυχομάχ̆ηνεν,
‘πήρεν ατέν και πήγεν πάει στην μάνα του.
Μάνα μ’ και καλουμάνα μ’ ντ’ εύρ’ οσήμερον.
Υιέ μου και καλου͜ιέ μου, Θός χαρίζ’ σ’ ατέν,
να φτάγης μετ’ ατέναν τρ͜ί’ αγουρι͜ά παιδιά,
τ’ έναν να βάλης Δούκα τ’ άλλο Κωνσταντήν,
και τ’ άλλο φλαμπουράτεν εμπρός ‘ς άρχοντας
Κυρά καλοκυρά μου μ’ εντοπίασες.
Λεξιλόγιο:
• κάστρους (αρσενικώς) όπως ο πρόσωπος, ο σχολείος κτλ
• κ̆’ έτονε = ούκ ήν = δεν ήτο (το ‘κ̆’ = ούκ)
• τουρκίτζος=υποκοριστικό του τούρκος
• βάλλ’=βάλλει
• ρωμηογυριστός=αυτός που αλλαξοπίστησε
• βαρα̤σμένισσα=έγκυος
• αλλόξενος=ολότελα ξένη
• παιδοποιώ=γεννώ
• εντώκεν=χτύπησε-έκρουσε
• ψυχομάχ̆ηνεν=ψυχομαχούσε
• Θός=Θεός
Τ’ Ωρηάς ο κάστρον. Δημοσιεύθηκε στην Ποντιακή Εστία στο τεύχος 9ο σελ 506
Ποντι(α)κή Ιστορία και Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
