Άλυς ποταμός (Κιζίλ Ιρμάκ) Πόντου
Άλυς. Ο μεγαλύτερος ποταμός της Μικράς Ασίας. Πηγάζει από το όρος Αντίταυρος και αφού διασχίσει ένα μέρος της Καππαδοκίας, εκβάλλει στον Εύξεινο κοντά στην πόλης της Πάφρας.
Κατά τον Στράβωνα (Γεωγραφικά ΙΒ, ΙΙΙ, ΙΙ), ωνόμασται δ' από των αλών, ας παραρεί έχει δε τας πηγάς εν τη μεγάλη Καππαδοκία της Ποντικής πλησίον κατά την Καμισηνήν, ανεχθείς δ' επί δύσιν πολύς, ειτ’ επιστρέψας προς την άρκτον διά τε Γαλατών και Παφλαγόνων ορίζει τούτους τε και τους Λευκοσύρους... δηλαδή: Ονομάστηκε από τα αλατοποιεία, κοντά από τα οποία περνάει. Οι πηγές του βρίσκονται στη Μεγάλη Καππαδοκία, πλάϊ στην χώρα του Πόντου), στην Καμισηνή. Και αφού στραφεί προς τη δύση, για ένα μεγάλο διάστημα, έπειτα γυρνάει προς το βορρά, περνώντας μέσα από τη Γαλατία και την Παφλαγονία, διαμορφώνοντας τα όρια ανάμεσα σ' αυτές τις χώρες και τη χώρα των Λευκοσύρων. Ο ίδιος επιπλέον αναφέρει (Γεωγραφικά ΙΒ, ΙΙΙ, 39): εισίδ' εν τη Ξιμηνή άλαι ορυκτών αλών, αφ' ων εικάζουσι ειρήσθαι Άλυν τον ποταμόν... δηλαδή: υπάρχουν στην Ξιμηνή αλατοποιεία ορυκτού αλατιού, από τα οποία υποθέτουν ότι πήρε το όνομά του ο Άλυς ποταμός...). Κοντά στον Άλυ, που αποτελούσε το φυσικό όριο του κράτους των Μήδων και των Λυδών, έγινε μια αποφασιστικής σημασίας μάχη ανάμεσα στους στρατούς των δύο κρατών, στις αρχές του ΣΤ' π.Χ. αιώνα, όταν βασίλευαν στη Μηδία ο Κυαξάρης και στη Λυδία o Αλυάττης, πατέρας του Κροίσου. Αργότερα, o Κροίσος πολέμησε στην ίδια, περίπου, περιοχή με το βασιλιά των Περσών, Κροίσο, παρά το δελφικό χρησμό που του μηνούσε ότι, αν διάβαινε τον ποταμό θα κατέλυε μια «αρχή» εξουσία. Η δεύτερη μάχη έγινε το 546 π.Χ. και σήμανε τη διάλυση του Λυδικού κράτους (Ηρόδοτος, βιβλ. Α 6, 28, 72, 76 κ.ε.). Οι τούρκοι αποκαλούν τον Άλυ ως Κιζίλ Ιρμάκ, δηλαδή κόκκινο ποταμό, ίσως εξαιτίας της λάσπης που μεταφέρουν τα νερά του. Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
