Στο Γεωγραφικό και Ιστορικό Λεξικό του ο κ. Γεώργιος Κανδηλάπτης και στη σελίδα 62 του 14ου τεύχους των Ποντιακών Φύλλων αναφέρεται η Γαρατζά ή Καρατζά ως πατρίδα των διάσημων Καρατζάδων, από το γένος των οποίων προέρχονταν και οι χρηματίσαντες ηγεμόνες στη Μολδοβλαχία.
Η μεγαλύτερη γιορτή του μήνα Σεπτεμβρίου στον Πόντο ήταν η ύψωση του Τιμίου Σταυρού στις 14 του μήνα. Στον Πόντο τη θεωρούσαν το πιο σπουδαίο γεγονός από τη ζωή του Χριστού, μετά την εορτή της Ανάστασης και των Χριστουγέννων. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο μήνας αυτός πήρε το όνομα του “Σταυρίτες” από την εορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού. Η εορτή του Τιμίου Σταυρού στον Ελληνικό Πόντο
Πριν το 1900 στο δυτικό παράλιο τμήμα της Πουλαντζάκης, μεταξύ των ποταμών Καρά Δερέ, Ιντσουγάζ και Παζάρσουϊ σε ευρεία δηλαδή έκταση καλλιεργούσαν τα όρυζα, δηλαδή το ρύζι. Τα στάσιμα δε νερά των ορυζώνων καταντούσαν ανεξάντλητη πηγή κουνουπιών κάθε γενιάς και κατηγορίας, τα οποία κατά αναρίθμητα σμήνη κατέκλυζαν όλη την πόλη και τα πέριξ. Προπάντων όταν φυσούσε νοτιάς.
Στη Ματσούκα την παραμονή της Πρωτοχρονιάς από το βράδυ το τραπέζι της οικογένειας ήταν πλουσιότερο από το συνηθισμένο. Εκτός από τα εκλεκτά του φαγητά είχε και φρούτα ως επί το πλείστον πορτοκάλια, μήλα και ξηρούς καρπούς, φουντούκια και καρύδια. Καζαμίας Ματσούκας Πόντου
Στις 12 Σεπτεμβρίου του 1921, ενάμιση χρόνο δηλαδή νωρίτερα από το γενικό ξερίζωμα του Ποντιακού Ελληνισμού η Σάντα έπαψε να υπάρχει. Γυναίκες, γέροι και παιδιά με ελάχιστους στρατεύσιμους που δεν είχαν προφτάσει να διαφύγουν, πήραν το δρόμο προς την εξορία. Όταν ψυχορραγούσε η Σάντα - Τα γεγονότα του 1917-1923
‘Σο Καπή-κιοϊ και ‘ς ση Λιβεράν εγίνουσαν μωμοέρα̤ τα Κάλαντα. Εφόρνανε ελλενικόν φορεσίαν με φουστανέλλας και περικεφαλαίας και εκατέβαιναν ‘ς σο Τζεβιζλούκ’.