Το χωρίον Τοχούζ (Εννέα) – Γαλατικός Πόντος – Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ Μαδέν
Κάποτε ένας τούρκος ρώτησε το θείο μου που βρίσκεται το ηρωικό χωριό Τοχούζ. Ήταν γνωστό από τους αγώνες των παλικαριών του και πέρα από την περιοχή που Μαδέν. Το Τοχούζ βρίσκεται βορειοανατολικά του Εβτζή σε απόσταση 5 χιλιομέτρων και 20 χιλιομέτρων από το Μαδέν.
Το χωρίον Τοχούζ (Εννέα) του Ακ Δάγ Μαδέν (Πρώτο Μέρος). Από το Εβτζή έως το Τοχούζ η διαδρομή είναι ευχάριστη μέσα σε δασώδη περιοχή. Εκεί που τελειώνει η περιοχή του Εβτζή συναντούμε το σταυροδρόμι που σχηματίζεται από το δρόμο που έρχεται από το τουρκικό χωριό Γαβάολαν με κατεύθυνση από βορρά προς νότο ως το Κάτω Τσουρφαλού. Έπειτα περνάμε την κατάφυτη λοφοσειρά Ουζούν Μπουρούν, το Γκαγιά Μπασί, το Άκ Σουϊν και ανεβαίνουμε το ύψωμα πάνω στο οποίο είναι το Τοχούζ. Είχε 200 οικογένειες ή αλλιώς 1000 περίπου κατοίκους. Οι πατριαρχικές οικογένειες ήταν οι εξής: Αμπατζάντων, Καραχισαράντων, Αμανατάντων, Κωστερέντων, Ουζουνάντων, Παπαδάντων, Μακρενάντων, Αντρεάντων, Θεοδωράντων, Ντεμιράντων, Κωνσταντινάντων (Γαυσιμαλάντ), Κεμεντζέντων, Αναστασάντων. Οι Καραχισαράντ ήρθαν από τη Νικόπολη (Σαπίν Καραχισάρ). Το χωριό δεν απέχει πολύ από το ποτάμι Κοντελέ. Ήταν το τελευταίο σημείο του νομού Αγκύρας, γι αυτό και πλήρωναν δέκατο και στους 2 νομούς για τα χωράφια εντεύθεν του Κοντελέ στην Άγκυρα και εκείθεν του Κοντελέ στη Σεβάστεια. Ως προς την ονομασία του χωριού λένε ότι κάποια τουρκάλα γέννησε εννεάδυμα και από τότε ονομάστηκε Τοχούζ, δηλαδή εννέα. Οι τούρκικες οικογένειες μετά την αύξηση του ελληνικού στοιχείου μετώκησαν στο Παζαρτζικ σε ένα δημόσιο αγρόκτημα. Το Τοχούζ κατοικήθηκε σχεδόν σύγχρονα με το Καράπιρ και το Εβτζή μεταξύ 1830 - 1840. Οι κάτοικοι δούλευαν στα μεταλλεία του Προφήτη Ηλία από το ανατολικό μέρος. Μετά την παύση των μεταλλείων επιδόθηκαν στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Η περιοχή ήταν πλούσια σε δημητριακά. Ο ιερός ναός του χωριού ήταν αφιερωμένος στη μνήμη του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Ιερείς του χωριού διετέλεσαν κατά σειρά ο παπα Σάββας Παπαδόπουλος, ο παπα Θεόφιλος Μαυρίδης, ο παπα Νικόλας Παπαδόπουλος και ο παπα Ανδρέας Αμπατζιάδης. Το χωρίον Τοχούζ (Εννέα) του Ακ Δάγ Μαδέν (Δεύτερο Μέρος). Ψάλτες του χωριού ήταν οι Ηλίας Αμπατζιάδης, Χαράλαμπος Κωνσταντινίδης, Χαράλαμπος Κεμεντζετζιάδης, Βλάσιος Κεμεντζετζιάδης, Ανέστης Καραχισαρίδης. Αυτοί ήταν ως επί το πλείστον πρακτικοί αλλά καλλίφωνοι και διακρίνονταν για τη μεγάλη πίστη και ευσέβεια τους. Το σχολείο είχε νεότευκτο διδακτήριο πάνω σε ένα λόφο στο βορεινό μέρος του χωριού. Ως διδάσκαλοι στο σχολείο φέρονται κατά σειρά οι Γρηγόριος Καραχισαρίδης, Ανέστης Καραχισαρίδης, Παναγιώτης Σιδηρόπουλος, Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, Μιχαήλ Αμανατιάδης, Αλέξανδρος Παπαστεφανίδης από το Εβτζή, Ιωάννης Χαμαλίδης, Χαράλαμπος Παϊταρίδης από το Καράπιρ και ένας Ιωσήφ (δεν αναφέρει επώνυμο) από το Μαδέν. Πρόεδροι της Κοινότητας αναφέρονται οι Θεόδωρος Αμπατζιάδης, Γεώργιος Σιδηρόπουλος, Χαρ. Λαφτζίδης, Ευστάθιος Σπυρίδης, Αναστάσιος Μαυρίδης και ο Αλέξανδρος Κωνσταντινίδης. Παρεκκλήσια στο Τοχούζ ήταν: Νοτιοανατολικά πέρα από το Κοντελέ βρίσκεται το βουνό Κουϊ-Νούκ. Πάνω στην κορυφή του ήτανε το παρεκκλήσι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και γι αυτό το ύψωμα λεγόταν και Παναγία. Το Δεκαπενταύγουστο γινόταν μεγάλο πανηγύρι. Στο βορεινό μέρος του χωριού ήταν το παρεκκλήσι των Τριών Ιεραρχών. Το Τοχούζ ήταν πατρίδα ηρώων. Πολλοί Τοχουζλούδες σχημάτισαν ομάδες αντιστάσεως κατά των ληστών και προστάτευαν το χωριό τους και τα άλλα χωριά της περιοχής, για αυτό και πολλές φορές το Τοχούζ πολιορκήθηκε και κινδύνευσε να καταστραφεί. Τον Ιανουάριο του 1922 τσέτες με αρχηγούς τον Ετέμ μπέη και τον Βασφή μπέη πολιόρκησαν το χωριό. Δυστυχώς λόγω του χειμώνα τα παλικάρια βρίσκονταν στο χωριό. Φαίνεται οι τσέτες το πληροφορήθηκαν και γι αυτό ετοιμάζονταν να βάλουνε σφαγή και να το πυρπολήσουν όμως όπως μου διηγήθηκε ο Ανέστης Καραχισαρίδης λίγα λεπτά της ώρας νωρίτερα ο αρχηγός των παλικαριών ο Κωνσταντίνος Καραχισαρίδης ή Τσ̆όλαν έφυγε με ένα φίλο του κάτω στο ρέμα για σκοποβολή. Μόλις χάραξε και ενώ οι τσέτες ήταν έτοιμοι για επίθεση, ο Τσ̆όλαν άρχισε τη σκοποβολή. Οι τσέτες νόμισαν ότι εξαπατήθηκαν και δίστασαν να πραγματοποιήσουν το σκοπό τους οπότε ο αρχηγός τους σήμανε υποχώρηση, έλυσαν την πολιορκία και έφυγαν. Έτσι ο Τσ̆όλαν έσωσε το χωριό. Τα παλικάρια του Τοχούζ ήταν τα εξής: Ευστάθιος Θεοδωρίδης ή Στάθιον (αρχηγός), ο Κωνσταντίνος Καραχισαρίδης ή Τσ̆όλαν (υπαρχηγός), ο Φίλιππος Καραχισαρίδης, ο Ευστάθιος Αλτικατσίδης (ή Σιγκουτλής), ο Θεόδωρος Σιδηρόπουλος, ο Ιωάννης Θεοδωρίδης, ο Χαράλαμπος Σιδηρόπουλος (του Θανάση) και ο Γεώργιος Τιμιάδης με το παρατσούκλι Σαλίφ. Κατά τον δάσκαλο Ευστάθιο Αμπατζιάδη τα παλικάρια ήταν: Κωνσταντίνος Αναστασιάδης ή Τσ̆όλον (αρχηγός), Φίλιππος Αναστασιάδης, Θεόδωρος Σιδηρόπουλος, Ιωάννης Θεοδωρίδης, Ευστάθιος Θεοδωρίδης, Δημήτριος Μαυρίδης, Γεώργιος Τιμιάδης (Σαλίφ) και ο Ευστάθιος Αλτικατσίδης (Σιγκουτλής). Τον Ιανουάριο του 1923, μετά από προδοσία, κυκλώθηκαν στην τοποθεσία Ιπάν του Άταλαν απέναντι από το Γούρντινι του Εβτζή. Εκεί σκοτώθηκαν όλοι εκτός από τον Τσ̆όλαν. Ο Ευστάθιος Σιγκουτλής συνελήφθη και υπέστη τον δι ακρωτηριασμού μαρτυρικό θάνατο. Έπειτα με αμάξια μετέφεραν τους νεκρούς στο Μαδέν και τους έστησαν γύρω στα λουτρά γυμνούς για διαπόμπευση. Το βράδυ της ίδιας ημέρας οι μητέρες και οι γυναίκες των παλικαριών επέστρεφαν από το Μαδέν για το Τοχούζ. Έμειναν στο Καράπιρ. Το χωριό γέμισε από θρήνους και κοπετούς. Πάνω από την εκκλησία είδα μερικές γυναίκες που χτυπούσαν τα στήθη και τραβούσαν τα μαλλιά τους μέσα στα χιόνια. Ο αρχηγός τους, ο Τσ̆όλαν κατόρθωσε και μπήκε στη μικρή σπηλιά του βράχου Γούσ̆καγια, απ’ όπου συνεχώς πυροβολούσε. Όταν νύχτωσε έφυγε και έφτασε στο τουρκικό χωριό Γιαστί-Καρά όπου ζήτησε τη φιλοξενία φίλου, ο οποίος δυστυχώς έλλειπε. Αποκαμωμένος από τις ταλαιπωρίες, την πείνα, το κρύο, την αϋπνία αποκοιμήθηκε. Η γυναίκα του φίλου του Πεμπέ ειδοποίησε την αστυνομία, η οποία κύκλωσε το σπίτι. Από το παράθυρο, έβαλαν ένα παιδί και πήρε από τη μασχάλη του το όπλο και έπειτα τον συνέλαβαν. Τότε είπε στους αστυνομικούς: «Μη το θεωρήσετε κατόρθωμα γιατί με την προδοσία αυτής της γυναίκας με έχετε σιδηροδέσμιο». Από εκεί τον οδήγησαν στο Γενίχαν και τέλος κλείστηκε στις φυλακές του Μαδέν, όπου μετά από ένα χρόνο περίπου διέρρηξε τον τοίχο και με άλλους 11 και έφυγε για το Τοχούζ. Με πλαστό πιστοποιητικό έφθασε στην Μερσίνα και από εκεί στην Ελλάδα όπου εγκαταστάθηκε στην Άψαλο της Πέλλας. Δυστυχώς φαίνεται ήταν γραφτό του να μην πεθάνει από φυσικό θάνατο. Εκεί το 1943 σκοτώθηκε από αντάρτες του ΕΑΜ. Παρακολουθείστε όλο το Playlist των αφιερωμάτων μου στην περιφέρεια και τα χωριά του Άκ Δάγ Μαδέν
Το χωρίον Τοχούζ (Εννέα) – Γαλατικός Πόντος – Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ Μαδέν – Γεωργίου Κ. Φωτιάδη (Συνέχεια στο δεύτερο μέρος).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
