Διωγμοί των Ελλήνων της Επαρχίας Ροδοπόλεως 1916-1922
Περίοδος Α'. Την 15ην Απριλίου του έτους 1916 αι στρατιωτικαί Αρχαί του Καζά "Μάτσκας" του Βιλαετίου Τραπεζούντος διέταξαν να εκτοπισθώσι προς την περιφέρειαν Αργυρουπόλεως-Κιουμούνχανέ-
οι κάτοικοι των Ελληνικών χωρίων Σανογιά, Παπάρζα(;), Χαμουρή, Σαχνόη, Θέρσα, Κουνάνα, Στάμα, Τσαχαριάντων, Μελινάντων, Σαπάντων, Φαργανάντων, Ζαβέρα, Κρένασα, Αδσλή(;), Γιανακάντων, Ποντίλλα, Γιανάντων, Χορτοκοπίου, Αγίας, Κουσιπιδή, Σκόπιας, Λαραχανής, Αούρσης, Αουρζενά, Κούτουλα, και Σκαλίτα ανερχόμενοι εις 13090 ψυχάς. Η διαταγή εξετελέσθη πλήρως εντός οκτώ ημερών. Άπασα η περιουσία των εκτοπισθέντων διαρπάγην υπό των στρατιωτών, των τσετέδων και των Μουσουλμάνων κατοίκων της περιφερείας. Πολλοί εκ των εκτοπισθέντων, φοβούμενοι μην ... σφαγώσι καθ' οδόν, ον τρόπον είδον σφαζομένους τους εκ Τραπεζούντος εκτοπισθέντες προ εννέαν μηνών Αρμενίους κατά μήκος της δια των χωρίων αυτών διερχομένης αμαξικής οδού Τραπεζούντος-Ερζερούμ, διέφυγον και εκρύβησαν εις τα δάση. Εκ τούτων εξακόσιοι είκοσι δύο εσφάγησαν υπό των τσετέδων ... Μεταξύ των σφαγέντων ήσαν οι ιερείς Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, ετών 70, εκ Θέρσης, Κωνσταντίνος Μαρθίδης ετών 38, εκ Σαχνόης, Συμεών και Απόστολος Αποστολίδης ετών 78 και 55, Ιωάννης Κατουκίδης ετών 60 εκ Χορτοκοπίου, Ιωάννης Χρυσανθίδης εκ Γιαννάντων ετών 65, Σάββας Χριστοφορίδης εκ Στάμα ετών 45 και Ιωάννης Χριστοφορίδης ετών 88 εκ Τζουνάκας. Την 22αν Απριλίου 1916 μεικτόν απόσπασμα στρατιωτών, τσετέδων και χωροφυλάκων περικύκλωσε την εν τη περιφερεία ταύτην κειμένην Ι. Πατριαρχικήν και Σταυροπηγιακήν Μονήν του Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος, εν η είχον καταφύγη και περί τα εξακόσια γυναικόπαιδα εκ των περιχώρων και εκ Τραπεζούντος. Μεταξύ αυτών ήσαν ... τα ορφανά του εν Τραπεζούντι σφαγέντος φαρμακοποιού Καραπέτ Σουρμελιάν και περί τους είκοσιν εννέα άλλοι Αρμένιοι, κρυπτόμενοι εν αυτή από εννέα μηνών ίνα μη σφαγώσι. Οι πολιορκηταί διέταξαν τους πατέρας και τους εν τη Μονή Χριστιανούς να εγκαταλήψωσιν αυτήν εντός τεσσάρων ωρών και αναχωρήσωσιν εκ ις την περιφέρειαν Αργυρουπόλεως. ... Και αυτή η ταφή του εκ συγκοπής καρδίας εκ φόβου επί τη πολιορκία της Μονής θανόντος Γεωργίου Λεοντίδου δεν επετράπη, ίνα μη παραταθή ο χρόνος του εκτοπισμού. ... Μάρτυρες των γεγονότων της περιόδου ταύτης ευρίσκονται εν Κων/πόλει η κ.κ. Κυριάκος Αμανατίδης, Ιωάννης Ελευθεριάδης, Κων/τίνος Αμανατίδης, Κων/τίνος Ζωγράφογλης, Αρχιμ. Πανάρετος, Αρχιμ. Άνθιμος, Ιερομ. Αμβρόσιος, Αχμέτ ογλού Μουράτ εκ του χωρίου Κουσερά. Εν Πειραιεί: Ο Ιερεύς Κων/τίνος Ελευθεριάδης, ο Ιωάννης Μωϋσιάδης και πολλοί εκ των εκεί προσφύγων. Εν Αιγίνη: Ο ηγούμενος Βαζελώνος Φιοβάσιος(;), ο Πολυχρόνιος Κουκασίδης και άλλοι. Εν Μαγάροις: Ο Ιερομόναχος Νεόφυτος, εκ της Ι. Μονής Βαζελώνος. Εν Αθήναις: Ο Ιατρός Κων/τίνος Στ. Φωτιάδης, ο Ιατρός Ανδρέας Μεταξάς μετά της οικογενείας του. Η χήρα του ιατρού Σπαθάρη, Μαίρη ονόματι. ........
Περίοδος Β'. Κατά Σεπτέμβριον του έτους 1921 στρατός και ανταρτικά σώματα περικύκλωσαν τα χωρία Πιστοφάντων, Ισχανάντων, Τερζάντων, Ζουρνατσάντων, Κοζλαράντων, Πινακάντων, Τσακαλάντων και Φκλένια, του τμήματος Σάντας, κατοικούμενα υπό έξ χιλιάδων και οκτακοσίων ψυχών, και υπαγόμενα πολιτικώς εις την υποδιοίκησιν Τορούλ της Διοικήσεως Κιουμουσχανέ του Νομού Τραπεζούντος. Εξετράπησαν εις παν ακολασίας, εφόνευσαν όσους άνδρας εύρον, ελεηλάτησαν τας οικίας τας οποίας είτα επυρπόλησαν και απ΄΄ηγαγον τα γυναικόπαιδα ... εις τα ενδότερα του Κουρδοστάν ... πεζή και δίχως τροφής.Σκηναί φρίκης και αποτροπιασμού ελάμβανον χώραν καθ' οδόν, τον οίκτον και ενίων εξ αυτών των απαγωγέων, οι οποίοι βλέποντες τίνος φοβερού εγκλήματος γίνονται ακούσια όργανα, έκλαιον και αναθεμάτιζον και εαυτούς και την Κυβέρνησίν των. Περίοδος Γ'. Λήγοντος Μαρτίου του έτους 1922 απηγορεύθη εις τους κατοίκους των χωρίων, Λειβάδια, Μισαηλάντων, Τσουταλά, Τσονπανόη, Αρμενί, Σεϊτανάντων, Βάλαινα, Τσοτύλια, Μανδρανόη, Τεμιρτσάντων, Κουστουλάντων, Ρωμανού, Ζαβρία, Ζίλμα και Λειβερά, να σπείρωσι τους αγρούς αυτών. Περί τα τέλη Απριλίου ε.έ [ενεστώτος έτους] στρατός, χωροφύλακες και τσετέδες εκύκλωσαν τα χωρία τα οποία ανήκουσιν εις το τμήμα Γαλλιάνης, και εισελθόντες εις αυτά εφόνευσαν, όσους άνδρας εύρον ατίμασαν γυναίκας, ελεηλάτησαν τας οικίας και επυρπόλησαν πολλάς εξ αυτών και διεσκόρπισαν τα γυναικόπαιδα ... .... 2 Μαρτίου 1922. .... Προ είκοσι ημερών συνελήφθησαν και εστάλησαν εις την εξορίαν, εν Κουρδιστάν τα παιδία ηλικίας άνω των δέκα ετών ... ".
Διωγμοί των Ελλήνων της Επαρχίας Ροδοπόλεως. 1916-1922 - Πηγή: Έγγραφο της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
