Παραμύθι Σαντάς (Σάντας) του R.M. Dawkins καθηγητού του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Αγγλία)

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Ήθη, έθιμα, δρώμενα, θρύλοι και παραδόσεις

Έναν καιρόν έτον ένας χ̌όρα γυναίκα. Ατέ είχ̌εν ένα χάταλον. Το χάταλον ατς ετράνινεν και είπεν τη μάναν εθε. «Μάνα εγώ θα παίρω τη βασιλέα το κορίτσ’». Σκού και δέβα ψαλάφα ‘τεν». Η μάνα ‘θε σιφτά̤ν σον πρόσωπον εθε ‘κ̌ι τέρεσε.

Τ’ υστερέον αδά εκλώστεν – εκεί εκλώστεν, κάτ’ εποίκεν, επήγεν σον βασιλέα προστά και είπεν ατόν: «Βασιλέα πολύχρονε, η βασιλική σ’ να έν’ καλόν, ο Θεός το σπαθί σ’ κοφτερόν να εφτάϊγι. Κά’ θα λέγω ΄σε. Το κορίτσι σ’ θα δίζ’ με σο υιό μ’ γυναίκαν». Ο Βασιλέας πα ατότε ερώτεσεν ατεν. «Ο υιό σ’ ντο τέχνην εφτάϊγι;». Εκείνε πα είπεν «Ακουμάν μικρός έν’, ακουμάν τηδέν ‘κ̌ι ‘μάτσα ‘τον». Ο Βασιλέα πα είπεν «Αρ δέβα, ρίζα μ’ και όνταν μαθάν’ να εφταϊγι ασ’ ούλα̤ τα τέχνας, ατότε ας έρται ψαλαφά το κορίτσι μ’». Παραμύθι Σαντάς (Σάντας) Πόντου του R.M. Dawkins Ο παίδας ο Βασιλέας, η χ̌όρα & τ' οφίδ΄. Αρ’ εγύρτσεν οπίσ’ τη παιδί η μάνα και έρθεν είπεν ατόν «Ρίζα μ’ αν θέλτς να γυναικίγς και παίρτς τη βασιλέα το κορίτσ’ ούλα̤ τα τέχνας πρέπ’ να μαθαίντς». Το παιδίν νύχταν ημέραν ημέραν έκλαιγεν κι έλεγεν «Μάνα, εγώ τη βασιλέα το κορίτσ’ αν ‘κ̌ι παίρω, θα παλαλούμαι». Άχαρεσσα η μάνα επαίρεν τον παιδάν ατς και το ραβδίν σο χ̌έρ’ και εδέβαν πλάν. Σίτα̤ επαίγναν ‘ς σο λιμνίν και εκά εστάθεν και εκούξεν: Όφ, αϊλοί εμέν την χ̌όραν και κουτούλαν». Αρ ατό τον λόγον ετελείεσεν και εξέβεν από κάθε κιάν ο Όφτς και είπεν ατεν «Ντ’ εκούζ΄με, έρθα. Εγώ είμαι ο Όφτς». Τη παιδά η μάνα σιφτά̤ν ‘κ̌ι θέλεσεν να λέγ(ει) την ανάγκην ατς, αμά ο Όφτς ‘κ̌’ εφέκεν ατεν. «Πέ μ’ ατο» είπεν «Εγώ σην γερά σ’ βοτάν’ γίνομαι». Αρ’ εκοντοστάθεν η χ̌όρα και ιστόρτσεν ατον όλεν την ιστορίαν. Ατότε ο Όφτς είπεν ατεν «Μη φογάσαι. Τ΄ εμόν’ η τέχνη πα αρ’ ατό έν’. Εγώ πα αρθώπς αραεύω να μαθίζω ασ’ όλα̤ τα τέχνι͜α. Δό μ’ ατον, κι ασα τρία χρόνα̤ κι υστερία έλα έπαρ’ τον». Τη παιδά η μάνα εδέβεν πλάν, το παιδίν επαίρεν ο Όφτς και εκατέβαν αφκά σο λιμνίν. Τ’ Όφ’ το κορίτσ’ σάμον το είδεν τον παιδάν, εγάπεσεν ατον η καρδία τς και πολλά ελυπέθεν ατον πως θα χάται τη κάκου. Ο κύρτς ατς σίτα̤ εκλώσκουτον εκεί κάτ’ να εφτάϊγι, ατέ επρόφτασεν και σ’ ωτίν ατ’ και εκά είπεν ατον «Ο κύρη μ’ είνταν λέγ(ει) ‘σε και μαθίγ(ει) ‘σε, μη μαθάντς ατο. Αν ΄κ̌’ έν’ θα τρώγ(ει) ‘σε». Ο Όφτς επαίρεν ατον και εκάτσεν κα. Από πουρνού ως το βράδυ λέγ(ει) και παραλέ(ει) και μαθίζ’ ατον. Τ’ άλλο την ημέραν εξετάζ’ ατον. Αμά ο παιδάς να̤ λαλίαν και να̤ μιλίαν. Επέρασαν τα τρία χρόνα̤. Ο παιδάς τη κουτσ̌ής τη δα̤ρμενίαν εκράτεσεν, ντο εμαθάνεν ‘κ̌’ έλεγεν. Σα τρία χρόνα̤ απάν΄ έρθεν τη παιδά η μάνα σο λιμνίν και εκά και εκούξεν, «Οφ». Αμάν εξέβεν ασο λιμνίν κιαν ο Όφτς και έγκεν ατεν το παιδίν ατς. Ατώρα το παιδίν και η μάνα πάγανε ση στράταν. «Μάνα» λέγ(ει) ατεν «μη φογάσαι, εγέμες πλούσιοι. Αν θέλτς ο βασιλέας ας δίει μας το κορίτσ’ν ατ, κι αν ΄κ̌ι θέλτς μη δίει μας ατεν. Μάνα, απόψ’ θα γίνωμαι ση βασιλέα το παλάτ’ γαρσί έναν τρανόν παλάτ’. Εσύ τον πουρνόν έβγαλ’ με σην πουλησία, αμά τ’ ανοιγάρ’ ορία πουλείς. Αν πουλείς ατο, εχάσες ‘με». Έπεσαν κά’. Τον πουρνόν εσκώθεν η γυναίκα και αραεύ’ μουσ̌τερήν να πουλεί το παλάτ’. Ευρέθεν έναν και εδέκεν πέντε χ̌ιλιάδες φουλιρία. Τη παιδά η μάνα εδέκεν το σπίτ’, αμα τ’ ανοιγάρ’ ‘κ̌’ εδέκεν. «Εχάσα το» είπεν, και κάτ’ άλλο επροφασίστεν και τ’ ανοιγάρ’ εφύλαξεν. Ο καημένον αρίφς εκουβάλεσεν εκεί απέσ’ όλα̤ τα σ̌κέυα̤ τ’ και τα πράματα τ’. Έφαν και έπαν’, εποίκεν έναν τρανόν φαεπότ’ με τοι φίλτ’ς ατ. Έπεσαν κά’ κι εκοιμέθαν. Αμά ολύχτα εγνέφτσαν, και ντο τερείς; Σον ουρανόν τ’ άστρα̤ μαρμαρίζ’νε, τα σ̌κεύα̤ ολόγερα τουν κι ατείν’ απάν’ σην στράταν κοιμισμέν’. Εχάσαν τα παράδας ατουν. Τ’ άλλο την ημέρα είπεν τη μάναν ατ’ «Μάνα, ατώρα θα γίνωμαι έναν άλογον, αση βασιλέα κι άλλο καλίον». Πούλτ’σο με, αμά το δουκάλι μ’ όρα̤σον πουλείς;». Ό Όφτς έμαθεν ντο έμαθεν ο παιδάς την τέχνην ατ’ και εξέβεν αγοραστής για τ’ άλογον. Έρθεν και ερώτεσεν τη γυναίκαν «Πόσο πουλείς ατο;» «Πέντε λίρας» είπεν η γυναίκα. Εμέτρεσεν τα πέντε λίρας ο Όφτς, επαίρεν τ’ άλογον. Αμά εψαλάφεσεν και το δουκάλ’. «Το δουκάλ’» είπεν η γυναίκα ‘κ̌ι δίγ’ ατο». «Πέντε άλλα λίρας εσέν’ και δόσ’ μ’ ατο». Η γυναίκα είδεν τα παράδας και εχαντιλά̤γεν, εδέκεν το δουκάλ’. Επαίρεν τ’ άλογον και επήγεν σο λιμνίν ατ’. Έχ̌’ κι έμπαινεν απέσ’ τ’ άλογον κάτ’ έπαθεν επρέστεν κι επεπρέστεν, ασην πόρταν απέσ’ ΄κ̌’ εχωρεί. Εγνώρτσεν ατο τ’ Όφ’ το κορίτσ’ και για να γουρταρεύ’ τον παιδάν έρπαξεν το μικρόν τ’ αδέλφν ατς και έσυρεν ατον απάν ‘ς άψιμον, ο Όφτς άμον το εγουρτάρεψεν το παιδίν ατ’ ερούξεν απ΄ οπίσ’ σ’ άλογον. Τ’ άλογον εγέντον πουλίν. Ο Όφτς εγέντοτε αϊτέντς. Το πουλίν τρέχ̌, αϊτέντς πα τρέχ̌’. Το πουλίν εγέντονε τσ̌ιτσ̌έκ και εκρεμίεν απάν’ ση βασιλέα την μίτραν. Αϊτέντς εγέντονε γυρευός και ψαλαφά ασον βασιλέα το τσ̌ιτσ̌έκ. Ο βασιλέας έπλωσεν ατο, και το τσ̌ιτσ̌έκ εγέντονε κοκκίν και εκρεμίεν αση βασιλέα το χ̌έρ’. Ο γυρευός εγέντοτε πετεινός να τρώγ(ει) το κοκκίν. Το κοκκίν εγέντον αλεπός και εφούρξεν τον πετεινόν. Σαντά (Σάντα - Dumanlı, Gümüşhane) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα.

Λαϊκές Ιστορίες (Παραμύθια) από την Ίμερα και τη Σαντά - Παραμύθι Σαντάς (Σάντας) του R.M. Dawkins καθηγητού του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Αγγλία).

Λεξιλόγιο
• χ̌όρα = χήρα
• χάταλον = νήπιο
• σκού (προστακτική) = σήκω
• δέβα (προστακτική) = πήγαινε
• ψαλάφα (προστακτική) = ζήτα, ζήτησε
• σιφτά̤ν = πρώτα – πρώτα (εδώ: καλά – καλά)
• εθε = του
• τέρεσε = κοίταξε
• υστερέον = κατόπιν – έπειτα – ύστερα
• αδά = εδώ
• εκλώστεν = γύρισε
• η βασιλική σ’ = η βασιλεία – η δυναστεία σου
• κά’ = κάτι
• τηδέν = το ουδέν = τίποτε
• ούλα̤ = όλα
• θα παλαλούμαι = θα τρελαθώ (παλαλός = τρελός)
• άχαρεσσα = άχαρη
• σίτα̤ = καθώς – εν’ όσω
• σο λιμνίν και εκά = κοντά στη λίμνη
• εκούξεν = αναφώνησε – φώναξε
• αϊλοί εμέν = αλλοίμονο σ’ εμένα
• χ̌όραν και κουτούλαν = στερεότυπη έκφραση: χήρα και άμοιρη (κουτούλα – κουτούλης – κουτουλέας – γούδουλος – κουτρούλης = αυτός που έχει ξυρισμένο κεφάλι)
• όφτ’ς = φίδι
• ντ’ εκούζ΄με, έρθα = με φώναξες και να ‘μια
• ‘κ̌’ = ουκί – ουχί = δεν
• σην γερά σ’ βοτάν’ γίνομαι = γίνομαι βάλσαμο (θεραπεία) στην πληγή σου (γερά = πληγή)
• νά̤ = ούτε
• δα̤ρμενία = διερμηνεία – διδασκαλία – διδαχή – δασκάλεμα
• ανοιγάρ = κλειδί
• ορία = πρόσεχε – πρόσεξε
• έπεσεν κά’ = κοιμήθηκαν
• μουσ̌τερήν = πρώτο πιθανό αγοραστή
• αρίφς - ερίφης = άνθρωπος
• μαρμαρί’ζνε = αστράφτουν – φεγγοβολούν - λαμπιρίζουν
• δουκάλι = χαλινάρι
• εχαντιλά̤γεν = γαργαλεύτηκε
• έχ̌ κι εμπαίνεν = καθώς έμπαινε
• γουρταρεύ’ = γλιτώνει
• εγέντον = έγινε – πήγε μαζί
• γυρευός = ζητιάνος