Το περίφημο πανηγύρι του Αε-Σέρ (Ασέρ-Ντάγ) και ο Σέρα χορός στην πανήγυρι του Δεκαπενταύγουστου με 1.000 χορευτές
Το περίφημο πανηγύρι του Αε-Σέρ (Ασέρ-Ντάγ) και ο Σέρα χορός στην πανήγυρι του Δεκαπενταύγουστου με 1.000 χορευτές
Κατά τους χρόνους της μαύρης τυραννίας των ντερεμπέηδων (τιμαριούχων) 1660–1800, ενώ τελούνταν κάποτε πανηγύρι, απάχθηκε από τους τούρκους μια χριστιανή κόρη. Από αυτό προήλθε αιματηρή σύγκρουση μεταξύ Χριστιανών και τούρκων, της οποίας αποτέλεσμα ήταν η απελευθέρωση της κοπέλας και η για πολλά έτη διακοπή της ωραίας τελετής, από φόβο επανάληψης επεισοδίων. Τέλος, ο ατρόμητος ιερέας Νικόλαος Κεσίσογλου, 1804–1876 από την ενορία Μονοβάντων ενθάρρυνε τους Σταυριώτες να συνεχίσουν την ωραία τελετή, η οποία εξελίχθηκε αργότερα σε εμποροπανήγυρη. Και πράγματι, τι ωραιότερο από αυτό! Σε ύψος 3.000 μέτρων περίπου, στην κορυφή του ποντικού Ολύμπου, γιόρταζε ο ποντι(α)κός λαός, αναπέμποντας ευχές και δεήσεις προς τον Ύψιστο!
Εκεί ψηλά, πλησίον του Θεού, στον καθαρότατο αέρα, οι αγνοί κρυφοί Σταυριώτες εκκλησιάζονταν ελεύθερα, ακολουθώντας τους χριστιανούς που μεταβαίνουν εκεί. Αργότερα, τους χριστιανούς ακολούθησαν και οι τούρκοι, άλλοι για διασκέδαση και άλλοι για εμπορικές συναλλαγές, και έτσι, με τον χρόνο, η ταπεινή τελετή έλαβε μορφή μεγάλης εμποροπανηγύρεως. Στους πρόποδες της κωνοειδούς κορυφής είναι διασκορπισμένες μεγάλες πέτρες με επίπεδη επιφάνεια. Είναι τα περίφημα «Λιθάρια». Κάθε ένα από τα γύρω χωριά είχε το λιθάρι του, πάνω στο οποίο καθισμένοι οι πανηγυριστές απολάμβαναν το πανηγυρικό θέαμα το Μουζαινίτ’κον το Λιθάρ’, το Τσιμερίτ’κον, το Ματζουκάτ’κον, το Κρωμέτ’κον, το Σταυρέτ’κον κ.λπ. Παραπέρα, σε ομαλό και καλυμμένο με ζυγούδια έδαφος, οι διάφοροι πωλητές τοποθετούσαν τα εμπορεύματά τους (κούφες = ξύλινα υδροδοχεία, ξύλινα φτυάρια, μαλλιά, τυριά, δέρματα, κάθε είδους οπωρικά, υφάσματα, ψιλικά και άλλα εγχώρια προϊόντα) και τα διαλαλούσαν. Μετά τις αγοραπωλησίες, οι πανηγυριώτες επιδίδονταν σε ευωχία. Παντού διασκεδάσεις και χοροί. Αεσέρτς Άγιος Σέργιος (οροσειρά Πόντου) Ετυμολογικό σημείωμα Π.Η. Μελανοφρύδη
Ο μεγαλοπρεπέστερος όμως χορός των Ποντίων, η γεμάτη πολεμικό μένος «Σέρα», στηνόταν έξω και πέρα από το πλήθος. Σε αυτόν έπαιρναν μέρος 500–1000 χορευτές, φέροντας ολόκληρη την πανοπλία τους και την επιχώρια στολή (ζίπκες), χορεύοντας με απερίγραπτο ενθουσιασμό υπό τους ήχους 2-3 τυμπάνων και ζουρνάδων. Πουθενά αλλού στον Πόντο δεν στηνόταν χορός με τόσο μεγάλο πλήθος χορευτών.
Λίγο παραπέρα, σε χλοερό οροπέδιο, έβοσκαν τα ζώα των πανηγυριστών σε αγέλες, διότι λόγω της απόστασης οι περισσότεροι προσέρχονταν έφιπποι. Το πλήθος συνέρρεε πανταχόθεν. Χριστιανοί και μουσουλμάνοι τούρκοι από το Σταυρί, τους Στύλους, το Παζπέν, τη Ζυγανίτα, των Αϊβαζάντων, του Αγίου Ηλία, το Ρουσίου, των Νατζαράντων, του Βαρενού, του Παρτίου, το Λυκάστ, την Κρώμνη, την Ίμερα, τα Μαντρία, την Γόδωνα, τις Πέντε Εκκλησιές, την Χάραβα, την Μασούρα, την Σίσια, την Μούζαινα, την Τσιμερά, το Χατς, τον Άγιο Φωκά, το Αγρίδ, την Ζύγανα και της Κιόστερες, από όλη την Ματζούκα, την Θοανία (Τόνγια) και Τζαπνία, ακόμη δε και από την Σάντα, την Τραπεζούντα και την Αργυρούπολη προσέρχονταν σε αυτήν την μεγάλη πανήγυρη. Ο αριθμός των προσερχομένων κυμαινόταν από 5.000 έως 10.000 άτομα. Γι' αυτό η πανήγυρις του Αε-Σέρ θεωρείται ως η μεγαλύτερη, η ογκωδέστερη και μεγαλοπρεπέστερη πανήγυρις του Πόντου. Λόγω του πλήθους και της γενικής οπλοφορίας Χριστιανών και τούρκων, δημιουργούνταν πολλές φορές επεισόδια και ενίοτε αιματηρές συγκρούσεις. Οι επιζώντες ακόμη από τους πανηγυριστές του Αεσέρ του έτους 1894, αφηγούνται με θαυμασμό το επεισόδιο του ατρόμητου Κρυπτοχριστιανού Μεράλ, ο οποίος, χάρη στην ανδρεία και την ευκινησία του —ή χάρις στην προστασία της Θεοτόκου, όπως πιστεύτηκε— κατάφερε να διαφύγει τις σφαίρες 50 μουσουλμανικών όπλων. Για την πρόληψη τέτοιων επεισοδίων, η Κυβέρνηση υποχρέωσε τον αστυνομικό σταθμάρχη Ζύγανας να παρευρίσκεται με την υπό αυτόν δύναμη στην πανήγυρη του Αεσέρ για την τήρηση της τάξεως. Οι διασκεδάζοντες όμως πυροβολούσαν δαιμονιωδώς, αδιαφορώντας για την παρουσία των οργάνων της τάξεως. Το 1909 σκοτώθηκαν από αδέσποτες σφαίρες 5 άτομα. Η πανήγυρις διαρκούσε καθ' όλη την ημέρα, ενίοτε δε και την επομένη. Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο.
ΑΕΣΕΡ. Η κορυφή Αεσέρ με ύψος ίσο με αυτό του Κουλάτ, η οποία έχει κωνοειδές σχήμα, είναι ογκώδης και εν μέρει πετρώδης, δεσπόζοντας στις γύρω περιοχές σε μεγάλη ακτίνα.
Περιγραφή της κορυφής
Δυτικότερα του Αεσέρ συναντώνται οι κορυφές Ατσιγγάντσα —που ονομάστηκε έτσι από την εκεί κατασκήνωση πλανόδιων Αθιγγάνων τουρκικά: τσιγγιανιά, οι οποίοι αργότερα έγιναν οικιστές του Στύλους, του Σοανέν και της Ζύγανας. Στις νότιες κλιτύες τους είναι διασκορπισμένα τα χωριά της Μούζαινας κυρίως Μούζαινα, Τσιμερά, Άγιος Φωκάς, Παλλαδάντων, Αγρίδ, Λωρία, Μασούρα, ενώ στις βόρειες πλευρές βρίσκονται τα χωριά της Ματζούκας Χαψίκιοϊ κ.ά. Από τις κορυφές του Κουλάτ-ντάγ, του Μακρύν Σκοπέλ και του Αεσέρ πιθανώς δε και από το Σοανέν και τον Άγιο Παύλο διακρίνεται καθαρά, σε καιρό καλοκαιρίας, η Μαύρη Θάλασσα σε μεγάλη έκταση. Πάρα πολλές φορές θαυμάσαμε από τις κορυφές του Κουλάτ το γαλάζιο χρώμα του Εύξεινου Πόντου. Στις 15 Αυγούστου του 1911, ενώ βρισκόμασταν στην πανήγυρη του Αεσέρ της Κοιμήσεως της Θεοτόκου μαζί με πολλούς Τραπεζούντιους και τον πράκτορα της Ρωσικής Ατμοπλοϊκής Εταιρείας στην Τραπεζούντα, κ. Λάζαρο Κουρτίδη, διακρίναμε μέσων του τηλεσκοπίου του προαναφερθέντος πράκτορα τον καπνό ενός πλοίου. Οι δε βοσκοί μας διαβεβαίωσαν ότι την νύχτα διακρίνονται καθαρά τα φώτα των πλοίων που πλέουν.
Ετυμολογία του ονόματος
Η ονομασία Αεσέρ προήλθε, κατά την παράδοση, από το Γεσίρ-ντάγ, δηλαδή «όρος αιχμαλωσίας», επειδή εκεί συνελήφθη αιχμάλωτος ο Σουλτάνος των τούρκων Μελίκ το αρχικό «α» είναι πρόσθετο, σύνηθες φαινόμενο στην ποντιακή διάλεκτο, όπως π.χ. α-ούτος, α-έτσ’ κ.λπ. Κατά άλλους προήλθε από το «Άγιος Σωρός» σωρεύω = στην ποντιακή σερεύω, ενώ κατά το ποντιακό ιδίωμα ονομάστηκε «Αεσέρ» διότι στην κορυφή του, όπου μέχρι τις μέρες μας βρίσκεται το παρεκκλήσι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, υπάρχει ένας σωρός από πέτρες, επιμελώς τοποθετημένες σαν από αρχαίο ειδωλολατρικό λαό, τον οποίο ορισμένοι θεωρούν ως τον μεγάλο λόφο (κολωνό) που στήθηκε από τους Μυρίους. Κατά τους Κρυπτοχριστιανούς Σταυριώτες, το Αεσέρ έλαβε το όνομά του από τον κρυπτοχριστιανό Σταυριώτη μεταλλουργό Εσέρ-αγά [Παναέτ-αγά], ο οποίος προστάτευσε πολύ τους καταδυναστευμένους Σταυριώτες, προσλαμβάνοντάς τους στις εργασίες του μεταλλείου «Κιαουρής», που βρισκόταν στις νότιες κλιτύες του Αεσέρ. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, ονόμασαν το όρος Εσέρ-ντάγ και κατά το ποντιακό ιδίωμα Αεσέρ-ντάγ, ενώ αργότερα έχτισαν και παρεκκλήσιο στη μνήμη της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου τελούνταν και πανήγυρις στις 15 Αυγούστου.
Πηγή: Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) - Ποντιακά Φύλλα 1937 (Σημείωση: Το παραπάνω κείμενο αποτελεί μεταφορά μου στην δημοτική γλώσσα και στο μονοτονικό σύστημα γραφής για καλύτερη κατανοήση απο τους αναγνώστες του kotsari.com καθώς θεωρώ αδύνατη την ανάγνωση απο την πλειοψηφία των αναγνωστών από το πρωτότυπο κείμενο στην καθαρεύουσα και στο πολυτονικό σύστημα γραφής)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
