Τώρα που πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, εμείς οι πρεσβύτεροι των προσφύγων αισθανόμεθα ιδιαιτέραν συγκίνηση με την ανάμνηση των παλαιών χρόνων και μέσα στην χειμωνιάτικη καταχνιά μελαγχολούμε με πικρία δια την οριστικήν εγκατάλειψιν της πατρώας γης.
Κάποια αρχόντισσα από την Κολχίδα, την Καυκασιανή χώρα που γειτονεύει με την Τραπεζούντα, αρρώστησε βαριά. Τα μέλη της είχαν παραλύσει πονούσε φοβερά και μολονότι ξόδεψε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας της σε γιατρούς και φάρμακα, δεν είδε γιατρειά. Κάποτε σκέφτηκε και τον Άγιο.
Ένας στρατιώτης Σκύθης και αυτός που λεγόταν Συμεών βασανιζόταν από δαιμόνια, φάλαγγα ολόκληρη, που τον ταλαιπωρούσε ανελέητα, τον φοβέριζε, τον έριχνε κάτω, τον σπάραζε. Οι σύντροφοί του βλέποντάς τον σε αυτή την ελεεινή κατάσταση, τον πήραν και τον έφεραν στο ναό του Αγίου Θωμά.
Μετά την παύση των εργασιών των μεταλλείων, οι Κρυφοί (Κρυπτοχριστιανοί) Κρωμναίοι μη διαβλέποντας καθόλου στο όφελος τους από την ισλαμική τους υπόσταση, θέλοντας μάλιστα να διαφύγουν και την στρατιωτική θητεία, εξάλλου είχαν στηρίξει πολύ τις ελπίδες τους στο Χάτι Χουμαγιούν, αυτό που επικύρωνε την ελευθερία της θρησκείας.
Σε εξάωρη απόσταση από την Αργυρούπολη προς τα Βόρειο-ανατολικά και σε δίωρη απόσταση από την Άρδασσα στα νοτιοανατολικά βρίσκεται στην υποδιοίκηση της Μεσοχαλδίας στο διαμέρισμα του Τεμιρτσίκιοϊ στην ενορία Μαρτίν, η Ιερά Γυναικεία Μονή της Θεοτόκου τιμώμενη στην ένδοξη Γέννησή της.
Από τους μεταλλευτές του 18ου αιώνα αναφέρονται ως άξιοι λόγου ο Τσαφράκογλους ή και Σταυράκογλους, ο Πάγκαλος και ο Αλή Αγάς ο οποίος ήρθε από την Σόπχαναν στη Μόχωρα. Από αυτόν τον Αλή αγά κατάγονται οι Βαϊζογληδες οι οποίοι κατά τον 10ο αιώνα χρημάτισαν διοικητές της Κρώμνης, και οι Αλιόγληδες του Αληθινού εκ των οποίων καταγόταν ο Μολά Πεχρέμ (όλοι οι παραπάνω ήταν κρυπτοχριστιανοί).