1. Γενική θεώρηση
Η συγκρότηση της εκκλησιαστικής επαρχίας Χαλδίας, αρχικά ως επισκοπής υπαγόμενης στο μητροπολίτη Τραπεζούντας, στη συνέχεια ως αρχιεπισκοπής και μητρόπολης με τον πλήρη τίτλο Χαλδίας και Χερροιάνων, συνιστά ιδιαίτερη ιστορική περίπτωση σε σχέση με τις άλλες μικρασιατικές επαρχίες που υπήρχαν ως και το 18ο αιώνα, αφού δεν πρόκειται για παλαιά εκκλησιαστική αρχή, της Βυζαντινής εποχής, που απλώς επιβίωσε στα χρόνια της Οθωμανικής περιόδου, αλλά για νέα που η ίδρυσή της οφείλεται σε ειδικές ιστορικές συνθήκες μετά την οθωμανική κατάκτηση του Πόντου.

Ο Πατριάρχης Συμεών, ο επονομαζόμενος Τραπεζούντιος, λόγω της καταγωγής του από την Τραπεζούντα του Πόντου, διετέλεσε Οικουμενικός Πατριάρχης τρεις φορές. 

Ο Ιωάννης Ξιφιλίνος ήταν σπουδαίος νομικός και λόγιος. Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα μεταξύ του 1005 και του 1008 και καταγόταν απο την αρχοντική οικογένεια των Ξιφιλίνων. Σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί διακρίθηκε στη Νομική επιστήμη ως δικηγόρος, δικαστής και δάσκαλος στην Ανωτέρα Σχολή του φιλοσόφου της εποχής Μιχαήλ Ψελλού , με τον οποίο είχε και φιλική σχέση, και τον οποίο ακολούθησε ως μοναχός στον Όλυμπο της Βιθυνίας.

Ο Βασίλειος Βησσαρίων ( Τραπεζούντα , γύρω στο 1408 - Ραβέννα 1472 ) ήταν Βυζαντινός λόγιος και Καρδινάλιος της Καθολικής εκκλησίας. Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα του Πόντου, τότε πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών. Το έτος γεννήσεώς του τοποθετείται μετά από τις πιο πρόσφατες έρευνες γύρω στο 1408, στις 2 Ιανουαρίου.

Ο Γεώργιος Β΄ ο Ξιφιλίνος εξελέγη Πατριάρχης το 1191, μετά την παύση του προκατόχου του Δοσιθέου. Καταγόταν απο αρχοντική οικογένεια της Τραπεζούντας , απο την οποία προερχόταν και ο πατριάρχης Ιωάννης Η΄.