Ιστορία της Κρώμνης – Α.Ι. Παρχαρίδου Ποντιακή Εστία Τεύχος 49 -:- Τα μετά του 1854 γεγονότα και μέχρι σήμερα.
Μετά την παύση των εργασιών των μεταλλείων, οι Κρυφοί (Κρυπτοχριστιανοί) Κρωμναίοι μη διαβλέποντας καθόλου στο όφελος τους από την ισλαμική τους υπόσταση, θέλοντας μάλιστα να διαφύγουν και την στρατιωτική θητεία, εξάλλου είχαν στηρίξει πολύ τις ελπίδες τους στο Χάτι Χουμαγιούν, αυτό που επικύρωνε την ελευθερία της θρησκείας.
Τόλμησαν να απορρίψουν το προσωπείο του τουρκισμού και να παρουσιαστούν στον κόσμο ελεύθερα ως χριστιανοί. Η Ιστορία της Κρώμνης Α.Ι.Παρχαρίδου Ποντιακή Εστία τεύχος 49o - Από το 1854 ως σήμερα. Αυτό το γεγονός που έχει σχολιαστεί πάρα πολύ και το οποίο πολύ ζημίωσε τους Κρωμναίους, εξιστορεί ο Σάββας Ιωαννίδης στην ιστορία της Τραπεζούντος ως εξής: «Επί δε Χαγρετίν πασά Διοικητού της Τραπεζούντος όταν πλέον το Χάτι Χουμαγιούν επικύρωνε την ελευθερία της θρησκείας, οι από πολλών ετών αναγκασθέντες στο φανερό μεν να φαίνονται μωαμεθανοί, μυστικά όμως δε να τελούν τα της χριστιανικής θρησκείας, τόλμησαν και με παρρησία ομολόγησαν τον χριστιανισμό και αυτοί ήσαν ως επί το πλείστον Κρωμναίοι και οι γείτονές τους, κάποιοι δε από την Χαλδία και την Ματσούκα και ολίγοι από άλλες επαρχίες. Είναι δε περίεργο πως τόσον χρόνο οικονόμησαν το πράγμα ώστε, πράγματι ενώ ήταν χριστιανοί και τα πάντα τελούσαν τα χριστιανικά, μπόρεσαν να μη φανερωθούν ποτέ στους λοιπούς μωαμεθανούς καίτοι γνωριζόμενοι από τους λοιπούς φανερούς χριστιανούς έχοντες δύο ονόματα, ένα τουρκικό και ένα χριστιανικό, μόνο δε εις τούτο προδοθείς υπό της γυναικός του, η οποία ήταν οθωμανίδα πολλά μεν υπέστη, ηδυνήθη όμως δια πολλών χρημάτων να σωθεί. Τελευταίον δε επι Χαγρετίν πασά, ο Πέτρος Σάββας Σιδηρόπουλος από την Κρώμνη ενώ διατελούσε κλητήρας στον πρόξενο των ιταλικών κρατών Κ. Φάβρη (άνδρα χριστιανικότατον), μη υποφέρων πλέον τον τοιούτον περιορισμόν, απεκαλύφθη στις 14 Μαΐου του 1856 ως Χριστιανός και άφησε το τουρκικό όνομα Πεχλίλ, ονομάζετο με το χριστιανικό του όνομα Πέτρος. Ευθύς λοιπόν ειδοποιήθηκε το γεγονός αυτό στην κυβέρνηση και προσεκλήθη ο Πέτρος από τον Χαγρετίν πασά (άνδρα φρόνιμο) και τρεις φορές ερωτηθείς από αυτόν και τρεις φορές εν μέσω πλήρους συμβουλίου παρόντος και του προξένου του, με παρρησία ομολόγησε τον Χριστιανισμό και απελύθη άνευ ουδεμίας άλλης παρατηρήσεως. Εδώ οφείλουμε να σημειώσουμε ότι ο Σάββας Ιωαννίδης ίσως να απατήθηκε από τον Πεχλίλ, ο οποίος θα του αφηγήθηκε ως φαίνεται το φανταστικό αυτό επεισόδιο στις 14 Μαϊου δια τούτο και το αναφέρει στην ιστορία του. Η αλήθεια είναι ότι ο Πεχλίλ ήταν τολμηρός και γενναίος άνθρωπος και ένας από τους πρώτους υποκινητές της υποθέσεως των Κρυφών αλλά αληθές είναι και το ότι δεν προηγήθηκε των λοιπών. Αυτό λοιπόν ενθάρρυνε και τους λοιπούς και κατά τον Μάρτιο μήνα του 1857 επί Ροστέμ πασά ανέρχονται 150 ψυχές στη Μονή της Θεοσκεπάστου έχοντας γραμματέα τον Δαμιανό Φωτιάδη Κρωμναίον στην καταγωγή και αφού ορκίστηκαν ότι θέλουν όλοι να μείνουν σταθεροί στην απόφασή τους και τον θάνατο και την εξορία ή και ό,τι άλλο λαβόντες υπόψη τους έκαμαν επί τούτου ένα Συμφωνητικόν και το υπέγραψαν. Ευθύς αμέσως δε έκαναν και έρανο και μάζεψαν 18.700 γρόσια για τα τυχόν έξοδα και μπαίνοντας μέσα στο ναό, δεήθηκαν άπαντες προς τον Ύψιστο να τους ενδυναμώσει και ασπάσθηκαν άπαντες με τον χριστιανικό ασπασμό. Κατέβηκαν έπειτα από τη Μονή της Θεοσκεπάστου και εξέλεξαν επιτροπή δύο εξ’ αυτών τον Πέτρο Σιδηρόπουλο και τον Δημήτριο Βοσκόπουλο ο οποίος το πρότερον ονομάζετο Σουλεϊμάν . Κατ’ αυτή την περίσταση πολύ συνεισέφερε και ο μακαρίτης Ιωσήφ Ρικάρδος από τη Μασσαλία, άνδρας φιλάνθρωπος και χριστιανός, ο οποίος ήτο τότε γραμματέας στο ρωσικό προξενείο και ποικιλοτρόπως τους ενθάρρυνε και τους υπεβοήθησε, γράφων και συντάσσων περί αυτών έκθεση και προς τα προξενεία και τις πρεσβείες και πολλές διατριβές σε ευρωπαϊκές εφημερίδες, ώστε δικαίως όλοι με ευγνωμοσύνη αναφέρουν το όνομα του ως πρώτου ευεργέτου τους. Και πρώτη αναφορά επέδωσαν εις τον νεωστί ελθόντα Πρόξενο της Ρωσίας Αλέξανδρο Μασνίν ο οποίος ολοκληρωτικά εκπλαγείς, κατ’ αρχάς μεν απιστούσε, τέλος δε βεβαιωθείς από των Επιτρόπων, διέταξε να επιδώσωσι και εις τους λοιπούς προξένους οι οποίοι όλοι ευχαρίστως τους εδέχθηκαν υποσχεθέντες την συνδρομή και βοήθεια τους, μόνος δε ο Στίβενς, ο άγγλος πρόξενος δεν την παραδέχτηκε, αλλά μάλιστα και τους έδιωξε και πολλές συκοφαντίες έγραψε εναντίον τους προς την κυβέρνησή του ότι δήθεν έπρατταν τούτο προς αποφυγή της στρατιωτικής θητείας ως εκ των αντιφατικών τούτων εκθέσεων εστάλη υπό των εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεων, εξεταστής, ο οποίος από τα Μοναστήρια και από τον Άγιο Τραπεζούντος και τον Άγιο Χαλδίας αλλά και από αλλού συνέλεξε μαρτυρίες ότι πράγματι αυτοί ήταν χριστιανοί και το έκαναν αυτό για τη νέα δοθείσαν υπό της υψηλής πύλης ελευθερία της θρησκείας και πολλές εκθέσεις και προξένων λαβών έφερε εις τας πρεσβείας, την υψηλή πύλη και το Πατριαρχείον. Εστάλη δε Επιτροπή από μέρους των επιφανεστέρων χριστιανών στην Κωνσταντινούπολη, ο εκ Πουλαντζάκης Νικόλαος Ταυρόπουλος και Ιωάννης ο υιός του, πολλά υπέρ ταύτης της υποθέσεως υποστάντος. Και ούτω ανεγνώρισε μεν αυτούς ως χριστιανούς η Κυβέρνησις και κατέστησε ανενόχλητους, αλλά οι γείτονές τους μωαμεθανοί άρχισαν ποικιλοτρόπως να επηρεάζουν ότι δήθεν όταν μάλιστα ο πρόξενος της Γαλλίας Κ. Σέφερ προσετέθη κι αυτός ως άλλος ένθερμος προστάτης και μαζί με τον Κ. Α. Μασνίν συνετέλεσε τα μέγιστα προς την ησυχία τους. Οι ούτω φανερωθέντες ήταν περί τις 20.000, οι οποίοι επειδή από του καταλόγου του ναυτικού και του στρατιωτικού δεν απαλλάγησαν, πολλοί από αυτούς δια τον φόβον της στρατολογίας έγιναν ρώσοι υπήκοοι ή και μετανάστευαν στη Ρωσία. Το επιτροπικόν του οποίου αντίγραφο μου παρέσχε πολύ ευγενικά ο κ. Πέτρος Περσόπουλο έχει ως εξής: «Δια του παρόντος ημών αποδεικτικού ενσφραγίστου Επιτροπικού γράμματος δηλοποιούμεν ημείς οι εκ των επαρχιών των δύο Μητροπόλεων του Αγίου Τραπεζούντος και του Αγίου Χαλδίας, κάτοικοι των χωριών Κρώμνης, Σάντας, Κοβάσης, Πάρτης, Γιαγλήτερες, Σταύρης, Μούζενας, Στύλου, Χάραβας, Ταντουρλού, Σήσε, Πόντιλας, Θέρσας, Άγουρσας, Λαραχανής, Καπίκιογιου, Γαλίανας, Χατσάβερας, Κάβαρας και λοιπών ότι κοινή γνώμη και εν μιά συμπνοία και ομονοία αποκατεστήσαμεν από μέρους πάντων ημών πληρεξούσιους επιτρόπους, τον κ. Τοσούνογλου Μουσταφά Γιαζιτζήν μετά της συνοδείας αυτού Μουσταφάν Τουρσούνογλουν και Σουλεϊμάνογλου Ισμαήλην εις το να απολογηθώσι και δώσωσι τους αποχρώντες λόγους εις ό,τι δήποτε ερωτήσεις θέλουσι γίνει διά την όποιαν υπόθεσιν εστάλησαν εις Κωνσταντινούπολη. Στους κυρίους τούτους έχουμε παραδεδομένας την στερεά ημών απόφαση και την κοινή γνώμη εις το να ενεργείσωσιν εις οίον τρόπον δύνανται την ανακάλυψη της άχρι τούδε κεκρυμμένης θρησκείας μας. ‘Όθεν παρακαλούμεν τους εξοχοτατάτους πρέσβεις των αυτοκρατορικών δυνάμεων Αγγλίας, Γαλλίας, Αυστρίας, Ρωσίας και Ελλάδος, όπως αναγνωρίσουν αυτούς δυνάμει του παρόντος ενσφραγίστου επιτροπικού ήμουν γράμματος γνήσιους ημών Επιτρόπους και οδηγήσωσιν αυτούς τα δέοντα υπέρ της θρησκείας και ελευθερίας ημών. Δια τούτο λοιπόν έγινε και το παρόν ανά χείρας αυτών δεικτικόν και τη σφραγίδι ενός εκάστου επισφραγισμένον επιτροπικών γράμμα και εδόθη αυτοίς φέρειν εις ένδειξη εν παντί τόπω καί δικαστήριω. 1857 Ιουλίου 15 εν Τραπεζούντι.
Ετζέμογλης Πιρ. Τζάχαλος Μαχμούτης, Καγιά Ογλούς Εμίνης, Κριθαράσογλους Γιουσούφης, Μουσταφά Ογλούς Ιμπραήμης, Μουράτογλους Ουσεϊνης, Βελόγλης Ισμαϊλης, Ισμαϊλογλους Χουρσούτης, Γετίμογλους Μεχμέτης, Μαχμούτογλης Οσμάνης, Βαϊζογλους Μικτάρης, Τεμίργλους Πιχλίλης, Πακόγλους Σουλεϊμάνης, Ζεχίρ Αλόγλους Κονταξή Χασάν, Πεκίρογλους Μαγκανάρ Οσμάν Ταρακτζής, Σουλεϊμάνογλους Καζάζ Οσμάν, Μολόγλους Μαχμούτογλου Ισμαήλ, Γακούπογλου Τεμέλ. Πεκίρογλου Ισμαήλης, Μαχμούτογλης Οσμάνης, Σαράτσογλους Σουκίρης, Ετζέμογλους Χατζή Οσμάν, Μεχμέτογλους Τεμέλης, Μουσταφάογλου Μαχμούτ, Σαπάνογλου Μεμής, Χατσή Οσμάνογλους Κιαμίλης, Αλή Ογλούς Γιουσούφης, Χουρσούτογλης Τεμέλης, Σουλεϊμάνογλους Ισλάμ, Καπαχασάνογλου Μουράτ, Ισμαϊλ Ογλού Ομέρ, Κασίμογλου Οσμάν, Χασάνογλου Χουσεϊνης, Πίρ Αγανούν Οσμάν, Καλτζόγλου Οσμάνογλου Σουλεϊμάν, Τεβετζή Σουλεϊμάνογλου Οσμάν, Τσορτανάσογλου Αχμέτογλου Ισμαήλ, Ουσεϊνογλου Κασίμης, Καραμάνογλου Σουλεϊμάν, Πιλίτζ Τουρσούνογλου Μουσταφάς, Γιουσούφογλου Μουσταφά Γιαζιτσή.
Εκ των 45 υπογραψάντων το επιτροπικόν τούτο σχεδόν όλοι ήσαν Κρωμναίοι άπαντες εκ των εν Τραπεζούντι εργαζομένων και ολίγοι από άλλα μέρη. Ώστε μετά περισσοτέρας αυτοπεποιθήσεως και γενναιότητος ειργάσθησαν οι Κρωμναίοι δια την πραγματοποίηση του ιερού πόθου των, ευρόντες προς τούτον σύμφωνον και τον εκ Πουλαντζάκης Νικόλαον Ταυρόπουλον όστις ωνομάζετο Τοσούνογλους Μουσταφά και ο οποίος μετά του υιού του μετέβη εις Κωνσταντινούπολη των άλλων δυο συμπληρεξουσίων μεινάντων εν Τραπεζούντι. Ας σημειωθεί δε ότι ο Νικόλαος Ταυρόπουλος ήτο Κρωμναϊκής καταγωγής.
Ιστορία της Κρώμνης – Α.Ι. Παρχαρίδου Ποντιακή Εστία Τεύχος 49 -:- Τα μετά του 1854 γεγονότα και μέχρι σήμερα.
Προτάσεις περαιτέρω ανάγνωσης - ενημέρωσής σας στους ακόλουθους συνδέσμους: Γεωγραφικό Λεξικό Χαλδίας 10ο Πολαπάντος Παρτίν Παλαιχώρ Πάς Κιλσέ, Παλαίκαστρον Παζπέν // Διάφορα Τραβωδίας - Δίστιχα Σταυρίν - Χρονικά του Πόντου 1945 - Συλλογή Δ. Π. Σταυριώτη // Οι τελευταίες στιγμές της τραγωδίας της Σάντας του Πόντου // Το σκούλλισμαν στο χωριό Λαραχανή της Ματσούκας // Το Σταυρίν του Πόντου -Λαϊκά άσματα και χοροί // Γεωγραφικό Λεξικό Χαλδίας Πόντου Αφιέρωμα 21ο : Σταυρίν, Σπεντάμ, Στρέν, Στύλος // Λαογραφικά Σταυρίν Πόντου. Ποντιακή Λαογραφία. Οι μήνες του έτους // Γαλίανα ή Γαλίαινα Πόντου - Α΄ μέρος // Καπή-Κιοϊ - (Καπικιοϊ) - Η Αρχαία Ζούζη του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
