Ενορία Πιστοφάντων Σαντάς (1910) - Ένοπλοι Έλληνες Σανταίοι
Ενορία Πιστοφάντων Σαντάς 1910. Φωτογραφίζονται κατά σειρά απο αριστερά όρθιοι: Σαββίδης Χρήστος (Τεντέλ’ς), Πιπερίδης Ισαάκ (Πιπέρον), Αϊτινίδης Παναγιώτης (Στενόν), από αριστερά καθήμενοι:
Σαββίδης Ιωάννης (Τεντέλ’ς), ο μικρός Ταχτσίδης Παναγιώτης, Ταχτσίδης Μωϋσής (Περτσάμ’ς) και η μικρή Ταχτσίδου Όλγα. Η Ενορία του Πιστοφάντων ήταν μία απο τις επτά ενορίες της Σαντάς (Σάντας) του Πόντου εξ ου και η ονομασία Επτάκωμος Σάντα. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Πρόκειται για μια συγκλονιστική και εξαιρετικά σπάνια ιστορική φωτογραφία, η οποία έχει υποστεί ψηφιακή αποκατάσταση και επιχρωματισμό. Απεικονίζει μια ομάδα Ελλήνων από την ιστορική Σαντά (ενορία Πιστοφάντων) το 1910, λίγα μόλις χρόνια πριν από τις τραγικές περιόδους των διωγμών και της γενοκτονίας. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Αυτή η φωτογραφία από την ενορία Πιστοφάντων της θρυλικής Σάντας είναι ένα από τα πιο εμβληματικά και επιβλητικά τεκμήρια της ακριτικής ποντιακής λεβεντιάς. Η Σαντά (η «Επτάκωμος Σάντα»), λόγω της ορεινής, δυσπρόσιτης γεωγραφικής της θέσης, υπήρξε ένα αληθινό προπύργιο του Ελληνισμού, με τους κατοίκους της να διατηρούν αδούλωτο φρόνημα και ισχυρή πολεμική παράδοση.
1. Οπλισμός & Ακριτικός Χαρακτήρας
• Σταυρωτές Φισεκλίκες & Όπλα: Σχεδόν όλοι οι ενήλικες άνδρες (όπως ο Ισαάκ Πιπερίδης στο κέντρο, ο Χρήστος Σαββίδης αριστερά, ο Παναγιώτης Αϊτινίδης δεξιά και ο Ιωάννης Σαββίδης καθιστός) φέρουν πλούσιες σταυρωτές ζώνες με φυσίγγια (φισεκλίκια) στο στήθος και στην μέση.
• Ποικιλία Οπλισμού: Κρατούν με άνεση και περηφάνια μακρύκαννα τουφέκια (όπως καραμπίνες/καριοφίλια της εποχής), ενώ διακρίνονται και πιστόλια στη μέση. Ο Ισαάκ Πιπερίδης στο κέντρο ξεχωρίζει με την επιβλητική του στάση, κρατώντας το όπλο οριζόντια πίσω από τους ώμους του.
• Πασλούκια (Κουκούλες): Στα κεφάλια τους φορούν τα παραδοσιακά μαύρα πασ̌λούκια δεμένα με τον χαρακτηριστικό τρόπο των Ακριτών του Πόντου.
2. Η Παρουσία των Παιδιών: Συνέχεια & Προστασία. Η συνύπαρξη των οπλισμένων ανδρών με τα δύο μικρά παιδιά (ο Παναγιώτης και η Όλγα Ταχτσίδου) στο εμπρόσθιο μέρος δημιουργεί μια μοναδική αντίθεση:
• Οικογενειακός Πυρήνας & Αυτοάμυνα: Η εικόνα αυτή δεν είναι μια απλή επίδειξη ισχύος, αλλά μια απεικόνιση της καθημερινής πραγματικότητας στη Σάντα. Ο οπλισμός δεν ήταν «πολεμοχαρής διάθεση», αλλά το απαραίτητο μέσο προστασίας της οικογένειας, της εστίας και του χωριού απέναντι στις τουρκικές επιβουλές.
• Η Μικρή Όλγα: Φορά ένα πανέμορφο καρό φόρεμα της εποχής, καθισμένη με αγγελική ηρεμία ανάμεσα στους ένοπλους προστάτες της.
3. Η Αξία της Αποκατάστασης & του Επιχρωματισμού. Η παράλληλη θέαση της ασπρόμαυρης πρωτότυπης και της επιχρωματισμένης εκδοχής αναδεικνύει:
α. Τα Χρώματα των Ενδυμάτων.
β. Το Φυσικό Τοπίο της Σάντας: Το πράσινο αλπικό υπόβαθρο με τον γαλάζιο ουρανό μεταφέρει τον θεατή κατευθείαν στα καταπράσινα, ορεινά τοπία της Επτακώμου Σάντας.
γ. Τα Πρόσωπα & οι Εκφράσεις: Αποκαλύπτονται τα αποφασιστικά βλέμματα, τα στριφτά μουστάκια και τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που έγραψαν τη δική τους ιστορία στην περιοχή.
Ιστορικό & Πολιτισμικό Πλαίσιο
• Η Ορεινή Σαντά: Η Σαντά ήταν γνωστή ως το «Σούλι του Πόντου» λόγω της απρόσιτης ορεινής τοποθεσίας της, του αδούλωτου φρονήματος των κατοίκων της και της ισχυρής παράδοσης οπλοφορίας για την αυτοάμυνα των χωριών.
• Τα «Παρατσούκλια» (Παρανόματα): Η λεζάντα περιλαμβάνει τα τοπικά παρανόμια (Τεντέλ’ς, Πιπέρον, Στενόν, Περτσάμ’ς), ένα πολύ χαρακτηριστικό στοιχείο της ποντιακής υπαίθρου, όπου οι οικογένειες ξεχώριζαν συχνά με βάση το παρατσούκλι του γενάρχη ή κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα. Αντάρτικο Πόντου / Αγώνες ανεξαρτητοποίησης / Αντίσταση κατά των τούρκων - Σαντά (Σάντα - Dumanlı, Gümüşhane) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα. Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
