Ο οπλαρχηγός Καπετάν Βαγγέλης (Ευάγγελος) Φωτιάδης - Ατά Παζάρ Πόντου
Ο Ευάγγελος Φωτιάδης του Κωνσταντίνου και της Σουλτάνας γεννήθηκε στην Ποντοηράκλεια του Πόντου το 1892 και ήταν ο δευτερότοκος γυιός τους.
Τα πέντε αδέλφια κατά ηλικία ήταν: Ο Φώτης, ο Βαγγέλης, ο Σταύρος, η Χριστίνα και το μικρό αγνώστου ονόματος, το οποίο πέθανε σε βρεφική ηλικία. Ο πατέρας του Κωνσταντίνος γεννήθηκε στο Σαρή Ντογάν (Ξανθό Γεράκι), ένα χωριό που βρίσκεται μεταξύ της πόλης Ατάπαζαρ και της λίμνης Σαπάντζα. Το πατρικό του επώνυμο ήταν Μπαρμπαντόπουλος ή Μπαρμπαντίδης. Παντρεύτηκε και πήγε σώγαμπρος στην Ποντοηράκλεια. Εκεί μετονομάσθηκε Φωτιάδης, παίρνοντας αυτό το επώνυμο από το όνομα του πρώτου παιδιού του. Το επάγγελμά του ήταν αρτοποιός. Οι πρόγονοι της μητέρας του είχαν το επώνυμο Χατζή-Κωνσταντόγλου. Κατόπιν αυτό άλλαξε και έγινε Παλαμούτε, γιατί ο παππούς της κάποτε πάλεψε και νίκησε έναν τούρκο πρωτοπαλαιστή, και οι συγχωριανοί του τον παρωνόμασαν "Παλαμούτ" (βαλανιδιά). Στα 1912-13, παλληκάρι πια ο Βαγγέλης κρύβονταν στα βουνά ως φυγόστρατος, για να μη καταταχθεί στον τουρκικό στρατό. Ξεκίνησε με 2 όπλα, μετά οργάνωσε με τους φίλους του μια μικρή ομάδα και μέχρι το 1920 συγκρότησε αντάρτικο με 500 ένοπλους. Συνεργάστηκε με φιλο-σουλτανικούς Κιρκάσιους (τσερκέζους), που πολεμούσαν τον Κεμάλ. Συμπολέμησε και είχε ως υπαρχηγούς τους: Ευθυμιάδη Σταύρο, Ιωσηφίδη Κυριάκο, Ιωσηφίδη Κωνσταντίνο, Παπαδόπουλο Κυριάκο, Σαρηγιαννίδη Αντώνη, Σουλτσίδη Λεόντιο, Σουλτσίδη Σάββα, Σουλτσίδη Σταύρο, Ταχτσόγλου Χρήστο, Τσορακλίδη Λάζαρο. Ο καπετάν Βαγγέλης πολέμησε αδίστακτα, ηρωικά τους τούρκους τσέτες, τσανταρμάδες και στρατιώτες ως τη μέρα του ξερριζωμού των χριστιανών του Πόντου. Μετά τη δολοφονία των παλληκαριών, το κάψιμο των χωριών και τον αποδιωγμό των χριστιανών στα βουνά, κατάφερε να συγκεντρώσει όλους τους κυνηγημένους και κρυμμένους, να τους προστατεύσει με το σώμα των επίλεκτων πολεμιστών του, να τους περάσει από τον ποταμό Σαγγάριο και ύστερα από πορεία 5 μερόνυχτων, να τους οδηγήσει σώους στη Νικομήδεια, όπου υπήρχαν μονάδες του Ελληνικού Στρατού, όπου και τους παρέδωσε. Χάρη στον ηρωικό οπλαρχηγό καπετάν Βαγγέλη διασώθηκαν πάνω από 12.000 Έλληνες, αλλά και Αρμένιοι και Κιρκάσιοι, που με ενέργειές του κατόρθωσαν να περάσουν τον Σαγγάριο, χωρίς την παραμικρή απώλεια. Ακόμη ο καπετάν Βαγγέλης βοήθησε ουσιαστικά στην επιτυχία της επιχείρησης σύμπτυξης του Ελληνικού Στρατού. Μετά από αυτά αναγνωρίστηκε το έργο του και αναγορεύθηκε οπλαρχηγός. Του ανατέθηκε η υπεράσπιση της περιοχής Τσοαχανάς, αφού ο Στρατός κάλυπτε άλλες περιοχές. Αλλά ανήμερα του Ευαγγελισμού, στις 25 Μαρτίου 1921, οι τούρκοι έκαψαν το χωριό Καρά-τεπε και προέβησαν σε έκτροπα και βιαιότητες. Οι κάτοικοι που βρίσκονταν στην εκκλησία αιφνιδιάστηκαν. Αρκετούς βασάνισαν και σκότωσαν. Ανάμεσα στα θύματα ήταν ο θείος του καπετάν Βαγγέλη Ναθαναήλ, ο ξάδερφος του Παντελής και η γυναίκα του, που βιάστηκε και δολοφονήθηκε μπροστά στα μάτια της μάνας της, η οποία στη συνέχεια τρελλάθηκε. Τρομαγμένοι, όσοι γλύτωσαν, αναγκάστηκαν να φύγουν στην Νικομήδεια. Σε αντίποινα ο καπετάν Βαγγέλης κατέστρεψε ένα τουρκικό χωριό στην περιοχή της Προύσας. Το Ατάπαζαρ της Νικομήδειας του Πόντου
Στο μεταξύ ο Ελληνικός Στρατός προελαύνοντας απελευθερώνει την περιοχή του Καράτεπε και δίνει εντολή, να επιστρέψουν στα σπίτια τους όσοι πήγαν στη Νικομήδεια. Ακόμη η Στρατιωτική Διοίκηση τιμώρησε τον καπετάν Βαγγέλη με φυλάκιση, για την καταστροφή που προκάλεσε στο τουρκικό χωριό. Όμως ο ίδιος πίστευε ότι ο λόγος φυλάκισής του ήταν τα πολιτικά του φρονήματα, γιατί ήταν Βενιζελικός. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών ο καπετάν Βαγγέλης μεταφέρεται ως φυλακισμένος στις φυλακές του Γεντί-κουλε. Μετά την αποφυλάκισή του πηγαίνει στο Καλλίφυτο της Δράμας, όπου εγκαταστάθηκαν οι συγγενείς του. Σε έναν καυγά πάλι για τα πολιτικά στο χωριό Νικηφόρος της Δράμας τον πυροβόλησαν στο αριστερό χέρι, το οποίο μολύνθηκε, έπαθε γάγγραινα και γι' αυτό του το έκοψαν. Η δράση του όμως δεν σταμάτησε εκεί, γιατί αργότερα έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση κατά των Βουλγάρων. Είναι η μοίρα των ηρώων. Εγκαταλειμμένος και ανάπηρος βρέθηκε στην Νέα Νικομήδεια Ημαθίας, όπου τον συντηρούσαν οι φίλοι του Πόντιοι Καρασουλῆδες και εκεί πέθανε. Οι νεότεροι για να τον τιμήσουν έστησαν την προτομή του στο χωριό Μεσημέρι της Θεσσαλονίκης. Αντάρτικο Πόντου / Αγώνες ανεξαρτητοποίησης / Αντίσταση κατά των τούρκων
Πηγή κειμένου: Terra Pontus
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
