Το αντάρτικο στα βουνά της Πάφρας και γενικά στον Δυτικό Πόντο (Ο Κολοκοτρώνης του Πόντου Αντών' πασά, το τέλος του και η Πελαγία Οξύζογλου) - Β' Μέρος
Ο Αντών' πασά «ο Κολοκοτρώνης του Πόντου» και η Πελαγία Αντώνης Χατζηελευθερίου (Αντών' πασά) - Ο Κολοκοτρώνης του Πόντου
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Ι. Παπαδόπουλου από την Κερασούντα, ο περιλάλητος οπλαρχηγός Αντών Πασάς είχε το «βασίλειό» του στα βουνά της περιοχής της Πάφρας, όπου έδρασε μαζί με τη σύζυγό του, Πελαγία. Και οι δύο ήταν άριστοι σκοπευτές και γενναίοι πολεμιστές. Κάποτε κατέβηκε στη λίμνη Μπαλίκ-γκιόλ για να πάρει ψάρια. Το έμαθαν οι Τούρκοι, οι οποίοι ήταν πολυάριθμοι, και ρίχτηκαν επάνω του. Όμως ο γενναίος αρχηγός των ανταρτών της Πάφρας, με τα λίγα παλικάρια του, τα κατάφερε και καταδίωξε τους Τούρκους για δύο μερόνυχτα.
Ο Αντών Πασάς εφοδιαζόταν συχνά με όπλα από τους Ρώσους. Οι Τούρκοι το είχαν αντιληφθεί και φύλαγαν τις παραλίες. Χρειάστηκε, λοιπόν, να συγκροτήσει ισχυρές ομάδες από Παφραίους, οι οποίοι μαζεύτηκαν στο λημέρι του. Οπλαρχηγοί, υπαρχηγοί και πρωτοπαλίκαρα έπαιρναν τα μονοπάτια και κατηφόριζαν, γεμίζοντας τις βουνοπλαγιές με τις μαύρες φορεσιές τους. Οι αντάρτες γνώριζαν καλά τα μέρη, πέτρα με πέτρα και δέντρο με δέντρο, καθώς ήταν δοκιμασμένοι στην κλεφτουριά και στο τουφέκι. Περήφανος πάνω στο άλογό του ο Αντών Πασάς, και πλάι του η Αμαζόνα του αντάρτικου, η ξακουστή γυναίκα του, Πελαγία. Έδωσε πολλές μάχες με τους Τούρκους στα βουνά της Πάφρας. Σε μια μάχη στο Αγιού Τεπέ, η γυναίκα του πιάστηκε αιχμάλωτη και φυλακίστηκε στη Σαμψούντα για έναν μήνα. Για να την απελευθερώσει, ο Αντών Πασάς, ντυμένος με ρούχα Τούρκου αξιωματικού, κατέλαβε χωρίς μάχη την Αστυνομία της Πάφρας. Μέσα από εκεί πήρε τηλέφωνο τον Νομάρχη και του είπε:
«Εδώ σας μιλάει ο Αντών Πασάς. Λοιπόν, κύριε Νομάρχη, μέσα σε δύο μέρες θέλω να παραδώσετε τη γυναίκα μου σε ένα ελληνικό χωριό που βρίσκεται πάνω στο Κουρούπελιτ. Διότι, αν είστε άνδρες, με άνδρες πρέπει να τα βάζετε και όχι με γυναίκες. Αν δεν την παραδώσετε, θα σκοτώσω τουλάχιστον εκατό Τούρκους και θα κάψω τρία τουρκικά χωριά. Σκεφτείτε και απαντήστε μου».
Τότε ο Νομάρχης, αφού συμβουλεύτηκε τον ανώτερο της χωροφυλακής Αλή Ριζά, έδωσε εντολή σε μια φρουρά να μεταφέρει την Πελαγία στο χωριό που υπέδειξε ο Αντών Πασάς και να την παραδώσει στον Δήμαρχο. Έτσι απελευθέρωσε τη γυναίκα του, η οποία ήταν αχώριστη σύντροφός του. Μάλιστα, με την ανταλλαγή των πληθυσμών είχε την καλή τύχη να έρθει ζωντανή στην Ελλάδα. Έζησε για πολλά χρόνια στην Πασχαλιά της Ξάνθης, όπου βρίσκεται και ο τάφος της. Αμισός (Σαμψούντα) - Πάφρα Πόντου. Ιστορία, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις
Το τέλος του Αντών Πασά και οι συνθήκες στην περιοχή
Δυστυχώς, το τέλος του Αντών Πασά ήταν άδοξο. Σκοτώθηκε από τον υπαρχηγό του λόγω αντιζηλίας και μωροφιλοδοξίας. Το 1916-1917, στις περιοχές της Πάφρας και της Σαμψούντας, οι άντρες βρίσκονταν στο στρατό ή στα βουνά. Τα χωράφια δεν καλλιεργούνταν και οι αντάρτες ζούσαν από την κλεψιά. Είχε πέσει μεγάλη πείνα και φτώχεια. Εκτός από τα λαχανικά, δεν υπήρχε τίποτε άλλο. Το χειμώνα οι περισσότεροι λιμοκτονούσαν. Η ψείρα ήταν συνηθισμένο φαινόμενο, ενώ πολλοί είχαν προσβληθεί από χολέρα και πέθαιναν καθημερινά άνθρωποι. Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου (playlist
Ο γενικός αρχηγός των ανταρτών της Πάφρας, Αντών Πασάς, ονομάστηκε «Πόντιος Κολοκοτρώνης». Σύμφωνα με τις διηγήσεις των Παφραίων και των Αμισινών, καθώς και όσων ασχολήθηκαν με το αντάρτικο στο Δυτικό Πόντο, μια μέρα έφτασε ένα ρωσικό πλοίο με φορτίο όπλων. Ο Αντών Πασάς κατέβηκε από τα βουνά με τα παλικάρια του για να εφοδιαστούν. Οι Τούρκοι όμως, με ισχυρές δυνάμεις, πήραν θέση μάχης στην παραλία. Έγινε μεγάλη συμπλοκή και η μάχη κράτησε πολλές μέρες, καθώς οι Τούρκοι έφεραν κι άλλες ενισχύσεις. Τελικά θριάμβευσε η ανδρειοσύνη του Αντών Πασά και το αλάθητο βόλι των παλικαριών του. Οι τουρκικές αρχές φρύαξαν για μια ακόμη φορά, καθώς οι αντάρτες ξαναπήραν τα βουνά έχοντας μαζί τους τα φορτία με τα όπλα. Φόβος και θρύλος έγινε το όνομα του ψυχωμένου οπλαρχηγού, που δίκαια πήρε το όνομα του νικητή των Δερβενακίων, Κολοκοτρώνη. Ακόμη σκληρότερη μάχη ήταν εκείνη που δόθηκε γύρω από τη φωλιά του, όταν τον περικύκλωσαν 800 Τούρκοι. Μετά από πολυήμερη μάχη, οι Τούρκοι, μη μπορώντας να αντέξουν άλλο στην ορμή των παλικαριών του Αντών Πασά, τα παράτησαν και έφυγαν ντροπιασμένοι, χαρίζοντάς του άλλη μια μεγάλη νίκη. Ύστερα από αυτά, οι Τούρκοι σκέφτηκαν να εφαρμόσουν μια πονηριά. Συγκρότησαν μια επιτροπή από τον Μητροπολίτη Αμισού και τους προκρίτους, για να πάνε στο λημέρι του και να του προτείνουν ειρήνη. Έτσι κι έγινε. Η επιτροπή μετέφερε στον αρχηγό τις εξής προτάσεις των τουρκικών αρχών:
1. Οι τούρκοι συγχωρούν μεγαλόκαρδα όλα όσα έπαθαν και δίνουν αμνηστία.
2. Να σταματήσει κάθε εχθροπραξία και να γίνουν φίλοι Έλληνες και τούρκοι.
3. Θα πρέπει να παραδώσουν όλοι τα όπλα τους.
4. Δεν πρέπει να ανησυχεί καθόλου ο αρχηγός, γιατί οι τουρκικές αρχές θα φροντίσουν για όλους τους άνδρες του στα σπίτια τους, όπου θα μπορούν να ζήσουν ήσυχη ζωή χωρίς να τολμήσει κανείς να τους πειράξει.
5. Θα τους δώσουν και γρόσια για να τα βγάλουν πέρα.
Σε ερώτηση του Δεσπότη για το τι σκέφτεται να κάνει ύστερα από αυτές τις προτάσεις, ο αρχηγός είπε ότι οι προτάσεις δεν είναι άσχημες, μόνο που έχουν ένα κακό: εκείνοι που τις κάνουν είναι τούρκοι. Και αυτό γιατί γνώριζε πόσο «ζυγίζει» ο λόγος τους. Όταν οι τούρκοι έμαθαν από την επιτροπή την απάντηση του οπλαρχηγού, τοιχοκόλλησαν την επικήρυξή του, η οποία έλεγε: «Πενήντα χιλιάδες λίρες θα πάρει όποιος σκοτώσει τον γκιαούρη αρχιληστή και φέρει το κεφάλι του». Αυτό που δεν μπόρεσαν να κάνουν οι εχθροί του, το έκαναν οι δικοί του. Τον Αύγουστο του 1917, ο ξακουστός οπλαρχηγός της Πάφρας σκοτώνεται από συγγενικό του πρόσωπο. Σε όλα τα βουνά της Πάφρας, σε όλες τις χαράδρες και τα φαράγγια του Νεπιέν Νταγ, σε όλους τους αιματοβαμμένους τόπους των ηρωικών μαχών του, αντήχησε το κλάμα της κλεφτουριάς του Δυτικού Πόντου. Έχασαν ένα τόσο γενναίο παλικάρι τόσο πρόωρα, πάνω στο άνθος της ηλικίας του, σε ώρες εξαιρετικά κρίσιμες για την επιβίωση των φιλήσυχων, αλλά τόσο γενναίων και αποφασισμένων Παφραίων. Αντάρτικο Πόντου / Αγώνες ανεξαρτητοποίησης / Αντίσταση κατά των τούρκων
Υποσημειώσεις / Πρόσθετα στοιχεία του κειμένου
• Τουρκοπρόσφυγες στη Σαμψούντα (Μάιος 1913): Ένα σοβαρό πρόβλημα που απασχόλησε τους Έλληνες του Δυτικού Πόντου ήταν η άφιξη τουρκοπροσφύγων από την Ήπειρο και τη Μακεδονία σε άθλια κατάσταση. Ο Διοικητής Χαλίλ Χαμδή διέταξε την εγκατάστασή τους στα σπίτια των χριστιανών. Με παρέμβαση του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη, η διαταγή προσωρινά ανακλήθηκε. Οι πρόσφυγες κατευθύνθηκαν προς το Τσαρσαμπά, αλλά στο χωριό Κιρεζλίκι συνάντησαν ένοπλη αντίσταση και επέστρεψαν. Στη συνέχεια, ο Νομάρχης προσπάθησε να τους επιβάλει στα γύρω ρωμαίικα χωριά (Τσιραχμάν, Όξα, Τέβκερις, Τσινίκ, Αντρεάντων, Τσιναρλί). Οι Έλληνες αποφάσισαν να αντισταθούν με όπλα και τσεκούρια, με την κάλυψη της ομάδας λιποτακτών του Παπούλα. Στο χωριό Τέβκερις, μάλιστα, μια γυναίκα ξυλοκόπησε τον ίδιο τον Νομάρχη, αναγκάζοντας το στρατό και τους πρόσφυγες να αποχωρήσουν άπρακτοι.
• Η μάχη στο Ταφλάν (1916): Το 1916 η Τραπεζούντα καταλήφθηκε από τους Ρώσους. Ο Βασίλουστας πήγε στην ελεύθερη Τραπεζούντα, συνάντησε τον Ρώσο αντισυνταγματάρχη Αρτάτωφ και παρέλαβε όπλα και πυρομαχικά. Το Σεπτέμβριο, με τη βοήθεια 400 ανδρών του Κοσμίδη Στύλου, ξεφόρτωσαν τα όπλα από ρωσικό αντιτορπιλικό στον όρμο δίπλα στο ελληνικό χωριό Ταφλάν.
Πηγή: Αναμνήσεις των Ποντίων Παφραίων απο τις χαμένες πατρίδες τους - Η Πάφρα του Πόντου - Η Χώρα των Γενναίων του πρωτοπρεσβυτέρου π. Νικολάου Κυνηγόπουλου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
