Ελληνίδες οικοδέσποινες εκ Πόντου με την χαρακτηριστική επιχώρια ενδυμασία τους στα τέλη του 1800
Ελληνίδες οικοδέσποινες εκ Πόντου με την χαρακτηριστική επιχώρια ενδυμασία τους η οποία αποτελείται από:
α) Μακρυγούν ( φοδραρισμένο επανωφόρι με γούνα),
β) Ριγωτή (τσιζκιλήν) ζουπούναν,
γ) Μεταξωτή φοτά (είδος ριγωτής ποδιάς),
δ) Ζωνάρ’ λαχώρ’ (πολυτελή ζώνη μέσης από Ινδικό λαχώρι), Ελληνίδες οικοδέσποινες εκ Πόντου με την επιχώρια ενδυμασία τους στα τέλη του 1800
ε) Δεξιά η κοδέσπαινα φορά Σπαρέλ ‘ ή Σπαλέρ (στηθούρι, στηθόδεσμος) ενώ αριστερά η κοδέσπαινα φορά Καμίσ’ μελέζ’ (μεταξωτό υποκάμισο),
στ) Λετσ̌έκ’ (κεφαλομανδήλα) και
ζ) Τάπλα (είδος καλύπτρας της κεφαλής). Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολύτιμο λαογραφικό υλικό, που αποτυπώνει παραδοσιακές γυναικείες ενδυμασίες αστικού/αρχοντικού τύπου για γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας από τον Πόντο.
Ακολουθεί ένας σχολιασμός της σύνθεσης των φωτογραφιών, των επιμέρους ενδυματολογικών στοιχείων και της ιστορικής/λαογραφικής τους αξίας.
1. Ιστορικό & Λαογραφικό Πλαίσιο. Οι φωτογραφίες απεικονίζουν δύο Ελληνίδες οικοδέσποινες με επίσημη ενδυμασία. Η αμφίεση αυτή χαρακτηρίζει ώριμες και εύπορες γυναίκες, καθώς συνδυάζει πολυτελή υφάσματα (μετάξι, βελούδο) και επενδύσεις με γούνα. Όπως αναφέρεται και στη λεζάντα των αρχικών εντύπων (από τον αποστολέα Θ. Ν. Παστιάδη), η φορεσιά αποτελείται από συγκεκριμένα παραδοσιακά κομμάτια:
• Μακρογούν’: Το μακρύ εξωτερικό επανωφόρι, φοδραρισμένο εσωτερικά και περιμετρικά με γούνα, που υποδηλώνει κοινωνική στάθμη και προσφέρει ζεστασιά.
• Ζουπούνα: Το ριγωτό φόρεμα/καφτάνι.
• Φοτά (μεταξωτή): Η παραδοσιακή ποντιακή ποδιά που δένεται στη μέση.
• Ζωνάρ’ λαχώρι: Πολυτελής ζώνη με ανατολίτικα/ινδικά μοτίβα (λαχούρια).
• Σπαρέλ’ / Σπαλέρ’ & Καμίς μελέζ: Το επιστήθιο/στηθούρι και το μεταξωτό υποκάμισο που φαίνονται στο άνοιγμα του στήθους.
• Λετσέκ & Τάπλα: Ο συνδυασμός της κεφαλομαντήλας με το κάλυμμα της κεφαλής.
2. Σύγκριση των Δύο Γυναικών / Φορεσιών
Στοιχείο Γυναίκα Αριστερά - Γυναίκα Δεξιά:
Γυναίκα Αριστερά: Εσωτερικό / Στήθος Λευκό μεταξωτό καμίς μελέζ με διακριτικό σπαλέρ’. Γυναίκα Δεξιά: Ριγωτό σπαλέρ’ με κατακόρυφες λεπτές ρίγες
Γυναίκα Αριστερά: Ποδιά (Φοτά) Καρώ/τετραγωνισμένο μοτίβο με ανοιχτόχρωμες γραμμές, Γυναίκα Δεξιά: Ριγωτή φοτά με πλατιές κατακόρυφες ζώνες
Γυναίκα Αριστερά: Στάση & Ύφος Δωρικό, σοβαρό ύφος, με τα χέρια ακουμπισμένα στα γόνατα/μπράτσο. Γυναίκα Δεξιά: Σοβαρό, επιβλητικό βλέμμα, καθιστή σε πολυθρόνα
3. Παρατηρήσεις για τις Εκδοχές της Φωτογραφίας
α. Αρχικές Ασπρόμαυρες: Αποτελούν τις αυθεντικές ιστορικές λήψεις, Η ποιότητα της υφής των ρούχων (το βελούδο, η γούνα, οι πτυχώσεις) είναι εμφανής παρά τη φθορά του εντύπου.
β. Έγχρωμες / Επιχρωματισμένες Εκδοχές: Οι έγχρωμες παραλλαγές που παρατίθενται δείχνουν επιτυχή προσπάθεια αποκατάστασης και επιχρωματισμού
Σύνοψη: Πρόκειται για ένα σπάνιο τεκμήριο της ποντιακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η αρχοντιά, η αυστηρότητα στο βλέμμα και η ποιότητα των ενδυμάτων μεταφέρουν αυτούσια την ατμόσφαιρα και το κύρος της Πόντιας οικοδέσποινας των τελών του 19ου / αρχών του 20ου αιώνα.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
