Η ζίπκα ως ένδυμα των λαών του Πόντου
Πλειάδα πρωτότυπων αρχειακών φωτογραφιών υπάρχει απο τον Πόντο δυστυχώς με μη διασταυρωμένα ή τεκμηριωμένα στοιχεία και στην χειρότερη περίπτωση χωρίς καθόλου στοιχεία.
Μεταξύ αυτών και η παρούσα φωτογραφία η οποία απαθανατίζει νεαρό ζιπκαλή με πλήρη οπλισμό εντός καλλιτεχνικού φωτογραφικού στούντιο της εποχής των αρχών του 1900. Η παρούσα ενδυμασία αφορά στον γενικό τύπο ένδυσης των νέων της εποχής εκείνης με την λάζικη ζίπκα η οποία προσέδιδε περισσότερη λεβεντιά στα νιάτα του Πόντου. Η ενδυμασία αυτή πέρα απο την κατ'εξοχήν χρήση της απο την φυλή των Λαζών υιοθετήθηκε και απο τους Έλληνες (Ρωμαίους), Αρμένιους, τούρκους και λοιπούς λαούς του Πόντου. Στην ενότητα Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου μπορείτε να αντλήσετε αναλυτικές εργασίες, άρθρα και αναφορές απο όλες τις περιφέρειες του Πόντου. Η ανδρική αμφίεση (φορεσιά - ενδυμασία) των Ελλήνων στον Πόντο Α' Μέρος - Η ανδρική αμφίεση (φορεσιά - ενδυμασία) των Ελλήνων στον Πόντο Β' Μέρος
«Cabinet Portrait Νεαρού Ζιπκαλή με Πλήρη Οπλισμό» (Αρχές 1900) - Η φωτογραφία αυτή —μια κλασική κάρτα τύπου Cabinet Portrait— αποτελεί ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της φωτογραφικής παραγωγής στον Πόντο κατά τις αρχές του 20ου αιώνα. Παρότι τα στοιχεία του εικονιζόμενου παραμένουν ατεκμηρίωτα, η εικόνα αποτυπώνει ανάγλυφα το αισθητικό πρότυπο του ατρόμητου και λεβέντη νέου της εποχής.
1. Λαογραφική & Ενδυματολογική Ανάλυση
• Πασλίκ' / Πασλούκ' (Κεφαλόδεσμος): Στην κεφαλή ο νέος φορά το πασλίκ', τυλιγμένο με επιμέλεια και χάρη με τις πλούσιες πτυχές, αφήνοντας τις άκρες να πέφτουν στο πλάι.
• Κοτσίκ' / Κοντές & Ζίπκα: Στον κορμό φορά το σκουρόχρωμο τσόχινο κοτσίκ' (ή κοντές), το οποίο ως εφαρμοστό αγκαλιάζει το σώμα. Στο κάτω μέρος δεσπόζει η ζίπκα, το στενό στα πόδια και πολύπτυχο στο επάνω μέρος παντελόνι. Αν και ενδυματολογικό δάνειο από τη φυλή των Λαζών, η ζίπκα υιοθετήθηκε ευρύτατα από τους νέους όλων των εθνοτικών ομάδων του Πόντου (Έλληνες/Ρωμαίους, Αρμένιους, τούρκους κ.ά.), καθώς η εφαρμοστή της γραμμή προσέδιδε απαράμιλλη χάρη, σβελτάδα και λεβεντιά.
• Ταραπουλούζ' & Σελαχλίκι: Στην μέση διακρίνεται το ριγωτό ταραπουλούζ' (ζωνάρι), πάνω από το οποίο είναι σφιχτά δεμένο το δερμάτινο σελαχλίκι (σελάχι).
• Οπλισμός & Εξαρτήματα: Στο σελάχι είναι προσαρμοσμένος ο οπλισμός: η παραδοσιακή κάμα (σπάθη), το πιτσάκ' (μαχαίρι), καθώς και το μεταλλικό ελαιοδοχείο συντήρησης του όπλου. Χιαστί στον θώρακα φέρει γεμάτη φυσιγγιοθήκη (μπαλάσκες), ενώ στο στήθος κρέμονται λεπτές αλυσίδες κοσμημάτων. Στο δεξί του χέρι κρατά με σιγουριά ένα μακρύκανο τυφέκιο όπλο της εποχής.
2. Κοινωνικό & Ιστορικό Πλαίσιο
• Διαπολιτισμική Υιοθέτηση της Ζίπκας: Η εικόνα επιβεβαιώνει πώς η λάζικη ζίπκα λειτούργησε ως ένα υπερτοπικό και δια-εθνοτικό "modelling" νεανικής αμφίεσης. Ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή εθνικής καταγωγής, οι νέοι του Πόντου στις αρχές του 1900 επιζητούσαν τη συγκεκριμένη εμφάνιση για να προβάλουν την παλληκαροσύνη και την ομορφιά τους.
• Η Σκηνοθεσία του Φωτογραφείου (Cabinet Portrait): Η φωτογράφιση έχει γίνει σε εσωτερικό καλλιτεχνικό στούντιο, όπως προδίδει το ζωγραφισμένο φόντο (με το δέντρο και το φυσικό τοπίο) και τα διακοσμητικά αντικείμενα στο έδαφος. Όπως ισχύει για την πλειονότητα αυτών των αρχειακών λήψεων, ο βαρύς οπλισμός, οι φυσιγγιοθήκες και ενδεχομένως τα ίδια τα ενδύματα προέρχονταν από το πλούσιο βεστιάριο του φωτογραφικού οίκου, επιτρέποντας στον εικονιζόμενο να δημιουργήσει μια επιβλητική αναμνηστική εικόνα.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
